 |
| Xuất nhập khẩu hướng mốc 1.000 tỷ USD |
Sau cú bứt phá ngoạn mục năm 2025, xuất nhập khẩu (XNK) đang tiến gần tới cột mốc lịch sử 1.000 tỉ USD, trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng kinh tế trong giai đoạn mới. Những tín hiệu tích cực ngay từ đầu năm 2026 cho thấy thương mại quốc tế tiếp tục là “xa lộ” đưa hàng hóa Việt Nam vươn ra toàn cầu, đồng thời tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững và nâng cao vị thế quốc gia trong chuỗi giá trị toàn cầu.
“Xa lộ” đưa hàng Việt đi khắp thế giới tiếp tục mở rộng
Theo số liệu từ Cục Thống kê, tháng đầu tiên của năm 2026, tổng kim ngạch XNK hàng hóa đạt 88,16 tỉ USD, tăng 39% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu tăng 29,7%, còn nhập khẩu tăng mạnh 49,2%.
Đáng chú ý, đã có 9 nhóm hàng đạt kim ngạch trên 1 tỉ USD, trong đó cà phê và thủy sản lần đầu góp mặt. Quan hệ thương mại song phương Việt Nam – Singapore cũng lập kỷ lục mới ngay từ tháng đầu năm, đạt khoảng 3,5 tỉ USD, tăng 33,9% so với cùng kỳ 2025, đưa Việt Nam trở thành đối tác thương mại lớn thứ 10 của đảo quốc này.
Bức tranh kinh tế đối ngoại tích cực đầu năm được xây dựng trên nền tảng tăng trưởng mạnh mẽ suốt giai đoạn 2021–2025. Riêng năm 2025, tổng kim ngạch XNK của Việt Nam đạt khoảng 930 tỉ USD – mức cao nhất từ trước tới nay và gần gấp đôi so với đầu nhiệm kỳ. Xuất khẩu duy trì mức tăng trưởng khoảng 17%, cao hơn nhiều nền kinh tế trong khu vực và vượt xa kế hoạch đề ra.
Với đà tăng trưởng này, Việt Nam đã gia nhập nhóm 25 nền kinh tế có quy mô thương mại quốc tế lớn nhất thế giới. Bộ Công Thương dự báo năm 2026, tổng kim ngạch XNK có thể tăng trên 8% so với năm trước và chính thức vượt mốc 1.000 tỉ USD. Cán cân thương mại dự kiến tiếp tục xuất siêu hơn 23 tỉ USD, tăng khoảng 15% so với năm 2025.
TS Nguyễn Văn Điển, Trưởng khoa Kinh tế chính trị (Học viện Chính trị khu vực II), cho rằng dư địa để Việt Nam đạt mục tiêu kim ngạch XNK 1.000 tỉ USD trong năm 2026 vẫn còn rất lớn. Việc nhiều nền kinh tế lớn, trong đó có Mỹ, đang dịch chuyển dòng vốn, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược, tạo cơ hội để Việt Nam đón dòng đầu tư mới.
Là nền kinh tế mở với 17 hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, Việt Nam đang sở hữu lợi thế cạnh tranh lớn trong tiếp cận thị trường quốc tế. Đây chính là “xa lộ” quan trọng giúp hàng hóa Việt Nam mở rộng hiện diện toàn cầu.
Theo các chuyên gia, nông sản tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của tăng trưởng thương mại. Nhiều mặt hàng rau quả, thủy sản, cà phê và nông sản chế biến của Việt Nam đã đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe từ các thị trường khó tính.
Đặc biệt, xuất khẩu sang Trung Quốc – thị trường hơn 1,4 tỉ dân – đang chuyển mạnh từ tiểu ngạch sang chính ngạch với tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc và kiểm dịch ngày càng chặt chẽ. Việc chuẩn hóa sản xuất và logistics được kỳ vọng sẽ giúp nông sản Việt Nam mở rộng thị phần và đóng góp lớn vào kim ngạch XNK.
Mục tiêu xuất khẩu nông sản trong những năm tới được kỳ vọng tăng từ 70 tỉ USD lên 100 tỉ USD. Bên cạnh đó, các ngành công nghiệp mới như công nghệ chip, công nghiệp số, kinh tế số và dầu khí cũng được dự báo sẽ tạo thêm động lực tăng trưởng.
