Gỡ nút thắt công nghệ và chi phí cho hộ kinh doanh chuyển đổi số

Gỡ nút thắt công nghệ và chi phí cho hộ kinh doanh chuyển đổi số

Hộ kinh doanh Đắk Nông lúng túng trước yêu cầu chuyển đổi số

Tỉnh Đắk Nông hiện có khoảng 25.000 hộ kinh doanh cá thể, trong đó hơn 10.000 hộ nằm trong diện quản lý thuế. Đóng vai trò là lực lượng kinh tế nền tảng tại địa phương, các hộ này mỗi năm đóng góp đáng kể vào ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, kể từ ngày 1/6/2025, một thay đổi lớn sẽ diễn ra khi các hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc phải áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền – theo quy định tại Nghị định 70/2025/NĐ-CP. Hệ thống này sẽ kết nối trực tiếp với cơ quan thuế, thay thế cho hình thức thuế khoán trước đây. Đây được xem là bước chuyển lớn trong công cuộc hiện đại hóa công tác quản lý thuế, hướng tới mục tiêu minh bạch và công bằng giữa các đối tượng kinh doanh.

Tuy nhiên, ghi nhận tại Đắk Nông cho thấy, nhiều hộ kinh doanh vẫn còn khá lúng túng. Một số người bán hàng online băn khoăn: Nếu khách "bom hàng", hóa đơn điện tử đã phát hành có hủy được không, hay vẫn phải kê khai như giao dịch đã hoàn tất? Không ít tiểu thương tại các chợ truyền thống lo lắng về kỹ năng sử dụng phần mềm hóa đơn, lo ngại các lỗi sai sẽ dẫn đến phạt oan. Trước áp lực này, một số hộ đã lựa chọn tạm ngừng kinh doanh để chờ đợi thêm hướng dẫn rõ ràng từ cơ quan chức năng. Cùng lúc, mạng xã hội xuất hiện hàng loạt diễn đàn, nhóm kín để các hộ trao đổi kinh nghiệm, chia sẻ cách vận hành hóa đơn điện tử.

Một trong những hiểu lầm phổ biến là nhiều hộ kinh doanh cho rằng nếu chỉ nhận tiền mặt thay vì chuyển khoản thì sẽ tránh được sự kiểm tra của cơ quan thuế. Tuy nhiên, Chi cục Thuế khu vực XIV khẳng định: quan niệm đó hoàn toàn sai. Với hệ thống hóa đơn điện tử kết nối trực tiếp cùng dữ liệu từ ngân hàng, sàn thương mại điện tử và các nền tảng thanh toán, mọi giao dịch bán hàng – bất kể thanh toán bằng tiền mặt hay chuyển khoản – đều có thể được cơ quan thuế đối chiếu và xác minh. Do đó, hành vi cố tình từ chối thanh toán qua ngân hàng, sử dụng nhiều tài khoản khác nhau, hay thay đổi phương thức giao dịch để “lách” nghĩa vụ thuế đều có thể bị phát hiện, xử lý nghiêm khắc theo quy định của Luật Quản lý thuế.

Chuyển từ thuế khoán sang tự kê khai không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà còn là thay đổi căn bản trong tư duy quản lý. Đây là thời điểm hộ kinh doanh cần được trang bị đầy đủ kỹ năng sử dụng phần mềm hóa đơn điện tử, hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình. Đồng thời, cơ quan thuế cần có lộ trình triển khai rõ ràng, tổ chức các buổi tập huấn định kỳ, hỗ trợ kỹ thuật tại chỗ cho các nhóm ngành nghề phổ biến như bán lẻ, ăn uống, vận tải… Chỉ khi hộ kinh doanh thực sự nắm bắt được quy trình, nhận thức được lợi ích lâu dài từ sự minh bạch – lúc đó chuyển đổi số trong quản lý thuế mới đạt được hiệu quả thực chất. Đây không chỉ là thách thức, mà còn là cơ hội để thúc đẩy kinh doanh bền vững và hội nhập với xu thế quản trị hiện đại.

Gỡ rào cản để hộ kinh doanh yên tâm chuyển đổi lên doanh nghiệp

Nghị quyết 68 đã xác định rõ vai trò then chốt của khu vực kinh tế tư nhân trong phát triển kinh tế và đặt trọng tâm vào việc khuyến khích các hộ kinh doanh (HKD) chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp thông qua các chính sách ưu đãi cụ thể. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi này vẫn còn không ít rào cản, trong đó đáng chú ý là vấn đề thiếu hóa đơn đầu vào – một trở ngại lớn khiến nhiều hộ e ngại.

