Bãi bỏ thuế khoán: Bốn nhóm hộ kinh doanh - bốn cách tính thuế hoàn toàn khác từ năm 2026

Ngày 29/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 141/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung Nghị định số 68/2026/NĐ-CP ngày 5/3/2026 và Nghị định số 320/2025/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, lần đầu nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của hộ kinh doanh từ 500 triệu đồng lên 1 tỷ đồng/năm.

Theo Bộ Tài chính, khoảng 2.556.042 hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng/năm sẽ không phải nộp thuế; ngân sách dự kiến giảm thu khoảng 16.650 tỷ đồng so với năm 2025. Đằng sau con số 1 tỷ đồng được dư luận quan tâm, hộ kinh doanh từ năm 2026 không còn là một khối đồng nhất, mà được phân thành bốn nhóm theo doanh thu, mỗi nhóm chịu một khung chính sách thuế riêng.

Bốn nhóm - bốn nghĩa vụ thuế khác nhau

Khung phân loại bốn nhóm hộ kinh doanh hình thành trên cơ sở Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15, Luật Thuế TNCN số 109/2025/QH15, Luật Thuế GTGT số 48/2024/QH15 và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của bốn luật thuế (TNCN, GTGT, TNDN, TTĐB) được Quốc hội khóa XVI thông qua sáng 24/4/2026 tại kỳ họp thứ Nhất, có hiệu lực với các quy định về thuế TNCN, GTGT, TNDN từ ngày 1/1/2026.

Nhóm thứ nhất: doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở xuống, được miễn thuế GTGT và thuế TNCN, không bắt buộc dùng hóa đơn điện tử nhưng vẫn phải kê khai để chứng minh ngưỡng doanh thu. Đối tượng phổ biến gồm quán ăn nhỏ, quán cà phê, tạp hóa, cửa hàng hoa, cơ sở làm đẹp quy mô nhỏ, gia sư, người sáng tạo nội dung mới khởi nghiệp.

Nhóm thứ hai: doanh thu trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng/năm, được lựa chọn một trong hai phương pháp: nộp theo tỷ lệ phần trăm trên doanh thu theo Phụ lục I Thông tư số 40/2021/TT-BTC (dao động khoảng 1,5% đến 7% tùy ngành), hoặc nộp 15% trên phần lãi, tương đương mức ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ theo Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15. Đáng chú ý, nhóm này bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế, hoặc hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu với cơ quan thuế (theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP và khoản 5 Điều 8 Nghị định số 68/2026/NĐ-CP đã được sửa đổi).

Nhóm thứ ba: doanh thu trên 3 tỷ đến 50 tỷ đồng/năm, kê khai theo doanh thu thực tế, bắt buộc dùng hóa đơn điện tử kết nối dữ liệu, có thể đăng ký phương pháp khấu trừ. Nhóm này được khuyến nghị mạnh mẽ chuyển đổi lên doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) để hưởng thuế suất ưu đãi 17% (Điều 10 Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15) và miễn thuế thu nhập doanh nghiệp 3 năm cho DNNVV đăng ký kinh doanh lần đầu (Điều 10 Nghị quyết số 198/2025/QH15 và khoản 3 Điều 7 Nghị định số 20/2026/NĐ-CP).

Nhóm thứ tư: doanh thu trên 50 tỷ đồng/năm, mô hình hộ kinh doanh không còn phù hợp; cá nhân, nhóm cá nhân kinh doanh được khuyến nghị chuyển thành công ty TNHH hoặc công ty cổ phần, kê khai và nộp thuế đầy đủ theo phương pháp khấu trừ.

Một điểm nhân văn của Nghị định số 141/2026/NĐ-CP là cơ chế xử lý hồi tố: hộ kinh doanh tự xác định doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống mà đã kê khai, nộp thuế TNCN, GTGT theo Nghị định 68/2026/NĐ-CP thì được xử lý số thuế đã nộp dưới hình thức bù trừ hoặc hoàn trả. Ở chiều ngược lại, lần đầu trong khung pháp lý hiện hành, doanh nghiệp có tổng doanh thu năm từ 1 tỷ đồng trở xuống cũng được miễn thuế TNDN (bổ sung khoản 15 Điều 4 Nghị định số 320/2025/NĐ-CP); dự kiến khoảng 235.800 doanh nghiệp được miễn, tương ứng số thuế khoảng 2.164 tỷ đồng. Quy định này tạo "sự bình đẳng" giữa hộ kinh doanh và doanh nghiệp siêu nhỏ ở cùng ngưỡng doanh thu, đúng tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị và Nghị quyết số 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội, hướng tới mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp hoạt động vào năm 2030.

Bốn câu chuyện điển hình, bốn lựa chọn

Một chủ quán bún bò có doanh thu 800 triệu đồng/năm thuộc nhóm 1, được miễn cả thuế GTGT và TNCN; mức tiết kiệm so với thuế khoán cũ có thể đạt khoảng 24-36 triệu đồng/năm tùy ngành.

