Victor Fung: Người thừa kế thế hệ thứ ba biến công ty xuất khẩu đồ sứ của ông nội thành chuỗi cung ứng toàn cầu

Công ty này đã trở thành tiếng nói của doanh nghiệp châu Á tại Phòng Thương mại Quốc tế và để lại nhiều bài học kinh doanh cho doanh nhân Việt Nam đang xây dựng chuỗi cung ứng hay mở rộng ra thị trường quốc tế đều có thể học hỏi từng ngày.

Victor Fung – Chủ tịch Li & Fung, doanh nhân Hồng Kông thế hệ thứ ba đã đưa doanh nghiệp gia đình từ một công ty xuất khẩu truyền thống trở thành một trong những tập đoàn quản lý chuỗi cung ứng hàng đầu thế giới.

Victor Fung sinh năm 1945 tại Hồng Kông (Trung Quốc), lớn lên trong bóng của một gia tộc thương mại đã có tiếng tăm nhưng chưa có tầm vóc thực sự trong nền kinh tế toàn cầu. Cha ông, Fung Hon-chu, đã mở rộng Li & Fung sang Hồng Kông sau Thế chiến thứ hai, nhưng công ty vẫn là một doanh nghiệp thương mại khu vực.

Victor đi theo con đường học thuật, lấy bằng kỹ sư điện tại MIT trước khi quay lại Harvard lấy bằng tiến sĩ kinh tế kinh doanh, chuỗi học vị phản ánh tư duy của ông từ rất sớm, đó là muốn hiểu cả hệ thống lẫn bản chất kinh tế của nó trước khi đặt tay vào điều hành. Khi anh em Victor và William tiếp quản Li & Fung những năm 1970 từ cha mình, họ đối mặt với một câu hỏi mà rất nhiều doanh nghiệp gia đình thế hệ thứ ba đều phải đối diện, đó là tiếp tục làm những gì cha ông đã làm, hay thay đổi lại toàn bộ mô hình kinh doanh?

Victor và William lựa chọn con đường mới. Thay vì chỉ là người trung gian xuất khẩu hàng hóa châu Á sang phương Tây theo cách cũ, hai anh em quyết định xây dựng Li & Fung thành một hệ thống quản lý chuỗi cung ứng toàn diện, nơi công ty không sở hữu một nhà máy nào nhưng lại biết chính xác ai làm tốt nhất từng công đoạn trong chuỗi sản xuất, từ nguyên liệu, thiết kế, sản xuất đến logistics, và có thể ghép nối chúng lại để tạo ra sản phẩm cuối cùng với chi phí tốt nhất và chất lượng cao nhất cho các nhãn hàng lớn như Walmart, Target, Kohl's và hàng trăm nhà bán lẻ khác ở Mỹ và châu Âu.

Đây chính là USP không thể sao chép mà Victor Fung đã xây dựng trong nhiều thập kỷ, đó là không cạnh tranh bằng tài sản cố định hay công nghệ độc quyền, mà cạnh tranh bằng mạng lưới quan hệ sản xuất và kiến thức về từng quốc gia, từng nhà cung cấp, từng ngành hàng mà không ai có thể xây dựng trong một sớm một chiều.

Cảng container Hồng Kông (Trung Quốc) – một trong những cửa ngõ thương mại lớn nhất thế giới, gắn liền với lịch sử phát triển của Li & Fung qua nhiều thế hệ.

Vào thời điểm đỉnh cao, Li & Fung tạo ra gần 20 tỷ USD doanh thu mỗi năm, phần lớn từ việc điều phối mạng lưới hàng nghìn nhà cung cấp trải rộng khắp châu Á, Trung Đông và Đông Âu cho các nhãn hàng lớn nhất thế giới, một mô hình kinh doanh phi tài sản mà giới học thuật sau này gọi là nền kinh tế của người điều phối.

Công thức thành công của Victor Fung được thể hiện rõ nhất qua ba nguyên tắc mà ông thực hành nhất quán trong suốt sự nghiệp.

Thứ nhất là tư duy hệ thống thay vì tư duy giao dịch. Victor không nghĩ về từng đơn hàng mà nghĩ về cả mạng lưới, ai có thể làm gì tốt nhất, cần kết nối ai với ai, và làm sao để toàn bộ hệ thống vận hành hiệu quả hơn qua từng năm.

Thứ hai là đầu tư vào quan hệ dài hạn với cả nhà cung cấp lẫn khách hàng, không cắt giảm chi phí bằng cách ép nhà cung cấp mà cùng nhau phát triển năng lực.

Thứ ba là sẵn sàng thoái vốn những gì không còn phù hợp, minh chứng rõ nhất là năm 2022, anh em Fung bán mảng logistics LF Logistics cho tập đoàn Maersk của Đan Mạch với giá 3,4 tỷ USD, một quyết định thoái vốn ở đỉnh giá trị thay vì bám giữ vì lý do cảm tính.

Điều đặc biệt ít được biết đến về Victor Fung là vai trò công cộng của ông vượt xa lĩnh vực kinh doanh. Ông phục vụ với tư cách Chủ tịch Hội đồng Phát triển Thương mại Hồng Kông từ năm 1991 đến 2000, và từ năm 2008 đảm nhận vai trò Chủ tịch Phòng Thương mại Quốc tế, một vị trí đặt ông vào trung tâm của những cuộc đàm phán thương mại toàn cầu quan trọng nhất trong nhiều thập kỷ.

Phòng Thương mại Quốc tế (ICC), nơi Victor Fung từng giữ cương vị Chủ tịch từ năm 2008, đại diện tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp trong các vấn đề thương mại quốc tế.

Victor Fung là người thực sự xây dựng quan hệ ở cấp nhà nước, hiểu chính sách thương mại từ bên trong và dùng hiểu biết đó để định vị Li & Fung trong những chính sách mà phần lớn doanh nghiệp chỉ phản ứng sau khi đã ban hành.

Bài học lớn nhất cho doanh nhân Việt Nam từ Victor Fung nằm ở tư duy chuyển đổi mô hình từ người thực thi sang người điều phối. Trong bối cảnh Việt Nam đang nằm ở vị trí rất thuận lợi trong chuỗi cung ứng toàn cầu sau làn sóng dịch chuyển khỏi Trung Quốc, câu hỏi quan trọng nhất không phải là làm sao để có thêm đơn hàng gia công, mà là làm sao để trở thành người tổ chức, kết nối và tạo ra giá trị từ chính mạng lưới sản xuất đó, đúng theo cách Victor Fung đã làm.