8 năm chờ đợi, hàng nghìn tỷ rót ra nước ngoài: nhà đầu tư uST đang “cưỡi trên lưng hổ”?

Sau hơn tám năm đồng hành cùng hệ sinh thái công nghệ do ông Anatoli Unitsky, Chủ tịch các dự án uST (SkyWay) khởi xướng, một bộ phận lớn nhà đầu tư Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ quan trọng về mô hình huy động vốn và cấu trúc pháp lý hiện tại có đủ an toàn để tiếp tục rót tiền hay không. Khi dòng tiền đã chảy ra nước ngoài trong thời gian dài nhưng thương mại hóa quy mô lớn vẫn chưa thành hình, việc tiếp tục “gia tăng vị thế”, đổ tiền đầu tư thêm có thể đồng nghĩa việc đối mặt với rủi ro cực lớn.

Con số đáng chú ý: hơn 500.000 nhà đầu tư Việt Nam và 8 năm chờ đợi cổ tức

Theo số liệu được nội bộ chia sẻ, có hơn 500.000 nhà đầu tư Việt Nam tại nhiều quốc gia đã tham gia góp vốn vào hệ sinh thái liên quan đến uST, mỗi lần họp online qua zoom, nhiều thời điểm trên 2.000 nhà đầu tư tham gia nghe ông Chủ tịch chia sẻ, trình bày. Trong thời gian qua, họ không chỉ bỏ tiền mà còn đầu tư thời gian, công sức và niềm tin. Nhiều người chi trả chi phí sang nước ngoài tham quan dự án, tổ chức hội thảo, xây dựng cộng đồng, làm truyền thông và thuyết phục người thân, bạn bè cùng tham gia.

Trong khi đó, dòng tiền thực tế từ các nhà đầu tư Việt Nam đã và đang chảy ra nước ngoài. Tuy nhiên, phần lớn tài sản họ đang nắm giữ vẫn là cổ phần chưa niêm yết, lời hứa IPO, cam kết lợi nhuận trong tương lai và lộ trình thương mại hóa chưa hoàn tất. Đáng chú ý, nhiều nhân vật “có tiếng tăm” cũng đang lo lắng vì đã đầu tư hàng tỷ đồng vào dự án này. Nhiều nhà đầu tư cho biết: phía công ty của ngài Chủ tịch hứa hẹn rất nhiều lần về việc trả cổ tức và rất cố gắng để năm 2026 sẽ trả cổ tức cho nhà đầu tư.

Chủ tịch Anatoli Unitsky giới thiệu những dự án đang thử nghiệm và được truyền thông rầm rộ sẽ thương mại hóa trong tương lai.

Ưu đãi dồn dập và tâm lý đánh vào lòng tham (FOMO)

Gần đây, sau khi chấm dứt hợp tác với một số quỹ trung gian, công ty của ông Anatoli Unitsky công bố sẽ nhận tiền đầu tư trực tiếp với nhiều chính sách ưu đãi, “khuyến mại đặc biệt của ngài chủ tịch”. Những chương trình cộng thêm tỷ lệ cổ phần cho người tham gia sớm, thưởng cho người giới thiệu hay mở lại các gói linh hoạt được triển khai liên tục được tung ra trong thời gian ngắn: nạp tiền được cộng thêm 20% cổ phần; mua gói mới được thưởng thêm 20%; giới thiệu người mới được tặng thêm 1.000 cổ phần; mở lại các gói trả góp nhiều tháng với mức thưởng giảm dần; chương trình “rebranding 700+” kèm đồng hồ đếm ngược gây áp lực quyết định tác động mạnh mẽ vào tâm lý các nhà đầu tư.

Trong các buổi Zoom, Chủ tịch Anatoli Unitsky luôn nói mình không kêu gọi vốn nhưng lại chiết khấu đặc biệt nếu nhà đầu tư góp vốn trực tiếp vào công ty ông? Ảnh: Nhà đầu tư uST đăng trên MXH

Đây là kịch bản chủ đích đánh trực diện vào hai điểm yếu lớn nhất của nhà đầu tư cá nhân: nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội và khát vọng gỡ lại sau nhiều năm chờ đợi. Về mặt truyền thông marketing, đây là cách “kích cầu” nhanh nhất. Nhưng trong tài chính hành vi, các ưu đãi cao trong giai đoạn dự án kéo dài mà chưa có dòng tiền thực thường đánh vào hai cảm xúc mạnh nhất của nhà đầu tư cá nhân: nỗi sợ bỏ lỡ cơ hội và mong muốn bù đắp sau thời gian chờ đợi. Đây chính là đỉnh cao về thao túng tâm lý của các dự án có sắc màu “đa cấp”, các dự án “ma” (không bao giờ tồn tại ở Việt Nam) đã từng diễn ra tại Việt Nam. Những người giới thiệu sẽ được nhận ngay hoa hồng tới 30%.