Một chủ cửa hàng điện thoại có doanh thu 1,8 tỷ đồng/năm thuộc nhóm 2: phần vượt ngưỡng miễn thuế là 800 triệu đồng; nếu chọn phương pháp tỷ lệ phần trăm và áp tỷ lệ 1,5% (1% GTGT + 0,5% TNCN cho ngành phân phối, cung cấp hàng hóa theo Phụ lục I Thông tư 40/2021/TT-BTC), số thuế phải nộp khoảng 12 triệu đồng/năm; đổi lại, hộ kinh doanh phải lắp máy tính tiền kết nối cơ quan thuế.

Một chủ đại lý điện máy có doanh thu 5 tỷ đồng/năm thuộc nhóm 3 – lựa chọn tối ưu là chuyển đổi lên DNNVV để hưởng thuế suất 17% và miễn thuế TNDN 3 năm đầu, tiết kiệm có thể lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Một chủ chuỗi nhà hàng có doanh thu 80 tỷ đồng/năm thuộc nhóm 4: con đường tất yếu là chuyển thành công ty TNHH hoặc công ty cổ phần.

Trên cơ sở các quy định pháp lý đang có hiệu lực, hộ kinh doanh nên rà soát lộ trình tuân thủ theo các bước cụ thể. Trước tiên, cần xác định doanh thu thực tế năm 2025 và dự kiến năm 2026, từ đó phân loại đúng nhóm, đây là cơ sở để chọn phương pháp kê khai và quyết định có cần chuyển đổi mô hình hay không. Đối với nhóm 2 (doanh thu trên 1 tỷ đến 3 tỷ đồng), cần cân nhắc kỹ giữa hai phương pháp: tỷ lệ phần trăm trên doanh thu hay 15% trên lãi, đồng thời chuẩn bị hạ tầng hóa đơn điện tử có mã hoặc khởi tạo từ máy tính tiền theo Nghị định số 70/2025/NĐ-CP. Với nhóm 3 và nhóm 4, nên chủ động lập phương án chuyển đổi lên doanh nghiệp để tận dụng các ưu đãi thuế suất 17% theo Luật Thuế TNDN số 67/2025/QH15 và miễn thuế 3 năm đầu cho DNNVV đăng ký lần đầu theo Nghị quyết số 198/2025/QH15.

5 sai lầm phân nhóm dễ dẫn tới rủi ro pháp lý

Theo các chuyên gia thuế và một số đại lý thuế trao đổi trên báo chí gần đây, có năm sai lầm phổ biến mà hộ kinh doanh dễ mắc phải khi bước vào năm 2026.

Thứ nhất, vẫn áp dụng ngưỡng cũ 500 triệu đồng. Đây là sai sót cơ bản, bởi từ ngày 1/1/2026, ngưỡng đã được nâng lên 1 tỷ đồng theo Nghị định số 141/2026/NĐ-CP.

Thứ hai, kê khai doanh thu thấp hơn thực tế nhằm giữ ở nhóm 1 để được miễn thuế. Khi cơ quan thuế đối chiếu dữ liệu hóa đơn điện tử, dòng tiền ngân hàng và các nguồn thông tin khác, hành vi này có thể bị xác định là trốn thuế.

Thứ ba, không lắp hóa đơn điện tử khi vượt ngưỡng 1 tỷ đồng. Hành vi này vi phạm Nghị định số 70/2025/NĐ-CP và Nghị định số 141/2026/NĐ-CP, có thể bị xử phạt theo quy định pháp luật về hóa đơn, chứng từ.

Thứ tư, hộ kinh doanh thuộc nhóm 3 không chuyển lên doanh nghiệp, bỏ lỡ ưu đãi thuế suất 17% và miễn thuế 3 năm đầu cho DNNVV mới thành lập.

Thứ năm, không đăng ký kịp thời khi vượt ngưỡng, theo quy định, hộ kinh doanh phải đăng ký sử dụng hóa đơn điện tử trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày cuối kỳ tính thuế phát sinh doanh thu vượt 1 tỷ đồng.

Cùng với việc bãi bỏ thuế khoán, hộ kinh doanh chuyển sang chế độ tự khai, tự nộp, tự chịu trách nhiệm, gắn chặt với hóa đơn điện tử và dòng dữ liệu kết nối thời gian thực với cơ quan thuế. Trong kỷ nguyên dữ liệu thuế, điều nguy hiểm nhất với hộ kinh doanh không phải là việc nộp thuế nhiều hơn, mà là không biết mình đang kê khai sai ở đâu. Hộ kinh doanh, doanh nghiệp nhỏ và vừa nên đối chiếu tình huống cụ thể với cơ quan thuế quản lý trực tiếp hoặc đại lý thuế, chuyên gia tư vấn thuế trước khi quyết định phương án kê khai và chuyển đổi mô hình.