Thương mại điện tử bùng nổ cuối năm: Cơ hội lớn đi kèm rủi ro lớn

Thương mại điện tử trở thành kênh phân phối chủ lực

Theo số liệu của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), năm 2025, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đã vượt mốc 31 tỉ USD, tăng gấp đôi so với năm 2020. Đáng chú ý, thương mại điện tử hiện chiếm khoảng 10% tổng mức bán lẻ và đóng góp tới 2/3 giá trị của nền kinh tế số. Việt Nam tiếp tục giữ vị trí trong Top 10 quốc gia có tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử nhanh nhất thế giới, với mức tăng trung bình 20-25% mỗi năm, đồng thời nằm trong Top 3 thị trường lớn nhất ASEAN.

Sự tăng trưởng này được hậu thuẫn bởi một lực lượng tiêu dùng trực tuyến ngày càng đông đảo. Năm 2025, hơn 60 triệu người Việt Nam mua sắm online, gấp đôi so với năm 2020, với mức chi tiêu bình quân đạt khoảng 400 USD/người/năm. Thương mại điện tử, từ chỗ chỉ là kênh bổ trợ, đã vươn lên trở thành một trong những kênh phân phối chủ lực của nền kinh tế.

Bùng nổ mua sắm trực tuyến dịp cuối năm: Cơ hội lớn đi kèm rủi ro lớn

Sự phát triển của các nền tảng lớn là minh chứng rõ nét nhất cho sức nóng của thị trường. Báo cáo thị trường sàn bán lẻ trực tuyến quý III của nền tảng dữ liệu thương mại điện tử Metric cho biết doanh số giao dịch (GMV) 9 tháng đầu năm 2025 trên Shopee, TikTok Shop, Lazada, Tiki đạt 305.900 tỷ đồng, tăng 34,35% so với cùng kỳ 2024. Trung bình mỗi tháng, GMV đạt gần 34.000 tỷ đồng, tương đương 1,3 tỷ USD. Cùng giai đoạn 2024, con số này xấp xỉ một tỷ USD mỗi tháng và bao gồm thống kê từ Sendo khi còn là sàn bán lẻ đa ngành. Quý III, doanh số 4 sàn đạt 103.600 tỷ đồng, tăng 22,25%. Theo Metric, thị trường đi lên nhờ tiêu dùng tăng, các sàn đẩy mạnh ưu đãi, hỗ trợ phí vận chuyển, đầu tư livestream và video nội dung ngắn để kích cầu.

Bên cạnh các sàn thương mại điện tử truyền thống, những mô hình kinh doanh số mới đang phát triển nhanh chóng. Mua sắm qua thiết bị di động hiện chiếm tới 73% tổng số giao dịch. Đặc biệt, bán hàng qua mạng xã hội, thông qua livestream, đã trở thành xu hướng phổ biến, tạo ra những “chợ online” hoạt động liên tục, vượt qua ranh giới về thời gian và không gian.

Tuy nhiên, theo đánh giá của các cơ quan quản lý, chính tốc độ tăng trưởng quá nhanh lại đang bộc lộ nhiều rủi ro. Trong môi trường mua bán trực tuyến, người tiêu dùng thường là bên chịu thiệt thòi nhất. Các nguy cơ như mất tiền, bị lừa đảo, nhận hàng kém chất lượng hoặc bị xâm phạm quyền lợi hoàn toàn có thể xảy ra nếu thông tin sản phẩm không được kiểm soát chặt chẽ.

Thực tế cho thấy, các sàn thương mại điện tử và mạng xã hội mang lại doanh thu khổng lồ cho nền kinh tế, nhưng đồng thời cũng trở thành “điểm nóng” tiêu thụ hàng giả, hàng lậu, hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Việc người bán có thể dễ dàng lập tài khoản ảo, ẩn danh hoặc thay đổi danh tính khiến công tác kiểm tra, xử lý vi phạm gặp không ít khó khăn.

