Bộ Hiệu quả Chính phủ của ông Trump có thực sự hiệu quả?

Bộ Hiệu quả Chính phủ của ông Trump có thực sự hiệu quả? (từ trái sang: ông Donald Trump, tỷ phú Elon Musk, doanh nhân Vivek Ramaswamy) (Ảnh: CBS).

Bộ Hiệu quả Chính phủ là gì?

Nhằm thực hiện cam kết giảm chi tiêu lãng phí của chính phủ liên bang Mỹ, Tổng thống đắc cử Donald Trump đã bổ nhiệm hai tỷ phú – CEO Tesla Elon Musk và doanh nhân Vivek Ramaswamy để dẫn dắt sáng kiến mà ông này gọi là Bộ Hiệu quả Chính phủ, viết tắt là DOGE.

Cụ thể hơn, vị Tổng thống thứ 47 của Hoa Kỳ đã mô tả đây là nỗ lực nhằm "cắt giảm các quy định dư thừa, cắt giảm chi tiêu lãng phí và tái cấu trúc các Cơ quan Liên bang". Ông Trump cũng cho biết thêm, công việc của ông Musk và Ramaswamy sẽ kết thúc "không muộn hơn ngày 4/7/2026", trùng với lễ kỷ niệm 250 năm Tuyên ngôn Độc lập Mỹ.

Theo đó, việc bổ nhiệm này đã đặt ra nhiều câu hỏi về nỗ lực cắt giảm chi tiêu, bao gồm việc liệu ông Musk và ông Ramaswamy có quyền hạn để thay đổi các khoản chi liên bang hay không, khi Quốc hội là cơ quan phê duyệt ngân sách quốc gia. Bên cạnh đó, kế hoạch này cũng không công nhận DOGE như một bộ phận chính thức của chính phủ, dẫn đến những thắc mắc về quyền hạn và cách thức hoạt động của tổ chức này.

Chia sẻ với Đài CBS, bà Elaine Kamarck làm việc tại Viện Brookings, người đã quản lý Chương trình Đánh giá Hiệu suất Quốc gia của Chính quyền Clinton trong những năm 1990, nhận xét: “Một cách thẳng thắn, điều này rất cần phải được làm lại, vì vậy, cứ mỗi vài thập kỷ bạn thực sự cần phải xem xét lại tất cả mọi thứ”. Tuy nhiên, bà có những nghi ngờ về tuyên bố của Musk và Ramaswamy, đặc biệt là sau khi ông Musk gần đây nói rằng, có thể giúp cắt giảm ngân sách lên tới 2 nghìn tỷ USD - gần một phần ba trong tổng chi tiêu hàng năm 6,7 nghìn tỷ USD của chính phủ liên bang.

DOGE có thực sự cắt giảm được chi tiêu liên bang không?

Hiện tại, điều này dường như khó xảy ra, vì DOGE không phải là một bộ phận chính thức của chính phủ, vốn cần được Quốc hội phê duyệt. Chi tiêu liên bang cũng được Quốc hội thông qua, và các thượng nghị sĩ cùng hạ nghị sĩ có thể không muốn ủng hộ việc cắt giảm các chương trình lớn như An sinh Xã hội hoặc Medicare được hàng triệu cử tri yêu thích, hay ngân sách quốc phòng Mỹ.

Bên cạnh đó, cách thức tổ chức này hoạt động cũng chưa rõ ràng. DOGE có thể nằm trong phạm vi của Đạo luật Ủy ban Cố vấn Liên bang, quy định cách các nhóm bên ngoài cố vấn cho chính phủ phải hoạt động và chịu trách nhiệm trước công chúng như thế nào.

Ông Trump đã mô tả vai trò của ông Musk và Ramaswamy là cung cấp "lời khuyên và hướng dẫn từ bên ngoài chính phủ". Dù vậy theo bà Kamarck, điều này không mang lại nhiều quyền hạn thực sự. Bà lưu ý rằng, sự ủng hộ từ tổng thống có thể chỉ giúp thuyết phục các nhà lập pháp, hỗ trợ các nỗ lực để gia tăng hiệu quả.

Tuy nhiên, theo tờ Washington Post, đội ngũ trợ lý của ông Trump đang tìm cách thực hiện một số khuyến nghị cắt giảm chi tiêu của DOGE mà không cần sự phê chuẩn từ Quốc hội.

Tỷ phú Musk và Ramaswamy nói gì về chi tiêu liên bang?

Tỷ phú Elon Musk đã mô tả Chính phủ Mỹ là "cồng kềnh", và chi tiêu của nước này là "không bền vững". Ông chủ Tesla cho biết, ông muốn giảm số lượng cơ quan liên bang xuống còn 99, từ con số hơn 400 hiện tại.