Không ít hộ kinh doanh lo lắng rằng lượng hàng tồn kho không có hóa đơn hợp lệ sẽ không được công nhận là tài sản hợp pháp, thậm chí có thể bị tính thuế không chính xác khi thực hiện chuyển đổi. Bên cạnh đó, việc mua bán không có đầy đủ hóa đơn, chứng từ cũng làm gia tăng tình trạng hàng giả, hàng nhái, hàng kém chất lượng trên thị trường, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường kinh doanh minh bạch.

Dù pháp luật hiện hành quy định rõ: tất cả HKD, dù kê khai theo hình thức khoán, kê khai hay theo từng lần phát sinh, đều phải sử dụng chứng từ hợp lệ khi giao dịch hàng hóa – nhưng việc thực thi vẫn còn lỏng lẻo. Do đó, việc siết chặt kiểm tra, kiểm soát chứng từ trong hoạt động kinh doanh là điều cần thiết nhằm đảm bảo công bằng và minh bạch.

Tuy nhiên, theo ông Nguyễn Ngọc Tịnh – Phó Chủ tịch Hội Tư vấn và đại lý thuế TP.HC, không phải mọi trường hợp đều bắt buộc phải có hóa đơn đầu vào. Pháp luật hiện nay vẫn cho phép HKD lập bảng kê thay thế hóa đơn khi mua hàng từ các cá nhân trực tiếp sản xuất, đánh bắt hoặc khai thác (như nông sản, thủy sản, khoáng sản, phế liệu...), hoặc các sản phẩm thủ công truyền thống.

“Thông tin trên bảng kê cần thể hiện đầy đủ: số lượng, chủng loại, đơn giá, tổng tiền, người bán, mã định danh và phương thức thanh toán. Đây được xem là chứng từ hợp pháp để kê khai thuế, nên HKD không nên quá lo ngại nếu gặp các trường hợp này”, ông Tịnh chia sẻ.

Bên cạnh chính sách thuế, Nghị quyết 68 cũng đưa ra nhiều giải pháp hỗ trợ khác nhằm tạo điều kiện cho HKD trong quá trình chuyển đổi, như cung cấp phần mềm kế toán, nền tảng số miễn phí, tư vấn thuế và kế toán. Tuy nhiên, theo ghi nhận của TTO, đến nay vẫn chưa có chính sách cụ thể nào được triển khai về phần mềm kế toán dùng chung theo hướng dẫn của nghị quyết.

Không chỉ thiếu hướng dẫn cụ thể, việc triển khai giải pháp số miễn phí còn vấp phải nhiều vướng mắc. Câu hỏi đặt ra là: HKD có sẵn sàng sử dụng các công cụ miễn phí từ Nhà nước? Việc triển khai đại trà liệu có đảm bảo hiệu quả? Trong trường hợp hộ không sử dụng phần mềm do Nhà nước cung cấp, họ bắt buộc phải dùng phần mềm từ bên thứ ba – điều này làm tăng đáng kể chi phí tuân thủ.

Chi phí sử dụng phần mềm, đặc biệt là hóa đơn điện tử, hiện đang là gánh nặng lớn với các hộ bán lẻ có tần suất xuất hóa đơn cao. Ngoài ra, các phần mềm hóa đơn hiện nay thường yêu cầu tích hợp chặt chẽ với phần mềm bán hàng, không thể tách rời, gây khó khăn trong việc lựa chọn giải pháp phù hợp nếu không có sự hỗ trợ đồng bộ.

Ông Nguyễn Ngọc Tịnhế đề xuất: “Nhà nước nên nghiên cứu áp dụng mã định danh cho hộ kinh doanh để tránh yêu cầu bắt buộc về chữ ký số. Đồng thời cần xây dựng giải pháp cho phép sử dụng hóa đơn điện tử miễn phí. Với những hộ bán lẻ phát sinh 5.000 – 10.000 hóa đơn mỗi ngày, nếu phải trả phí cho từng hóa đơn, gánh nặng sẽ rất lớn và gây cản trở đáng kể cho việc tuân thủ quy định cũng như áp dụng công nghệ vào kinh doanh”.