Không phải ngẫu nhiên thiết bị bay không người lái (UAV) được Tây Ninh đưa vào nhóm công nghệ ưu tiên phát triển đến năm 2030 và tiếp tục xây dựng chiến lược phát triển hệ sinh thái đến năm 2035. Nếu nhiều địa phương mới dừng ở việc nghiên cứu các ứng dụng riêng lẻ, trong khi Tây Ninh lại lựa chọn một cách tiếp cận rộng hơn: Chuẩn bị nền tảng để hình thành cả một hệ sinh thái công nghệ. Đó không chỉ là câu chuyện của một loại phương tiện bay, mà là cách địa phương đón đầu một xu hướng phát triển mới đang được Trung ương định hướng thông qua Nghị quyết số 79-NQ/TW về kinh tế tầm thấp.
 |
| Cuộc họp về nội dung định hướng phát triển Hệ sinh thái UAV tỉnh Tây Ninh |
Điểm đáng chú ý đầu tiên là Tây Ninh không nhìn UAV dưới góc độ một sản phẩm công nghệ đơn lẻ. Danh mục công nghệ ưu tiên của tỉnh bao quát từ UAV phục vụ nông nghiệp thông minh, giám sát tài nguyên, môi trường, đo đạc bản đồ, quản lý giao thông, cứu hộ cứu nạn đến công nghệ điều khiển, quản lý bay và phương tiện bay không người lái chở người. Cách tiếp cận này cho thấy mục tiêu không chỉ là đưa thiết bị vào sử dụng mà còn hướng tới xây dựng chuỗi giá trị từ nghiên cứu, ứng dụng đến thu hút đầu tư và chuyển giao công nghệ.
Đó là khác biệt quan trọng so với tư duy triển khai theo từng dự án riêng lẻ. Một ngành công nghệ mới chỉ có thể phát triển bền vững khi các mắt xích từ chính sách, doanh nghiệp, hạ tầng kỹ thuật, nguồn nhân lực đến cơ chế vận hành được chuẩn bị đồng bộ. Việc Tây Ninh lựa chọn xây dựng chiến lược phát triển hệ sinh thái UAV ngay từ đầu cho thấy địa phương đang hướng đến mục tiêu dài hạn hơn là những kết quả ngắn hạn.
 |
| Đại tá, PGS.TS Nguyễn Huy Hoàng (Học viện kỹ thuật quân sự, Bộ Quốc Phòng) với vai trò chuyên gia trong một buổi làm việc về chiến lược phát triển hệ sinh thái UAV , tỉnh Tây Ninh. |
Kế hoạch xây dựng Chiến lược phát triển hệ sinh thái UAV giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2035 cũng phản ánh tư duy đó. Theo kế hoạch, tỉnh không chỉ khảo sát thực trạng hạ tầng, nguồn nhân lực và hiện trạng ứng dụng UAV mà còn nghiên cứu xây dựng hành lang bay thử nghiệm, khu liên hợp UAV, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), chính sách hỗ trợ doanh nghiệp và thu hút đầu tư.
Nếu nhìn tổng thể, đây là những yếu tố nền tảng để một hệ sinh thái công nghệ hình thành. Trong bối cảnh nhiều lĩnh vực công nghệ mới thường gặp khó vì thiếu không gian thử nghiệm hoặc thiếu cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan, việc chuẩn bị đồng thời các điều kiện về hạ tầng, thể chế và nguồn lực sẽ giúp giảm khoảng cách từ nghiên cứu đến ứng dụng thực tế.