Trong một cuộc vận động với ông Trump, tỷ phú Musk đã tuyên bố có thể cắt giảm "ít nhất 2 nghìn tỷ USD" từ ngân sách Mỹ hàng năm. "Tiền của bạn đang bị lãng phí, và Bộ Hiệu quả Chính phủ sẽ khắc phục điều đó”.

Theo đó, Elon Musk nổi tiếng với các biện pháp cắt giảm chi phí tại các công ty của mình, như việc giảm mạnh nhân sự của X sau khi mua lại công ty này, cũng như tập trung vào chi phí sản xuất tại Tesla. Tuy nhiên, các nỗ lực này đã mang lại kết quả trái chiều, với giá trị của X giảm khoảng 80% kể từ khi ông mua lại. Trong khi đó, cổ phiếu Tesla đã tăng 48% trong năm qua, đưa giá trị công ty lên hơn 1 nghìn tỷ USD.

Ông Ramaswamy, người có tài sản khoảng 1 tỷ USD theo Forbes, đã rút khỏi cuộc đua Tổng thống vào tháng 1 sau khi vận động dựa trên chiến dịch chống "thức tỉnh." Ông cũng kêu gọi tối giản bộ máy chính phủ, bao gồm việc xóa bỏ Bộ Giáo dục – mục tiêu mà Tổng thống đắc cử Trump cũng ủng hộ.

Chính quyền Trump có thể cắt giảm chi tiêu ở đâu?

Mặc dù các chuyên gia hoài nghi về tuyên bố của Musk rằng, ông có thể cắt giảm 2 nghìn tỷ USD chi tiêu, họ cũng chỉ ra rằng, vẫn có những cơ hội để cải thiện hiệu quả.

Một trong những lĩnh vực có thể cắt giảm chi tiêu là loại bỏ gian lận Medicare, theo tổ chức Citizens Against Government Waste, một nhóm phi đảng phái chuyên nghiên cứu chi tiêu của chính phủ. Các khuyến nghị của tổ chức này cũng bao gồm việc giảm đóng góp của Mỹ vào Liên Hợp Quốc, và chấm dứt trợ cấp cho một số sản phẩm nông nghiệp, như sữa và đường. Số tiền tiết kiệm ước tính trong năm đầu tiên là 377 tỷ USD, tức khoảng 19% trong tổng số 2 nghìn tỷ USD mà tỷ phú Musk đang nhắm tới.

Tuy nhiên, theo bà Kamarck, hiệu quả không chỉ đơn giản là cắt giảm chi phí. Nó còn liên quan đến việc hiểu cách thức hoạt động của bộ máy hành chính.

"Mọi thứ trong chính phủ liên bang đều rất lớn và phức tạp", bà cho biết. "Al Gore và tôi đã dựa vào hàng trăm công chức kỳ cựu để giải thích cách thức hoạt động của mọi thứ, và nếu bạn không làm điều này, điều mà tôi nghi ngờ họ sẽ không làm vì Musk là một tỷ phú kiêu ngạo, bạn sẽ thất bại".

Xung đột lợi ích

Theo đó, tỷ phú Elon Musk sẽ đối mặt với nguy cơ xung đột lợi ích, do các công ty của ông có quan hệ sâu rộng với Chính phủ Mỹ. Cụ thể, SpaceX hợp tác với Bộ Quốc phòng và NASA, nhận 3 tỷ USD tài trợ từ liên bang trong năm ngoái, trong khi Tesla từng bị điều tra bởi các cơ quan như Cơ quan Quản lý An toàn Giao thông Đường bộ Quốc gia. Không giống như các nhân viên liên bang, ông Musk sẽ không phải công khai hay thoái vốn các lợi ích tài chính nếu đảm nhận vai trò trong chính phủ.

Ngoài ra, giới phê bình cũng nghi ngờ liệu vị tỷ phú này, người đang điều hành các công ty đòi hỏi khối lượng công việc khổng lồ như Tesla và SpaceX, có thể đảm đương hiệu quả một vị trí trong khu vực công hay không.

Ông Morris, từ Trường Kinh doanh Columbia, cho rằng, phong cách lãnh đạo của Musk, vốn thiếu định hướng quy trình, sẽ không phù hợp với công việc mang tính cấu trúc của chính phủ. Ông cũng bác bỏ ý tưởng Musk sẽ trở thành "chuyên gia hiệu suất lưu động" cho chính phủ, coi đó là điều phi thực tế do khối lượng công việc khổng lồ mà Musk đang đảm nhận. Ông nói thêm: "Để thực hiện công việc trong chính phủ kiểu này, bạn cần có định hướng quy trình theo cách mà ông ấy chưa từng có trước đây".