Ưu đãi cao không đồng nghĩa với an toàn pháp lý. Nếu một ngày phát sinh vấn đề pháp lý tại nước sở tại, xung đột cổ đông nội bộ hoặc rủi ro điều hành, nhà đầu tư Việt Nam sẽ xử lý ra sao khi không có pháp nhân hoạt động chính thức tại Việt Nam, không có văn phòng đại diện đăng ký minh bạch và không có tài sản bảo đảm trong nước và “ngài Chủ tịch nếu biến mất”

Đáng chú ý, Chủ tịch Anatoli Unitsky luôn phủ nhận việc ông là người huy động trực tiếp vốn, thậm chí luôn cho mình là “nạn nhân” bị gây khó khăn, bị lợi dụng trong quá trình phát triển dự án. Ông cho rằng ông đã không nhận được đủ tiền đầu tư từ các quỹ. Và giờ chính ông lại kêu gọi cộng đồng trực tiếp góp vốn với những ưu đãi đặc biệt từ ông. Nếu thực sự ông không hậu thuẫn thì các quỹ có cơ hội làm ẩu, lợi dụng tiền của nhà đầu Việt Nam? Và đây chính là vi phạm chuẩn mực quốc tế nghiêm trọng khi huy động vốn trực tiếp.

Khoảng trống pháp lý và rủi ro kiện tụng xuyên biên giới không có kết quả

Theo phân tích từ giới luật sư, đại diện công ty luật ATA: pháp luật Việt Nam hiện chưa có khung riêng điều chỉnh trực tiếp mô hình gọi vốn cộng đồng xuyên biên giới dưới hình thức bán cổ phần doanh nghiệp nước ngoài cho nhà đầu tư cá nhân trong nước. Khi tiền đã chuyển ra nước ngoài, quan hệ pháp lý chịu sự điều chỉnh của luật nước sở tại. Nếu xảy ra tranh chấp, nhà đầu tư phải khởi kiện ở nước ngoài với chi phí lớn và thời gian kéo dài.

Trong kịch bản doanh nghiệp không thể IPO hoặc phá sản, cổ đông phổ thông luôn là nhóm được thanh toán cuối cùng sau khi xử lý nghĩa vụ với chủ nợ và cơ quan thuế. Nguy cơ mất trắng không phải là giả định viển vông mà là một kịch bản pháp lý khả năng cao sẽ xảy ra.

Một nghịch lý đáng suy nghĩ là trong khi nhiều dự án công nghệ, hạ tầng và khoa học tại Việt Nam thiếu vốn, hàng nghìn tỷ đồng từ nhà đầu tư cá nhân lại được chuyển ra nước ngoài cho những dự án chưa hoàn tất thương mại hóa.

Khi nguồn vốn bị “khóa” trong các tài sản không tạo dòng tiền, hệ quả có thể là suy giảm thanh khoản cá nhân, gia tăng áp lực tài chính và rủi ro dây chuyền. Liên tục có nhiều buổi zoom kêu gọi các nhà đầu tư Việt huy động vốn tiếp cho dự án của ngài Anatoli Unitsky. Hơn 500.000 nhà đầu tư uST đang “cưỡi trên lưng hổ” về một dự án chưa được phép thương mại tại nhiều quốc gia.

Nếu việc kêu gọi vốn có yếu tố quảng bá sai lệch, cam kết lợi nhuận không được bảo đảm, hoặc tham gia vận hành hệ thống phân phối vốn trái quy định, người tham gia lôi kéo có thể bị xem xét trách nhiệm dân sự, thậm chí trách nhiệm hình sự tùy mức độ.

Điều này đồng nghĩa với việc rủi ro không chỉ dừng ở việc mất tiền đầu tư, mà còn có thể kéo theo hệ lụy pháp lý cá nhân. Trong các vụ việc huy động vốn sai phép trước đây tại Việt Nam, không ít trường hợp người giới thiệu ban đầu nghĩ rằng mình chỉ “chia sẻ cơ hội”, nhưng khi hệ thống đổ vỡ lại phải đối mặt với khiếu kiện từ chính người thân, bạn bè hoặc người quen do mình mời tham gia.

Nếu thị trường Việt Nam đủ lớn để huy động nguồn vốn đáng kể, lẽ ra phải đủ quan trọng để doanh nghiệp thiết lập hiện diện pháp lý tương xứng ngay tại Việt Nam, đầu tư các dự án giao thông tại chính nơi đây.

Các nhà đầu tư uST đã ở thế không thể rút vốn nhưng tiếp tục kêu gọi bạn bè người thân xuống tiền cùng cộng đồng. Ảnh: Nhà đầu tư uST đăng trên MXH

Tiến sĩ Bùi Đức Hiếu, chuyên gia kinh tế tài chính cho rằng, một phương thức giao thông mới muốn triển khai thương mại ở quy mô quốc gia phải đi qua đầy đủ bốn bước bắt buộc gồm nghiên cứu phát triển, xây dựng bộ tiêu chuẩn kỹ thuật cho loại hình giao thông mới, thử nghiệm tại địa phương và cuối cùng là lập đề án đầu tư để được quốc gia đó phê duyệt chính thức.