Một điểm đáng ghi nhận khác là Tây Ninh xác định doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm trong quá trình phát triển hệ sinh thái UAV. Đây là lựa chọn phù hợp với xu hướng đổi mới sáng tạo hiện nay, khi khu vực doanh nghiệp thường là nơi nhanh nhạy nhất trong việc chuyển hóa công nghệ thành sản phẩm và dịch vụ. Việc huy động sự tham gia của các viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo, chuyên gia và các tổ chức hỗ trợ đổi mới sáng tạo tạo nên mô hình liên kết nhiều chủ thể, thay vì chỉ dựa vào nguồn lực của Nhà nước.
 |
| Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh, ông Phạm Tấn Hòa nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái UAV là nhiệm vụ mang tính chiến lược, có thể tạo động lực tăng trưởng mới và mở ra hướng phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương. |
Qua các cuộc họp triển khai chiến lược, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Tây Ninh Phạm Tấn Hòa nhiều lần nhấn mạnh việc xây dựng hệ sinh thái UAV là nhiệm vụ mang tính chiến lược, có thể tạo động lực tăng trưởng mới và mở ra hướng phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương. Ông cũng yêu cầu các cơ quan liên quan hoàn thiện chiến lược theo hướng ngắn gọn, rõ trọng tâm, xác định cụ thể lộ trình và giải pháp, bảo đảm tính khả thi, đồng thời đẩy nhanh việc chuẩn bị khu liên hợp UAV, cơ chế sandbox, đào tạo nguồn nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế. Những chỉ đạo này cho thấy tỉnh không đặt mục tiêu xây dựng một bản quy hoạch mang tính hình thức mà hướng tới một chương trình hành động có thể triển khai trên thực tế.
Định hướng hợp tác với các doanh nghiệp nước ngoài, trong đó có đối tác Hàn Quốc trong lĩnh vực UAV và trí tuệ nhân tạo, cũng là một tín hiệu tích cực. Đối với một lĩnh vực có tốc độ đổi mới rất nhanh như công nghệ bay không người lái, việc tiếp cận kinh nghiệm quản lý, mô hình vận hành và công nghệ từ các đối tác quốc tế sẽ giúp địa phương rút ngắn thời gian học hỏi, đồng thời mở rộng cơ hội thu hút đầu tư chất lượng cao.
 |
| PGS.TS Phạm Thị Thanh Xuân (Trường Đại học Kinh tế - Luật, ĐHQG TP.HCM) với vai trò chuyên gia trong một buổi làm việc về chiến lược phát triển hệ sinh thái UAV, tỉnh Tây Ninh. |
Dĩ nhiên, con đường phát triển hệ sinh thái UAV sẽ không tránh khỏi những thách thức. Đây là lĩnh vực liên quan trực tiếp đến quốc phòng, an ninh và an toàn hàng không nên yêu cầu quản lý luôn ở mức cao. Chính vì vậy, việc Tây Ninh nghiên cứu cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho thấy địa phương đang lựa chọn cách tiếp cận thận trọng nhưng chủ động. Thay vì chờ khung pháp lý hoàn thiện mới triển khai, các mô hình thử nghiệm sẽ tạo cơ sở thực tiễn để đánh giá hiệu quả công nghệ và đề xuất hoàn thiện chính sách phù hợp.
Ở góc độ phát triển, lợi thế của Tây Ninh không nằm ở việc đi nhanh hơn các địa phương khác, mà ở việc chuẩn bị sớm hơn. Một hệ sinh thái công nghệ không thể hình thành chỉ bằng việc đầu tư thiết bị, mà cần sự đồng bộ giữa hạ tầng, thể chế, nguồn nhân lực và doanh nghiệp. Những bước chuẩn bị mà tỉnh đang triển khai cho thấy mục tiêu không chỉ là ứng dụng UAV trong quản lý nhà nước hay sản xuất, mà còn hướng tới xây dựng nền tảng cho một ngành công nghệ mới có khả năng tạo giá trị gia tăng trong dài hạn.
Trong bối cảnh kinh tế tầm thấp đang dần trở thành một hướng phát triển mới của nhiều quốc gia, lựa chọn của Tây Ninh có thể xem là bước chuẩn bị sớm để đón đầu cơ hội. Thành công hay không sẽ còn cần thời gian kiểm chứng, nhưng cách tiếp cận theo hướng xây dựng hệ sinh thái ngay từ đầu là một tín hiệu cho thấy địa phương đang chuyển từ tư duy ứng dụng công nghệ sang tư duy kiến tạo môi trường phát triển công nghệ. Chính sự chuyển dịch đó mới là nền tảng quan trọng nhất cho những bước đi tiếp theo.
