Vĩnh Long xây dựng trung tâm “vàng xanh” bền vững

Những rừng dừa, vườn dừa mênh mông trải dài trước mắt du khách ngay khi đặt chân qua cầu Rạch Miễu nối Tiền Giang (cũ) với Bến Tre (cũ)

Từ cây trồng truyền thống đến “vàng xanh” giá trị cao

Tại Diễn đàn “Quản lý sức khỏe cây dừa Việt Nam” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với địa phương Vĩnh Long tổ chức nhằm tìm giải pháp phát triển ngành dừa theo hướng bền vững, đáp ứng yêu cầu thị trường và thách thức khí hậu, ông Văn Hữu Huệ, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Vĩnh Long cho biết, toàn tỉnh hiện có gần 120.000 ha trồng dừa với khoảng 22 triệu cây, mang lại thu nhập bình quân 100–150 triệu đồng/ha/năm cho 270.000 hộ dân.

Các đại biểu tham gia Diễn đàn "Quản lý sức khỏe cây dừa Việt Nam tại Vĩnh Long" - Ảnh: VGP/LS

“Dừa đã chứng minh khả năng thích ứng rất tốt với điều kiện tự nhiên, đặc biệt trong bối cảnh khí hậu ngày càng cực đoan”, ông Huệ chia sẻ.

Tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 mở rộng diện tích lên 132.000 ha, hướng tới trở thành trung tâm dừa hữu cơ và chế biến sâu hàng đầu Việt Nam. Hiện đã có hơn 30.000 ha đạt chuẩn hữu cơ quốc tế (USDA, EU, China, JAS, Kora...), cùng 156 mã số vùng trồng và 17 cơ sở đóng gói đủ điều kiện xuất khẩu sang Trung Quốc.

Vẻ đẹp sông nước xứ dừa Bến Tre luôn thu hút du khách.

Các giống dừa cao chiếm hơn 83% diện tích, dừa lùn khoảng 15% và dừa sáp – “đặc sản vàng” của vùng – hơn 1%. Năng suất bình quân đạt gần 12 tấn/ha, cao hơn trung bình khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Dự kiến đến năm 2025, sản lượng dừa toàn tỉnh đạt 1,316 triệu tấn, tương đương hơn 1 tỷ quả, tăng hơn 240.000 tấn so với năm 2020.

Chuỗi giá trị từ quả dừa đến nửa tỷ USD xuất khẩu

Vĩnh Long hiện có 183 doanh nghiệp chế biến dừa, giải quyết việc làm cho hơn 9.000 lao động. Các sản phẩm ngày càng đa dạng, từ dầu, nước, sữa, cơm dừa nạo sấy, kẹo, thạch, mỹ phẩm cho đến các sản phẩm thủ công mỹ nghệ, than gáo, chỉ xơ dừa, mụn dừa.

Giá trị sản xuất chế biến dừa năm 2025 ước đạt 4.000 tỷ đồng, chiếm gần 8% giá trị sản xuất công nghiệp toàn tỉnh. Kim ngạch xuất khẩu đạt khoảng 500 triệu USD, trong đó cơm dừa nạo sấy tăng 14%, nước cốt dừa tăng 3,5%, và hơn 35 triệu trái dừa tươi được xuất khẩu trực tiếp.

Trên địa bàn tỉnh Vĩnh Long có rất nhiều làng nghề làm kẹo dừa theo phương pháp thủ công truyền thống tổ chức cho mọi người tham quan, theo dõi và tự mình sản xuất kẹo

Đối mặt thách thức kép: Biến đổi khí hậu và sản xuất nhỏ lẻ

Dù có tiềm năng lớn, ngành dừa Vĩnh Long vẫn gặp khó khăn khi phần lớn nông hộ canh tác nhỏ lẻ (chỉ 0,3–0,4 ha/hộ), tỷ lệ liên kết chuỗi mới đạt 30%. Biến động giá dừa nguyên liệu khiến doanh nghiệp chế biến khó ổn định hợp đồng xuất khẩu.

Cùng với đó, công nghệ chế biến và bảo quản sâu vẫn còn hạn chế so với Philippines hay Indonesia. Đặc biệt, biến đổi khí hậu đang là mối đe dọa lớn nhất: hạn hán, xâm nhập mặn, triều cường, sâu bệnh (như bọ cánh cứng) đều tác động nghiêm trọng đến năng suất và chất lượng.

Tỉnh Vĩnh Long xác định ba định hướng chiến lược: Phát triển vùng nguyên liệu bền vững, xây dựng vùng chuyên canh dừa hữu cơ đạt chuẩn quốc tế, nhân rộng các giống chịu mặn, chịu hạn; ứng dụng canh tác giảm phát thải, tưới tiết kiệm, bón phân hữu cơ; Đẩy mạnh chế biến sâu và ứng dụng công nghệ, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại, áp dụng công nghệ 4.0 trong truy xuất nguồn gốc và quản lý chất lượng; Tăng cường liên kết chuỗi và hợp tác quốc tế, xây dựng hợp tác xã kiểu mới, mở rộng thị trường sang Mỹ, EU, Nhật Bản, đồng thời phát triển du lịch sinh thái miệt vườn, ẩm thực và thủ công mỹ nghệ từ dừa.

Giống dừa ta xanh nổi tiếng của Vĩnh Long

Hướng đến thương hiệu “Dừa Việt Nam xanh và an toàn”

Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn (Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ), cần sớm ứng dụng công nghệ số như ArcGIS để đánh giá thổ nhưỡng, quản lý dinh dưỡng, và xây dựng cơ sở dữ liệu vùng chuyên canh dừa hữu cơ, giúp tăng năng suất và chất lượng.

Trong khi đó, bà Nguyễn Thị Kim Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Dừa Việt Nam, nhấn mạnh: “Giải pháp an toàn trong canh tác và bảo vệ thực vật không chỉ là yêu cầu kỹ thuật mà là chiến lược phát triển ngành dừa Việt Nam theo hướng sinh thái – tuần hoàn – ít phát thải”.

Bà cho rằng, để xây dựng hệ sinh thái dừa bền vững cần có sự phối hợp của bốn chủ thể: Nhà nước ban hành chính sách và tín dụng xanh; nhà khoa học nghiên cứu giống và mô hình canh tác sinh thái; Hiệp hội Dừa điều phối, phản biện chính sách; doanh nghiệp và hợp tác xã tổ chức vùng nguyên liệu, chế biến sâu, tạo việc làm ổn định.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Vĩnh Long Văn Hữu Huệ phát biểu tại diễn đàn - Ảnh: VGP/LS

Ngành dừa Vĩnh Long đang từng bước chuyển đổi từ sản xuất truyền thống sang chuỗi giá trị toàn diện, từ cây trồng nông nghiệp sang kinh tế sinh thái – tuần hoàn – xuất khẩu xanh.

Với chiến lược phát triển thích ứng biến đổi khí hậu cùng sự đồng hành của chính quyền, doanh nghiệp và nông dân, Vĩnh Long đang khẳng định vị thế “thủ phủ dừa” của Việt Nam, mở ra một tầm nhìn mới cho ngành “vàng xanh” trên bản đồ nông nghiệp thế giới.