Thực trạng và tiềm năng của tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam

Ngày 3/10, Cục Lâm nghiệp, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, cùng Hội Khoa học Kinh tế Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn đã tổ chức hội thảo mang tên "Carbon rừng - Tiềm năng tạo nguồn tài chính mới cho bảo vệ và phát triển rừng". Hội thảo được tổ chức với sự hỗ trợ từ Tổ chức Forest Trends và Chương trình UK PACT, nhằm chia sẻ kinh nghiệm quốc tế về thị trường carbon và thảo luận về các chính sách quản lý tín chỉ carbon, cũng như định hướng phát triển thị trường này tại Việt Nam.

Tại hội thảo, các chuyên gia đã tập trung phân tích và đánh giá về tiềm năng to lớn của carbon rừng, đồng thời nhìn nhận rõ những cơ hội và thách thức mà Việt Nam đang đối mặt trong quá trình phát triển thị trường carbon. Những bài học kinh nghiệm, cùng các đề xuất và giải pháp thực tế cho việc bảo vệ và phát triển rừng bền vững, đã được thảo luận sôi nổi, với mục tiêu tìm ra những định hướng cụ thể cho tương lai.

Thực trạng và tiềm năng của tín chỉ carbon rừng tại Việt Nam.

Ông Trần Quang Bảo, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp, nhấn mạnh rằng, lâm nghiệp hiện là lĩnh vực duy nhất có khả năng phát thải ròng âm, một kết quả tích cực đến từ các chính sách mạnh mẽ của Chính phủ trong việc đóng cửa rừng tự nhiên, trồng và bảo vệ rừng. Ông cũng đề cao vai trò của sự hỗ trợ quốc tế trong việc giúp Việt Nam đạt được những thành tựu này.

Hiện nay, Việt Nam đang triển khai chương trình chuyển nhượng tín chỉ carbon đầu tiên thông qua Thỏa thuận chi trả giảm phát thải giữa Ngân hàng Thế giới và 6 tỉnh Bắc Trung Bộ. Từ năm 2018 đến 2019, Việt Nam đã chuyển nhượng thành công 10,3 triệu tấn CO2 và thu về 51,5 triệu USD, đánh dấu bước tiến quan trọng trong việc phát triển thị trường carbon rừng. Cục Lâm nghiệp đang tiếp tục hoàn thiện hồ sơ để đàm phán một thỏa thuận mua bán tín chỉ carbon mới với Tổ chức Tăng cường Tài chính Lâm nghiệp cho 11 tỉnh vùng Tây Nguyên và Nam Trung Bộ.

Ông Tô Xuân Phúc, Giám đốc điều hành Chương trình Chính sách, Thương mại và Tài chính Lâm nghiệp thuộc Tổ chức Forest Trends, cho biết, hiện có hai loại thị trường carbon chính: thị trường tự nguyện và thị trường bắt buộc. Trong đó, thị trường tự nguyện cho phép các tổ chức và cá nhân mua tín chỉ để đạt mục tiêu giảm phát thải, đặc biệt là hướng đến phát thải ròng bằng "0". Thị trường bắt buộc, ngược lại, yêu cầu các doanh nghiệp mua bán tín chỉ để đáp ứng các quy định pháp lý về phát thải và thuế carbon. Giá tín chỉ carbon trên thị trường tự nguyện dao động khoảng 5 USD/tấn, trong khi giá trên thị trường bắt buộc có thể lên đến vài chục USD/tấn, tùy thuộc vào quy định của từng quốc gia và loại hình dự án.

Tuy nhiên, ông Phúc cũng chỉ ra rằng, các thị trường giao dịch phát thải lớn trên thế giới hiện không cho phép mua tín chỉ carbon quốc tế, và một số quốc gia như Hàn Quốc và Singapore chỉ cho phép mua với số lượng hạn chế. Trong khi đó, các quốc gia khác lại cho phép sử dụng tín chỉ carbon lâm nghiệp nội địa để thực hiện nghĩa vụ giảm phát thải.

Theo ông Hà Công Tuấn, nguyên Thứ trưởng thường trực Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, với sự hỗ trợ quốc tế, Việt Nam đã tính toán được tổng lượng giảm phát thải từ rừng lên đến 56-57 triệu tấn mỗi năm trong giai đoạn 2011-2018. Điều này đã tạo cơ sở cho việc ký kết Thỏa thuận chi trả giảm phát thải đầu tiên cho 6 tỉnh vùng Bắc Trung Bộ.

Tuy nhiên, ông Tuấn cũng cảnh báo rằng, khả năng giảm phát thải từ rừng trong tương lai sẽ không còn nhiều, do diện tích rừng mới trồng hiện nay chủ yếu là rừng sản xuất tái trồng sau khi khai thác, thay vì rừng trồng mới như trước đây. Điều này đòi hỏi việc nâng cao chất lượng rừng, đặc biệt là rừng tự nhiên, nhưng quá trình này sẽ mất nhiều năm để đạt được hiệu quả rõ rệt.

Ông Tuấn đề xuất rằng, trong khi chờ đợi đến năm 2028 để hình thành thị trường carbon chính thức, Chính phủ cần có những bước đi linh hoạt, duy trì thị trường giao dịch tự nguyện dựa trên hợp tác quốc tế và khung biến đổi khí hậu. Điều này sẽ tạo cơ hội để thí điểm, chuẩn bị cho sự vận hành chính thức của thị trường carbon trong tương lai.

Việt Nam, với tư cách là thành viên của Công ước Khung Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (UNFCCC) và Thỏa thuận Paris, đã thể hiện cam kết mạnh mẽ trong việc giảm phát thải khí nhà kính. Đặc biệt, tại COP26, Việt Nam đã tuyên bố cam kết đạt phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050, mở ra nhiều cơ hội cho ngành lâm nghiệp trong việc thiết lập cơ chế tài chính và huy động nguồn lực quốc tế thông qua phát triển thị trường carbon.

Các chuyên gia nhận định rằng, thị trường carbon rừng có tiềm năng to lớn trong việc mang lại nguồn thu đáng kể cho ngành lâm nghiệp. Không chỉ giúp bảo vệ rừng và nâng cao chất lượng môi trường, thị trường này còn tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người dân địa phương. Tuy nhiên, hiện tại, nguồn lực tài chính cho hoạt động lâm nghiệp vẫn còn hạn chế và chỉ đáp ứng một phần nhỏ so với nhu cầu thực tế.

Để thúc đẩy sự phát triển của thị trường carbon rừng, ông Trần Quang Bảo nhấn mạnh tầm quan trọng của việc cập nhật các tiêu chuẩn về carbon rừng, phương pháp tính toán kết quả giảm phát thải, và xây dựng hệ thống đo đạc, báo cáo hiệu quả giảm phát thải từ rừng. Ông cũng đề xuất xây dựng và triển khai thí điểm một số dự án tiềm năng, đồng thời hoàn thiện các chính sách về quản lý và chuyển nhượng tài chính từ tín chỉ carbon rừng.

Cục Lâm nghiệp và Hội Khoa học Kinh tế Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cũng kêu gọi sự tham gia tích cực của các cơ quan, tổ chức và doanh nghiệp, nhằm đóng góp ý kiến và thúc đẩy sự phát triển bền vững cho thị trường carbon rừng tại Việt Nam.