Bắt ba khía ở rừng ngập mặn vẹn biển Cà Mau

Từ sản vật tự nhiên, những con ba khía tươi, sau khi được thu mua, chế biến thành đặc sản ba khía muối, từng bước nâng cao giá trị kinh tế và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Lội bùn bắt ba khía

Khi màn đêm buông xuống, những cánh rừng đước, rừng mắm ven biển Cà Mau lại trở thành nơi mưu sinh của nhiều người dân. Với chiếc đèn pin, đôi găng tay và chiếc thùng đựng ba khía, họ men theo bờ kênh ven rừng, len lỏi giữa những gốc cây, tìm bắt từng con ba khía ẩn mình trong hang hoặc bò trên thân cây.

Công việc tưởng chừng đơn giản nhưng đòi hỏi người làm nghề phải có kinh nghiệm, sức khỏe và sự nhanh nhẹn. Địa hình rừng ngập mặn nhiều bùn lầy, rễ cây chằng chịt, việc đi lại trong đêm tối không ít khó khăn. Người bắt ba khía phải biết quan sát, nắm đặc điểm sinh trưởng của loài vật này và lựa chọn thời điểm phù hợp để đạt sản lượng cao.

Sản phẩm ba khía muối nước mắm - món ăn đậm vị phù sa.

Theo người dân địa phương, ba khía có quanh năm tại các khu vực vuông tôm, sông rạch, bãi bồi và rừng ngập mặn. Tuy nhiên, vào khoảng tháng 7-8 âm lịch, khi điều kiện tự nhiên thuận lợi, ba khía thường xuất hiện nhiều hơn, tạo cơ hội cho người dân tăng thu nhập.

Anh Hiếu, ngụ xã Phan Ngọc Hiển, tỉnh Cà Mau cho hay, công việc bắt ba khía đã giúp anh có thêm khoản thu nhập đáng kể. Có những đêm “vô mánh”, thu nhập từ việc bắt ba khía có thể đạt nữa triệu đồng, góp phần cải thiện kinh tế gia đình và lo cho con cái học hành.

Là người dân ven biển, gắn bó với nghề bắt ba khía ở khu vực bãi bồi hơn 10 năm, anh Trần Văn Út, ngụ xã Tân Tiến, tỉnh Cà Mau, cho biết ngoài công việc làm vuông, những lúc rảnh rỗi anh Út vào rừng bắt ba khía kiếm thêm thu nhập.

“Giá bán ba khía hiện khoảng 45.000-50.000 đồng/kg. Trung bình mỗi đêm, tôi thu nhập khoảng 250.000-300.000 đồng. Số tiền ấy đủ để trang trải sinh hoạt trong gia đình, đồng thời còn dư một khoản nhỏ dự phòng khi ốm đau. Nghề này tuy không giàu, nhưng sống được”, anh Út chia sẻ.

Để bắt được ba khía, người dân phải luồng lách qua những bộ rễ dài của cây đước ở vùng bãi bồi.

Với anh Út, nhờ tận dụng thời gian nông nhàn, kết hợp nghề bắt ba khía với công việc làm vuông, gia đình anh có thêm nguồn thu để trang trải các khoản chi tiêu thường ngày.

Giống như nhiều lao động ven biển khác, anh Út không xem đây là nghề làm giàu nhanh chóng mà là cách tận dụng nguồn lợi tự nhiên để ổn định cuộc sống. Khi con nước thuận lợi, ba khía nhiều, người dân có thể kiếm thêm một khoản đáng kể; những hôm thời tiết không thuận lợi hoặc sản lượng thấp, thu nhập vì thế cũng giảm theo.

Ba khía từ lâu đã gắn bó với đời sống của người dân vùng ven biển Cà Mau. Loài giáp xác này sinh sống phổ biến trong môi trường rừng ngập mặn, bãi bồi, sông rạch và các vuông tôm. Ngoài việc phục vụ bữa ăn gia đình, ba khía còn trở thành mặt hàng được thu mua, tạo nguồn nguyên liệu cho các cơ sở chế biến đặc sản địa phương.

Sau khi bắt về, ba khía tươi được người dân bán cho các vựa thu mua. Từ đây, nguyên liệu được phân loại, sơ chế và chế biến thành nhiều sản phẩm, trong đó nổi tiếng nhất là ba khía muối.

