Thị trường phân bón thế giới vừa trải qua một chu kỳ biến động dữ dội dưới tác động trực tiếp từ địa chính trị. Theo Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO), khí tự nhiên là nguyên liệu cốt lõi để sản xuất phân đạm (urê), trong đó khoảng 30% đến 35% lượng nguồn cung xuất khẩu toàn cầu phụ thuộc vào hành lang vận tải qua eo biển Hormuz. Sự kiện đóng cửa eo biển này do xung đột bùng phát vào cuối tháng 2/2026 đã kích hoạt một cuộc khủng hoảng giá nghiêm trọng. Số liệu từ cơ quan định giá năng lượng và hàng hóa toàn cầu Argus Media chỉ ra, giá giao ngay (FOB) của urê tại khu vực Trung Đông đã tăng phi mã từ mức 492,5 USD/tấn vọt lên tới 900 USD/tấn vào cuối tháng 4/2026.
 |
| Giá phân bón hạ nhiệt giúp giảm bớt áp lực chi phí đầu vào cho người nông dân |
Mức giá cao kỷ lục này đã đẩy nông dân toàn cầu, đặc biệt là tại khu vực châu Á, vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, chi phí đầu vào leo thang buộc nhiều nhà vườn phải cắt giảm lượng phân bón sử dụng hoặc hoãn hoàn toàn vụ gieo trồng mới để né lỗ. Hệ quả là, một làn sóng "phản kháng nhu cầu" đã xuất hiện rõ rệt trên thị trường vào giai đoạn tiếp theo.
Bước sang tuần đầu tiên của tháng 6/2026, cục diện thị trường bất ngờ đảo chiều khi giá urê ghi nhận đợt lao dốc tự do, đưa mặt bằng giá quay trở lại quỹ đạo trước thời điểm xung đột. Theo công ty tư vấn hàng hóa CRU Group, động lực chính thúc đẩy xu hướng giảm này xuất phát từ hiện tượng thiếu hụt nhu cầu nghiêm trọng. Tháng 5 vốn là giai đoạn thấp điểm theo mùa của ngành phân bón, kết hợp với khả năng chi trả chạm đáy của người mua đã làm đóng băng các quyết định tích trữ vật tư.
Áp lực giảm giá càng gia tăng khi xuất hiện các tín hiệu hạ nhiệt chính trị, đỉnh điểm là lệnh ngừng bắn được công bố giữa Iran và Mỹ, sự kiện này ngay lập tức giải phóng tâm lý e ngại của các dòng chảy thương mại. Ước tính từ Argus Media cho thấy, khoảng 1,2 triệu tấn phân urê bị kẹt tại các bến cảng phía sau eo biển Hormuz đã bắt đầu thông quan, mở đường cho nguồn cung chảy mạnh về các thị trường tiêu thụ lớn như Đông Nam Á.
Bên cạnh yếu tố nhu cầu và địa chính trị, bước đi chiến lược từ phía Trung Quốc – nhà xuất khẩu phân bón chủ lực toàn cầu được xem là chất xúc tác mạnh mẽ nhất làm xoay chuyển cán cân thị trường. Dù Bắc Kinh chưa ra thông báo chính thức, song hãng tin Reuters xác nhận nước này đã cấp các hạn ngạch xuất khẩu mới vào cuối tháng 5 nhằm giải tỏa áp lực tồn kho nội địa. Dữ liệu từ OilChem phản ánh lượng urê tồn kho của các nhà máy Trung Quốc tính đến giữa tháng 6 đã tăng 7,6% so với tuần trước đó, đạt hơn 959.400 tấn do nhu cầu tiêu thụ trong nước chững lại. Việc các tập đoàn hóa chất lớn của nước này như Hubei Yihua hay Shandong Hualu - Hengsheng tích cực tìm kiếm cơ hội xuất khẩu để giảm bớt áp lực công suất dư thừa đã trực tiếp đẩy nguồn cung toàn cầu vào trạng thái dồi dào trở lại.
Tuy nhiên, giới phân tích tài chính quốc tế cho rằng, sự hạ nhiệt hiện tại của giá phân bón chỉ mang tính chất ngắn hạn và thị trường hoàn toàn có thể tái diễn kịch bản biến động trong các tháng tới, sự chia rẽ lớn đang diễn ra giữa các nhà hoạch định chiến lược về xu hướng giá nửa cuối năm 2026.
Một mặt, giá sàn của phân bón toàn cầu vẫn sẽ phụ thuộc chặt chẽ vào mức độ nới lỏng biên giới của Trung Quốc cùng chi phí sản xuất neo cao tại châu Âu. Mặt khác, các rủi ro mang tính chu kỳ đang cận kề. Đại diện Brunei Fertilizer Industries cảnh báo khi mùa gieo trồng tại châu Âu và Australia khép lại, thị trường sẽ bước vào giai đoạn tích lũy mới và giá có thể bật tăng trở lại chỉ sau hai tháng nữa. Đồng thời, sự xuất hiện của hiện tượng thời tiết Siêu El Nino được dự báo sẽ làm thay đổi diện mạo bản đồ nông nghiệp, trực tiếp làm sụt giảm năng lượng sản xuất của cây trồng và gián tiếp đẩy giá nông sản đi lên, tạo thành một vòng xoáy áp lực mới lên chuỗi cung ứng lương thực.
Đối với các doanh nghiệp kinh doanh nông sản và vật tư nông nghiệp, khoảng lặng giảm giá hiện tại là thời điểm vàng để cơ cấu lại nguồn hàng dự trữ. Tuy nhiên, trong một thị trường chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi các biến số địa chính trị và chính sách bảo hộ quốc gia, việc cẩn trọng theo dõi động thái điều tiết giá sàn của Trung Quốc và sự ổn định của các tuyến hàng hải quốc tế sẽ là chìa khóa then chốt để quản trị rủi ro dòng vốn một cách hiệu quả.