Ông đặt vấn đề rằng nếu từng công bố các thông số như tuyến dài hàng chục km, tốc độ 120 km/giờ trong đô thị và 500 km/giờ ngoài đô thị, thì vì sao đến nay chưa có một quốc gia nào đặt hàng một công trình thương mại đúng nghĩa theo các tiêu chuẩn đó. Theo ông, thử nghiệm mô hình nhỏ không đồng nghĩa với việc đã vượt qua toàn bộ quy trình thẩm định an toàn, tiêu chuẩn kỹ thuật và phê duyệt đầu tư ở cấp quốc gia.

Tại Việt Nam, quy trình còn phức tạp hơn khi một dự án giao thông mới phải trải qua nhiều bước như tổ chức hội thảo khoa học, phản biện độc lập và thẩm định của nhiều bộ ngành liên quan như Bộ Công An, Bộ Khoa học & Công nghệ, Bộ Xây dựng (Bộ Giao thông vận tải hợp nhất) và Bộ Tài chính về hiệu quả đầu tư cũng như nguồn vốn. Nếu những bước này chưa được thực hiện đầy đủ, việc thương mại hóa không thể diễn ra hợp pháp.

Không thể phủ nhận những nỗ lực nghiên cứu của đội ngũ khoa học đứng sau dự án, cũng như tầm nhìn dài hạn về một phương thức giao thông mới mà ngài Chủ tịch Anatoli Eduardovich Unitsky, nhà khoa học và nhà phát minh người Belarus gốc Nga theo đuổi. Ông sở hữu hơn 200 bằng sáng chế, nhiều công trình khoa học và từng chủ trì các dự án hợp tác với Liên Hợp Quốc. Unitsky được biết đến với tầm nhìn về giao thông xanh, hiệu quả và các ý tưởng mang tính tương lai như “Vành đai Không gian”, cùng mong muốn kiến tạo hệ thống vận tải bền vững cho các đô thị hiện đại.

Dự án này nếu được triển khai đúng chuẩn mực quốc tế và tuân thủ đầy đủ quy trình pháp lý, có thể mang lại giá trị tích cực cho xã hội. Tuy nhiên, sự ghi nhận đó không đồng nghĩa với việc bỏ qua những vấn đề về cách thức huy động vốn, sự thiếu vắng pháp nhân chính thức tại Việt Nam, triển khai các dự án tại Việt Nam và các rủi ro pháp lý tiềm ẩn đối với nhà đầu tư trong nước.

Nếu hàng chục ngàn tỷ đồng “bốc hơi”, ai sẽ bảo vệ nhà đầu tư Việt?

Câu trả lời rất rõ: sẽ không có ai bảo vệ các nhà đầu tư Việt, dù các cơ quan Bộ, Ban ngành Việt Nam đã nhiều lần cảnh báo các dự án này (uST, SkyWay) đã và đang được thay đổi với các tên gọi khác, nền tảng khác (RSW, SWC, GTI, Micron…).

Sau tám năm, thay vì bị cuốn theo các chương trình kích cầu, “gia tăng vị thế”, điều nhà đầu tư cần nắm được là báo cáo tài chính kiểm toán độc lập, lộ trình IPO có mốc thời gian rõ ràng, cơ chế thanh khoản minh bạch và sự hiện diện pháp lý cụ thể tại Việt Nam. Nếu những yếu tố cốt lõi này chưa được xác lập, việc tiếp tục rót tiền và kêu gọi cộng đồng cùng đóng góp, có thể khiến nhà đầu tư rơi vào trạng thái “cưỡi trên lưng hổ”, tiến không được mà lùi cũng khó. Đặc biệt nhiều nhà đầu tư không thể rút vốn hoặc đòi hoàn lại số tiền đã gửi gắm vào dự án này.

Các nhà đầu tư đã bao giờ hỏi tại sao nhiều năm rồi một ý tưởng “cứu hành tinh” của ngài Anatoli Unitsky tại sao vẫn chưa được thương mại ở các quốc gia Châu Âu và ở Việt Nam?

Một nhà đầu tư của dự án, GS.TS. ĐVH. cho biết: “Công nghệ không có tội, có triển khai được hay không mới là mấu chốt, ban đầu ủng hộ dự án này, đến giờ tôi cảm thấy quá nhiều điều bất khả thi, sự mập mờ trong triển khai thực tế thương mại hóa dự án.”

Từ các phản ảnh, Bộ Công an tiếp tục tăng cường thanh tra, kiểm tra các hoạt động huy động vốn cộng đồng nhằm kịp thời phát hiện và xử lý vi phạm theo quy định pháp luật. Đã đến lúc nhà đầu tư cần rất tỉnh táo. Dừng lại không có nghĩa là phủ nhận giấc mơ công nghệ. Dừng lại là để kiểm tra pháp lý, yêu cầu minh bạch, đòi hỏi kiểm toán độc lập và cơ chế bảo vệ cụ thể. Sự tỉnh táo hôm nay có thể giúp tránh một cái giá rất “đắt” trong tương lai.