Từ nguyên liệu tươi, ba khía được chế biến theo phương pháp truyền thống, kết hợp với gia vị để tạo nên sản phẩm có hương vị đặc trưng. Ba khía muối khi trộn cùng tỏi, ớt, đường, chanh hoặc tắc tạo nên vị mặn, ngọt, chua, cay hài hòa, trở thành món ăn quen thuộc của người dân vùng ĐBSCL và đặc sản được nhiều người sành ăn săn tìm.

Nghề bắt ba khía dẫu cơ cực nhưng giúp người dân có thêm khoản thu nhập, tạo sinh kế.

Ông Lâm Sĩ Em, Giám đốc Trung tâm Công ích xã Phan Ngọc Hiển cho biết, không chỉ tiêu thụ tại địa phương, sản phẩm ba khía muối ở địa phương còn được đưa ra thị trường ở nhiều tỉnh, thành phố trên cả nước. Một số sản phẩm được đầu tư về quy trình chế biến, bao bì, nhãn hiệu và xây dựng thương hiệu, qua đó nâng cao khả năng cạnh tranh.

Theo ông Lâm Sĩ Em, sau khi được chế biến thành phẩm, ba khía muối loại 1 có giá khoảng 150.000 đồng/kg, loại 2 khoảng 130.000 đồng/kg; riêng ba khía muối nước mắm loại ngon có giá khoảng 250.000 đồng/kg. Mức giá cụ thể thay đổi theo cơ sở sản xuất, chất lượng, cách chế biến và thời điểm bán.

“Việc phát triển sản phẩm chế biến không chỉ tạo thêm giá trị cho ba khía mà còn góp phần mở rộng đầu ra cho nguyên liệu. Khi nhu cầu thị trường tăng, hoạt động thu mua có thể tạo thêm cơ hội việc làm và nguồn thu cho những người trực tiếp khai thác”, ông Lâm Sĩ Em nói thêm.

Ba khía muối nước mắm - món ăn lạ miệng đậm đà vị phù sa

Giữ nguồn lợi, duy trì sinh kế lâu dài

Nghề bắt ba khía mang lại nguồn thu nhập thiết thực nhưng phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Nếu nguồn lợi suy giảm, những người sống dựa vào hoạt động khai thác sẽ chịu ảnh hưởng trực tiếp.

Với người dân làm nghề bắt ba khía, họ càng ý thức hơn về việc khai thác có chọn lọc. Anh Trần Văn Linh, ngụ xã Phan Ngọc Hiển cho biết, người dân chúng tôi chỉ bắt những con ba khía đạt kích cỡ, còn những con nhỏ hoặc con đang ôm trứng thì thả lại cho chúng sinh sản, tái sinh.

Theo anh Linh, đó là cách người dân tự gìn giữ nguồn lợi mà thiên nhiên ban tặng. Bởi nếu chỉ khai thác mà không để ý đến mùa sinh sản, những mùa ba khía hội có thể ngày càng thưa thớt.

Người bắt ba khía ở rừng ngập mặn gần như ngâm mình dưới bùn nước trong suốt hành trình

Với những người sống nhờ rừng, giữ nguồn lợi cũng chính là giữ kế sinh nhai của chính mình. Như lời anh Trần Văn Út chia sẻ, nghề tuy không giàu nhưng đủ sống, giúp gia đình trang trải sinh hoạt và dành dụm một khoản nhỏ phòng khi khó khăn.

Ông Lâm Sĩ Em, Giám đốc Trung tâm Công ích xã Phan Ngọc Hiển đánh giá, nghề bắt ba khía có tiềm năng trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc nhất là khi bước vào mùa hội ba khía (khoảng tháng 7 – 8 âm lịch), khi đó du khách có thể trải nghiệm theo chân người dân vào rừng bắt ba khía, tìm hiểu nghề muối và khám phá hệ sinh thái rừng ngập mặn.

Đặc biệt, nghề muối ba khía đã được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Điều đó cho thấy, giá trị của nghề truyền thống này không chỉ nằm ở kinh tế mà còn ở tri thức dân gian và văn hóa cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Khi con nước rút, những chiếc đèn pin lần lượt khuất sau cánh rừng đước. Những người săn ba khía trở về sau một đêm dài với đôi chân lấm bùn, quần áo ướt sũng và những chiếc thùng đầy sản vật của rừng. Ngày mai, họ lại tiếp tục mưu sinh bằng công việc thường nhật gắn với rừng ngập mặn Cà Mau qua nhiều thế hệ.