Mở rộng thị trường hàng hóa phái sinh, hướng tới hình thành giá tham chiếu trong nước

Thị trường hàng hóa phái sinh còn nhiều dư địa

Ngày 28/9/2026, Bộ trưởng Bộ Công Thương ký Quyết định số 2433/QĐ-BCT phê duyệt Đề án Phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2045. Đề án nhằm cụ thể hóa định hướng phát triển thị trường, đồng thời tạo nền tảng hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, trong đó có dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh đang được xây dựng, trình Quốc hội xem xét.

Thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã từng bước hình thành, hỗ trợ doanh nghiệp phòng ngừa rủi ro trước biến động giá. Tuy nhiên, thị trường vẫn còn dư địa phát triển, nhất là các sản phẩm gắn với hàng hóa có lợi thế của Việt Nam, tăng kết nối với thị trường hàng hóa vật chất và từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước.

Mở rộng thị trường hàng hóa phái sinh, hướng tới hình thành giá tham chiếu trong nước

Năm 2025, thị trường đạt khoảng 1,54 triệu hợp đồng, với giá trị giao dịch trên 1,9 triệu tỷ đồng. Trong khi phần lớn giao dịch vẫn liên thông với thị trường quốc tế, Việt Nam có nhiều ngành hàng quy mô lớn và nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá ngày càng tăng. Riêng cà phê, gạo, cao su, hồ tiêu và điều có quy mô hàng hóa cơ sở khoảng 30 tỷ USD/năm, tạo dư địa phát triển các sản phẩm giao dịch phù hợp với điều kiện trong nước.

Đề án định hướng xây dựng thị trường theo nguyên tắc công khai, minh bạch, an toàn, hiệu quả và tiệm cận thông lệ quốc tế; gắn với sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu và nhu cầu phòng ngừa rủi ro giá của doanh nghiệp.

Đặt mục tiêu phát triển 10 mặt hàng Việt Nam

Đến năm 2030, Đề án đặt mục tiêu phát triển khoảng 10 mặt hàng Việt Nam có tiềm năng, lợi thế; từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước đối với 3 - 5 mặt hàng chủ lực. Thị trường phấn đấu đạt 8 - 10 triệu hợp đồng/năm, thu hút 300 - 500 doanh nghiệp tham gia và nâng tỷ lệ doanh nghiệp thuộc các ngành hàng chủ lực sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro giá lên khoảng 20 - 30%.

Giai đoạn 2026 - 2027 tập trung xây dựng nền tảng thị trường, hoàn thiện hệ thống giao dịch, thanh toán bù trừ, giám sát và quản trị rủi ro. Giai đoạn 2028 - 2030 mở rộng danh mục hàng hóa, phát triển các hợp đồng có xuất xứ Việt Nam, từng bước hình thành giá tham chiếu trong nước và tăng cường kết nối quốc tế.

Đề án xác định thị trường phái sinh phải gắn với nền kinh tế thực, gồm thị trường giao dịch tập trung và thị trường OTC theo quy định pháp luật từng thời kỳ. Trong đó, Sở giao dịch hàng hóa giữ vai trò trung tâm trong tổ chức giao dịch, hình thành giá và cung cấp thanh khoản; thị trường OTC được phát triển phù hợp với nhu cầu phòng ngừa rủi ro của doanh nghiệp và từng bước chuẩn hóa.

Cùng với sản phẩm, Đề án yêu cầu phát triển đồng bộ kho bãi, giao nhận, kiểm định chất lượng, thanh toán bù trừ, cơ sở dữ liệu và hạ tầng số. Các cơ chế quản lý ký quỹ, giám sát giao dịch theo thời gian thực, cảnh báo sớm và quản trị rủi ro được xác định là những cấu phần quan trọng nhằm bảo đảm an toàn thị trường.

Định hướng đến năm 2045 là xây dựng thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh Việt Nam có quy mô và mức độ kết nối cao trong khu vực Đông Nam Á, vận hành hiện đại, gắn với thị trường hàng hóa thực và có khung pháp lý, quản trị rủi ro tiệm cận chuẩn mực quốc tế.

Đề án hướng tới hình thành 3 - 5 mặt hàng chủ lực của Việt Nam có vai trò tham chiếu giá trong nước, từng bước tham gia định hình giá khu vực và tăng cường kết nối, liên thông quốc tế. Cùng với đó là phát triển nguồn nhân lực, phổ biến kiến thức và nâng cao năng lực quản trị rủi ro cho doanh nghiệp, hợp tác xã và các chủ thể trong chuỗi giá trị hàng hóa.

Việc phê duyệt Đề án đánh dấu bước chuyển từ quá trình hình thành sang phát triển thị trường theo chiều sâu, có cấu trúc và lộ trình cụ thể. Các nhiệm vụ kèm theo Quyết định số 2433/QĐ-BCT tập trung vào hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng, sản phẩm, hệ sinh thái thị trường, đào tạo, tuyên truyền và tăng cường hợp tác quốc tế.

Trong quá trình xây dựng và trình Quốc hội xem xét dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, Đề án tạo cơ sở định hướng để triển khai khuôn khổ pháp lý mới sau khi Luật được ban hành, hướng tới sự đồng bộ giữa pháp luật và mục tiêu phát triển thị trường.