Hàng loạt vụ việc vi phạm bị phát hiện

Theo Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương), vi phạm trong thương mại điện tử không những không giảm mà còn gia tăng, với tính chất ngày càng phức tạp. Trong năm 2025, lực lượng quản lý thị trường đã phát hiện và triệt phá nhiều vụ việc lớn: Thu giữ 35.000 sản phẩm quần áo giả mạo nhãn hiệu tại Hà Nội; phát hiện 123.000 kg nguyên liệu thuốc lá nhập lậu tại Cao Bằng; kiểm tra hàng loạt cơ sở kinh doanh thời trang tại Sài Gòn Square; thu giữ trên 100 tấn vải cuộn không rõ nguồn gốc tại Công ty TNHH Trường Vinh Vina; hay phát hiện hàng nghìn viên An cung Ngưu Hoàng Nam Dương tại Quảng Ninh… Những con số này phản ánh một thực tế đáng lo ngại: thị trường thương mại điện tử đang phát triển nhanh hơn rất nhiều so với khả năng kiểm soát của cơ quan chức năng.

Trong bối cảnh đó, các chuyên gia cho rằng, việc Quốc hội thông qua Luật Thương mại điện tử ngày 10/12/2025, dự kiến có hiệu lực từ 1/7/2026 là một bước ngoặt quan trọng. Khác với các quy định trước đây, luật mới không chỉ nhằm “siết” quản lý, mà còn hướng tới xây dựng một nền tảng pháp lý minh bạch, hiện đại và có khả năng truy vết cao.

Một trong những điểm đáng chú ý nhất là quy định bắt buộc định danh người bán và người livestream bằng VNeID hoặc định danh điện tử hợp lệ. Quy định này giúp cơ quan quản lý xác định rõ ai đang bán hàng, ai đang quảng cáo, từ đó dễ dàng truy xuất trách nhiệm khi xảy ra vi phạm, chấm dứt tình trạng sử dụng tài khoản ảo để trốn tránh nghĩa vụ pháp lý.

Dù vậy, thông tin tại toạ đàm “Chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử” vừa qua, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết: Để ngăn chặn hiệu quả tình trạng hàng giả trên môi trường thương mại điện tử, chúng tôi xác định cần phải làm song song hai việc, đó là tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, chế tài xử lý và quan trọng không kém là tổ chức thực thi các quy định đó như thế nào trong thực tế. Quy định có thể rất đầy đủ, nhưng nếu không thực thi được thì hiệu quả sẽ không cao. Giao dịch trực tuyến có những đặc thù riêng, vì vậy hệ thống pháp lý cũng phải được điều chỉnh cho phù hợp.

Ông Linh cho hay, thời gian qua, Bộ Công Thương đã tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý để theo kịp sự phát triển của thương mại điện tử, tránh tình trạng chính sách luôn đi sau thực tiễn.

Trong đó, Luật Thương mại điện tử đã đặt ra những quy định chặt chẽ hơn, trong đó yêu cầu các tổ chức, cá nhân bán hàng trên sàn thương mại điện tử phải được định danh rõ ràng để cơ quan chức năng có thể truy vết khi xảy ra vi phạm, đồng thời phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế. Bên cạnh đó, các chế tài xử phạt cũng đang tiếp tục được rà soát, hoàn thiện theo hướng đủ mạnh để răn đe.

Năm 2026, lực lượng quản lý thị trường dự kiến sẽ triển khai các đợt kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những lĩnh vực và sản phẩm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân. Tuy nhiên, để thương mại điện tử phát triển bền vững, nỗ lực của cơ quan quản lý là chưa đủ, cần có sự phối hợp chặt chẽ từ các nền tảng, người bán và cả người tiêu dùng trong việc tuân thủ pháp luật và nâng cao ý thức bảo vệ quyền lợi chính đáng.