Hạ tầng logistics và giao thông chiến lược hoàn thiện cũng là yếu tố quan trọng. Cao tốc Bắc – Nam thông suốt, sân bay quốc tế Long Thành bắt đầu khai thác, cùng hệ thống cảng biển và trung tâm logistics hiện đại giúp Việt Nam không chỉ là điểm trung chuyển mà còn trở thành “ngã tư” thương mại của nhiều thị trường lớn.
Công cuộc “lột xác” của xuất nhập khẩu
Không chỉ tăng trưởng về quy mô, cơ cấu XNK của Việt Nam đang chuyển dịch theo hướng tích cực. Báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cho thấy tỷ trọng hàng chế biến, chế tạo tiếp tục tăng, trong khi xuất khẩu thô giảm dần.
Năm 2025, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt kim ngạch 107,75 tỉ USD, chiếm khoảng 23% tổng xuất khẩu và tăng 48,4% so với năm trước. Nhóm điện thoại và linh kiện đạt 56,71 tỉ USD. Tổng kim ngạch xuất khẩu phần cứng và điện tử lên tới 178 tỉ USD, tăng 35%, trở thành nguồn thu ngoại tệ chủ lực.
Doanh thu toàn ngành công nghiệp công nghệ số năm 2025 đạt khoảng 198 tỉ USD, tăng 26% so với năm trước, đóng góp khoảng 40,9 tỉ USD vào GDP. Điều này cho thấy Việt Nam đang chuyển dần từ mô hình gia công sang mô hình dựa trên tri thức và công nghệ có giá trị gia tăng cao.
Các ngành truyền thống cũng duy trì vị thế. Xuất khẩu dệt may năm 2025 đạt khoảng 46 tỉ USD, tiếp tục giữ vị trí quốc gia xuất khẩu lớn thứ hai thế giới. Tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa trong ngành này tăng đáng kể, với khoảng 23 tỉ USD được giữ lại trong nước.
Một điểm nhấn khác là cán cân thương mại liên tục xuất siêu. Năm 2025 đánh dấu năm thứ 10 liên tiếp Việt Nam xuất siêu, với con số hơn 20 tỉ USD – tăng gần 13 lần so với năm 2016. Điều này góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, tăng dự trữ ngoại hối và củng cố niềm tin nhà đầu tư.
Theo TS Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược, thương hiệu và cạnh tranh, XNK không chỉ đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng mà còn tạo tác động lan tỏa tới năng lực sản xuất và ổn định vĩ mô.
Ông cho rằng Việt Nam đang đứng trước bước ngoặt quan trọng: từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu. Bên cạnh mở rộng kim ngạch, cần nâng tỷ lệ giá trị gia tăng thông qua phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Khoảng 35–40% kim ngạch nhập khẩu hiện là máy móc, thiết bị phục vụ sản xuất, cho thấy nhập khẩu không phải là điểm yếu mà là yếu tố đầu tư cho năng lực cạnh tranh tương lai.
Các định hướng lớn như chuyển đổi số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và đổi mới sáng tạo đang dần được thể chế hóa. Hàng hóa đáp ứng tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm xã hội không chỉ dễ tiếp cận thị trường mà còn có thể bán với giá trị cao hơn, tạo dư địa nâng giá trị gia tăng.
Trụ cột tăng trưởng của nền kinh tế
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng GDP trên 10% trong những năm tới, xuất khẩu tiếp tục là một trong ba trụ cột quan trọng của nền kinh tế.
TS Nguyễn Văn Điển nhận định, nếu thể chế tiếp tục hoàn thiện và chính sách hỗ trợ doanh nghiệp được triển khai hiệu quả, mục tiêu tăng trưởng cao hoàn toàn có thể đạt được. Những yếu tố thuận lợi từ môi trường chính sách, hạ tầng, hội nhập và dòng vốn đầu tư đang hội tụ, tạo nền tảng để thương mại quốc tế Việt Nam bứt phá.
Mốc kim ngạch 1.000 tỉ USD vì thế không chỉ là con số biểu tượng, mà còn là dấu mốc khẳng định vị thế mới của Việt Nam trong thương mại toàn cầu – nơi xuất nhập khẩu tiếp tục đóng vai trò trụ cột cho tăng trưởng trong kỷ nguyên kinh tế mới.
