Thu nhập hụt hơi trước chi phí sinh hoạt, người lao động kỳ vọng tăng lương tối thiểu

Áp lực chi tiêu ngày càng gia tăng đang trở thành bài toán lớn đối với nhiều công nhân, người lao động khi tốc độ tăng thu nhập chưa theo kịp đà tăng của giá cả hàng hóa và chi phí sinh hoạt. Những tín hiệu từ khảo sát mới nhất của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam cho thấy đời sống của một bộ phận người lao động vẫn còn nhiều khó khăn, dù thị trường lao động và hoạt động sản xuất, kinh doanh đã có những dấu hiệu phục hồi.

Cuộc khảo sát được thực hiện tại 196 doanh nghiệp thuộc 7 tỉnh, thành phố với gần 2.000 người lao động tham gia. Kết quả cho thấy hơn một nửa số người được hỏi cho biết thu nhập hiện nay chỉ đủ đáp ứng các nhu cầu thiết yếu của gia đình. Cụ thể, 54% người lao động đánh giá mức thu nhập chỉ vừa đủ chi tiêu; 17,2% phải thắt chặt chi tiêu ở mức kham khổ; 20,6% cho biết thu nhập không đủ sống và phải làm thêm giờ để bù đắp. Trong khi đó, chỉ 7,9% có khả năng tích lũy.

So với năm 2025, bức tranh thu nhập và đời sống của người lao động có dấu hiệu kém khả quan hơn khi tỷ lệ lao động không đủ sống tăng lên, còn tỷ lệ có tích lũy tiếp tục giảm. Điều này phản ánh thực tế rằng mức tăng thu nhập chưa bắt kịp tốc độ gia tăng của các chi phí sinh hoạt thiết yếu.

Đáng chú ý, áp lực tài chính đang thể hiện rõ qua xu hướng vay mượn ngày càng phổ biến. Có tới 26,8% người lao động cho biết thường xuyên phải vay tiền hằng tháng để trang trải cuộc sống, tăng hơn gấp đôi so với mức 12,5% ghi nhận trong năm 2025.

Không chỉ ảnh hưởng đến đời sống trước mắt, vấn đề thu nhập còn tác động trực tiếp đến các quyết định quan trọng của người lao động. Khảo sát cho thấy 55,3% lao động chưa lập gia đình cho rằng tiền lương là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định kết hôn. Đối với những người đã có gia đình, 72,9% cho biết thu nhập hiện tại ảnh hưởng đến quyết định sinh thêm con.

Theo các chuyên gia lao động, việc chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt ngày càng tăng đang khiến nhiều lao động trẻ trở nên thận trọng hơn với các kế hoạch dài hạn. Điều này không chỉ tác động đến chất lượng cuộc sống mà còn ảnh hưởng đến các vấn đề nhân khẩu học và phát triển nguồn nhân lực trong tương lai.

Trong bối cảnh đó, đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu vùng năm 2027 đang nhận được sự quan tâm lớn từ người lao động và cộng đồng doanh nghiệp.

Tại phiên họp đầu tiên của Hội đồng Tiền lương quốc gia diễn ra ngày 23/6, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã đề xuất hai phương án tăng lương tối thiểu vùng. Theo phương án thứ nhất, mức lương tối thiểu có thể tăng từ 360.000 - 520.000 đồng/tháng, tương đương mức tăng bình quân 9,8%. Phương án thứ hai đề xuất tăng từ 315.000 - 450.000 đồng/tháng, tương ứng mức tăng bình quân 8,5%.

Hiện nay, mức lương tối thiểu vùng đang được áp dụng từ ngày 1/1/2026 sau khi điều chỉnh tăng 7,2%. Theo đó, lương tối thiểu tháng vùng I là 5,31 triệu đồng; vùng II là 4,73 triệu đồng; vùng III là 4,14 triệu đồng và vùng IV là 3,7 triệu đồng.

Ông Lê Đình Quảng, nguyên Phó Trưởng ban Chính sách pháp luật của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, cho rằng việc điều chỉnh lương tối thiểu không chỉ nhằm cải thiện đời sống người lao động mà còn góp phần tạo động lực nâng cao năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, bên cạnh việc điều chỉnh mức sàn tiền lương, cần tiếp tục nâng cao hiệu quả thương lượng tập thể để người lao động có cơ hội nhận được mức lương thực tế cao hơn mức tối thiểu.

Trong khi đó, ông Phạm Minh Huân, nguyên Chủ tịch Hội đồng Tiền lương quốc gia, cho rằng việc xác định mức tăng lương cần được cân nhắc trên cơ sở hài hòa lợi ích giữa người lao động và doanh nghiệp, đồng thời tính đến các yếu tố như lạm phát, giá điện, giá nhiên liệu, chi phí vận tải và khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Theo ông Huân, mục tiêu quan trọng nhất là bảo đảm tiền lương thực tế của người lao động không bị suy giảm do tác động của trượt giá. Vì vậy, mức điều chỉnh lương tối thiểu năm 2027 cần ít nhất tương đương mức tăng của năm trước và có thể cao hơn nếu điều kiện kinh tế cho phép.

Báo cáo của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) về tác động của lương tối thiểu tại Việt Nam cũng chỉ ra rằng dù tiền lương danh nghĩa đã tăng trong những năm gần đây, mức lương thực tế sau khi tính đến yếu tố lạm phát vẫn chưa được cải thiện tương xứng. Sau giai đoạn tăng mạnh trước năm 2020, tốc độ điều chỉnh lương tối thiểu có xu hướng chậm lại dưới tác động của đại dịch Covid-19, khiến khả năng cải thiện thu nhập thực tế của người lao động còn hạn chế.

Trong bối cảnh sức ép chi tiêu vẫn hiện hữu và nhu cầu bảo đảm mức sống tối thiểu ngày càng lớn, việc điều chỉnh lương tối thiểu không chỉ là câu chuyện tiền lương đơn thuần mà còn liên quan đến việc duy trì sức mua của thị trường lao động, ổn định an sinh xã hội và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế bền vững.