Xuất khẩu thủy sản giữ nhịp tăng trưởng, hướng tới mốc 12 tỷ USD trong năm 2026

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hoạt động nuôi trồng thủy sản từ đầu năm đến nay diễn biến thuận lợi nhờ điều kiện thời tiết ổn định và xu hướng đẩy mạnh nuôi thâm canh, ứng dụng công nghệ cao.

Tổng sản lượng thủy sản 4 tháng đầu năm 2026 ước đạt trên 3 triệu tấn, tăng 3,1% so với cùng kỳ. Trong đó, sản lượng nuôi trồng đạt gần 1,8 triệu tấn (tăng 5,2%), tiếp tục đóng vai trò động lực chính; khai thác đạt gần 1,3 triệu tấn, tăng nhẹ 0,1%.

Ở góc độ thương mại, kim ngạch xuất khẩu thủy sản tháng 4/2026 ước đạt gần 948 triệu USD, đưa tổng giá trị xuất khẩu 4 tháng lên khoảng 3,59 tỷ USD, tăng 11,9% so với cùng kỳ năm trước.

Các thị trường chủ lực gồm Trung Quốc, Nhật Bản và Hoa Kỳ, lần lượt chiếm 26,7%, 13,8% và 13% thị phần. Đáng chú ý, thị trường Trung Quốc tăng trưởng đột biến tới hơn 52%, trở thành điểm tựa quan trọng cho xuất khẩu thủy sản trong giai đoạn đầu năm.

Theo ông Nguyễn Hoài Nam, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam, nếu duy trì được đà tăng trưởng hiện tại, tổng kim ngạch xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể đạt khoảng 12 tỷ USD, cao hơn khoảng 1 tỷ USD so với mức 11,3 tỷ USD của năm 2025. Trong đó, tôm và cá tra tiếp tục là hai trụ cột xuất khẩu.

Dù bức tranh chung tích cực, xuất khẩu thủy sản đang ghi nhận sự phân hóa rõ nét giữa các thị trường. Trong khi Trung Quốc tăng mạnh, thì thị trường Hoa Kỳ – một trong những thị trường lớn nhất – lại giảm khoảng 7,4% so với cùng kỳ.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc gia tăng các rào cản thương mại và chính sách kiểm soát nhập khẩu. Thời gian gần đây, cả Hoa Kỳ và châu Âu liên tục điều chỉnh các quy định liên quan đến truy xuất nguồn gốc, môi trường, lao động và trợ cấp.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp thủy sản đang phải đối mặt với các cuộc điều tra phòng vệ thương mại, đặc biệt trong lĩnh vực tôm – mặt hàng chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu xuất khẩu. Điều này không chỉ làm gia tăng chi phí tuân thủ mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị áp thuế bất lợi.

Tại thị trường châu Âu, việc duy trì cảnh báo “thẻ vàng” đối với thủy sản khai thác tiếp tục là rào cản lớn, buộc doanh nghiệp phải đáp ứng thêm nhiều tiêu chuẩn khắt khe, từ truy xuất nguồn gốc đến trách nhiệm môi trường và xã hội.

Không chỉ đối mặt với thách thức từ bên ngoài, doanh nghiệp thủy sản còn chịu áp lực chi phí ngay trong nước. Nhiều doanh nghiệp phản ánh chi phí tuân thủ quy định còn cao, đặc biệt liên quan đến môi trường và hạ tầng.

Thực tế, không ít nhà máy chế biến dù đặt trong khu công nghiệp vẫn phải đầu tư hệ thống xử lý nước thải riêng, sau đó tiếp tục kết nối với hệ thống xử lý tập trung, làm gia tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng đến sức cạnh tranh.

Bên cạnh đó, một số quy định kỹ thuật từ phía đối tác được áp dụng theo hướng rất chi tiết, thậm chí khắt khe đến mức khó khả thi trong thực tế, như kiểm soát chênh lệch khối lượng nhỏ trong quá trình vận chuyển. Điều này làm phát sinh thêm chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp.

Cần “gỡ nút thắt” để bứt phá

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng trong năm 2026, giới chuyên gia cho rằng cần tập trung vào ba trụ cột chính: cải thiện môi trường kinh doanh, giảm chi phí tuân thủ và nâng cao năng lực thích ứng của doanh nghiệp.

Trong đó, việc tăng cường đối thoại giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp đóng vai trò then chốt, giúp cập nhật kịp thời các thay đổi từ thị trường quốc tế và có giải pháp ứng phó phù hợp.

Ở tầm vĩ mô, Chính phủ cũng đang thể hiện quyết tâm cao trong việc tháo gỡ khó khăn cho ngành. Tại phiên họp Chính phủ thường kỳ đầu tiên của nhiệm kỳ 2026–2031, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh lương thực trong mọi tình huống, đồng thời chỉ đạo quyết liệt gỡ bỏ cảnh báo “thẻ vàng” IUU và thúc đẩy phát triển thủy sản bền vững.

Với nền tảng tăng trưởng tích cực cùng các giải pháp chính sách đang được thúc đẩy, ngành thủy sản Việt Nam được kỳ vọng sẽ tiếp tục duy trì đà phục hồi và tiến gần hơn tới mục tiêu xuất khẩu 12 tỷ USD trong năm 2026.