Xuất khẩu cá ngừ Việt Nam sang Chile: Tăng trưởng nhanh nhưng thị phần chưa bền vững

Theo dữ liệu từ Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), trong 6 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang thị trường Chile đã đạt gần 6,8 triệu USD, tăng 37% so với cùng kỳ năm 2025. Kết quả này đưa Chile lên vị trí thứ 13 trong số các thị trường nhập khẩu cá ngừ lớn nhất của Việt Nam, đồng thời trở thành một trong những điểm sáng tăng trưởng đáng chú ý nhất tại khu vực Nam Mỹ thuộc khối Hiệp định Đối tác Tiến bộ và Toàn diện xuyên Thái Bình Dương (CPTPP).

Tăng trưởng tại Chile mở ra cơ hội nhưng ngành cá ngừ Việt Nam vẫn đối mặt áp lực cạnh tranh gay gắt từ các đối thủ lớn.

Tuy nhiên, phân tích sâu về diễn biến theo chu kỳ cho thấy đà bứt phá này chủ yếu tập trung vào giai đoạn đầu năm. Phần lớn kim ngạch của cả 6 tháng được đóng góp trong quý I, trên nền so sánh khá thấp của cùng kỳ năm trước. Bước sang quý II, nhịp độ tăng trưởng bắt đầu có dấu hiệu thu hẹp khoảng cách. Sự sụt giảm tốc độ này phản ánh thực tế rằng các đơn hàng từ khu vực Nam Mỹ nói chung và Chile nói riêng vẫn mang tính thời điểm, phụ thuộc nhiều vào kế hoạch giải phóng hàng tồn kho cũng như chu kỳ bổ sung nguồn cung của từng nhà nhập khẩu bản địa.

Về mặt chính sách, Việt Nam đang sở hữu nền tảng thương mại khá thuận lợi tại thị trường này. Bên cạnh FTA song phương giữa Việt Nam và Chile có hiệu lực từ năm 2014, việc cả hai quốc gia cùng là thành viên của CPTPP đã tạo nên hành lang thuế quan ưu đãi vượt trội. Đối với các doanh nghiệp trong nước, việc đáp ứng các tiêu chuẩn về quy tắc xuất xứ (ROO) giúp sản phẩm cá ngừ Việt Nam dễ dàng xâm nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh tại thị trường Nam Mỹ.

Dù vậy, lợi thế từ các thỏa thuận thương mại tự do không còn là đặc quyền riêng của Việt Nam. Mạng lưới FTA sâu rộng của Chile với nhiều quốc gia xuất khẩu thủy sản lớn đã biến thị trường này thành một "đấu trường" khốc liệt. Hiện tại, các đối thủ cạnh tranh trực tiếp như Thái Lan, Ecuador, Trung Quốc hay Indonesia đều đang hiện diện mạnh mẽ. Yếu tố thuế quan dần không còn là rào cản quyết định, thay vào đó, cuộc đua cạnh tranh đã dịch chuyển sang năng lực cung ứng, giá thành chế biến, chất lượng sản phẩm và tối ưu hóa chi phí giao hàng.

Sức ép thể hiện rõ nhất ở phân khúc cá ngừ chế biến và đóng hộp (mã HS160414) - nhóm hàng chiếm tỷ trọng tiêu dùng lớn tại Chile. Ở phân khúc này, ba quốc gia Thái Lan, Ecuador và Trung Quốc đang nắm giữ vị thế áp đảo hoàn toàn so với Việt Nam về mặt quy mô.

Mỗi đối thủ đều sở hữu những thế mạnh cốt lõi riêng biệt. Thái Lan vượt trội nhờ năng lực chế biến công nghiệp quy mô lớn, danh mục sản phẩm đa dạng và khả năng đáp ứng trọn gói cho các chuỗi siêu thị bán lẻ toàn cầu. Ecuador lại nắm giữ lợi thế tuyệt đối về vị trí địa lý nhờ nằm ngay tại khu vực Đông Thái Bình Dương, giúp tối ưu thời gian vận chuyển, giảm chi phí logistics và tận dụng tốt nguồn nguyên liệu tại chỗ. Trong khi đó, Trung Quốc tiếp tục tạo sức ép lớn lên các nhà cung cấp khác nhờ lợi thế cạnh tranh khốc liệt về giá bán.

Từ thực tế thị trường, VASEP đưa ra nhận định rằng dư địa tại Chile vẫn còn, nhưng thị phần của cá ngừ Việt Nam vẫn tương đối mong mong mong manh nếu chỉ phụ thuộc vào ưu đãi thuế quan. Để duy trì đà tăng trưởng bền vững tại thị trường này, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu cá ngừ Việt Nam không thể chỉ dừng lại ở các mặt hàng thô hoặc bán thành phẩm.

Bài toán đặt ra cho ngành cá ngừ Việt Nam trong nửa cuối năm 2026 và các năm tiếp theo là phải tái cấu trúc chuỗi giá trị. Các doanh nghiệp cần tập trung nghiên cứu sâu thị hiếu tiêu dùng của thị trường Nam Mỹ để phát triển các dòng sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao, cải tiến quy cách đóng gói và đảm bảo tính ổn định của chất lượng. Bên cạnh đó, việc chủ động kiểm soát chi phí đầu vào, linh hoạt trong phương thức giao hàng và thiết lập mối quan hệ hợp tác dài hạn với các nhà phân phối lớn tại Chile sẽ là chìa khóa then chốt giúp cá ngừ Việt Nam giữ vững vị thế và nâng cao thị phần một cách chắc chắn.