Nghịch lý xuất khẩu cà phê: "Được lượng, mất giá"

Theo số liệu thống kê mới nhất từ Cục Hải quan Việt Nam, do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) dẫn chứng, hoạt động xuất khẩu cà phê của nước ta trong nửa đầu tháng 6 năm 2026 ghi nhận trạng thái đối nghịch giữa sản lượng và giá trị. Cụ thể, lượng cà phê xuất khẩu đạt 58 nghìn tấn, tăng 5,9% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, trị giá thu về chỉ đạt 268,6 triệu USD, sụt giảm tới 14%.

Xuất khẩu cà phê nửa đầu tháng 6/2026: Lượng tăng 5,9% nhưng trị giá giảm 14% so với cùng kỳ

Xu hướng này phản ánh rõ nét qua bức tranh lũy kế từ đầu năm đến ngày 15/6/2026. Tổng khối lượng cà phê xuất khẩu của cả nước chạm mốc 985,7 nghìn tấn, tăng 12% về lượng; nhưng tổng kim ngạch dịch chuyển theo hướng ngược lại khi giảm 11%, đạt gần 4,5 tỷ USD, đặt ra bài toán lớn cho các doanh nghiệp xuất khẩu trong việc cân đối chi phí và tối ưu hóa chuỗi giá trị khi biên độ lợi nhuận bị thu hẹp dưới áp lực sụt giảm của giá xuất khẩu bình quân so với nền giá cao của năm ngoái.

Trái ngược với đà suy giảm của kim ngạch xuất khẩu, thị trường cà phê nội địa vào giữa tháng 6 lại chứng kiến những xung lực tăng trưởng mạnh mẽ. Giá cà phê trong nước liên tục được điều chỉnh đi lên, chuyển động đồng pha với đà bứt phá của giá Robusta trên các sàn giao dịch kỳ hạn thế giới. Đến ngày 18/6, giá thu mua tại các tỉnh trọng điểm vùng Tây Nguyên đã ghi nhận mức tăng từ 2.200 – 2.600 đồng/kg so với thời điểm đầu tháng, dao động vững chắc trong khoảng 89.400 - 89.600 đồng/kg tùy từng khu vực khảo sát.

Sự đảo chiều và neo giữ ở mức cao này chủ yếu xuất phát từ cán cân cung - cầu nội thủy đang có sự dịch chuyển, nguồn cung dự trữ trong dân và doanh nghiệp sau giai đoạn cao điểm xuất khẩu đã giảm dần. Đáng chú ý, khi nhận thấy tín hiệu thị trường hồi phục, người trồng cà phê có tâm lý giữ hàng, hạn chế bán ra để chờ đợi các mức giá tối ưu hơn. Sự khan hiếm cục bộ này, kết hợp với những lo ngại về thời tiết bất lợi có thể ảnh hưởng đến năng suất vụ sau tại các vùng thủ phủ xanh, càng làm gia tăng áp lực đẩy giá thu mua nội địa leo dốc.

Nhìn sâu vào bức tranh nội lực ngành, cơ cấu chủng loại xuất khẩu trong 5 tháng đầu năm 2026 tiếp tục cho thấy sự chuyển dịch mang tính chiến lược. Cà phê Robusta vẫn khẳng định vị thế chủ lực không thể thay thế khi chiếm tới 73,8% tổng kim ngạch xuất khẩu của cả nước - đây là thế mạnh cốt lõi giúp Việt Nam duy trì tầm ảnh hưởng lớn trên thị trường nông sản toàn cầu.

Điểm sáng đáng kỳ vọng nhất nằm ở sự bứt phá của phân khúc cà phê chế biến sâu (bao gồm cà phê hòa tan, cà phê rang xay), với tỷ trọng nâng lên mức 17,9%. Sự tăng trưởng này chứng minh các doanh nghiệp thuần Việt đang đầu tư bài bản và hiệu quả vào công nghệ chế biến, từng bước hiện thực hóa mục tiêu giảm tỷ lệ xuất khẩu thô, giữ lại hàm lượng giá trị gia tăng cao hơn ở thị trường trong nước.

Bên cạnh đó, dù hai chủng loại Arabica và Excelsa (cà phê mít) vẫn chiếm tỷ trọng thấp – trong đó Excelsa chỉ đạt khiêm tốn 0,06% nhưng tốc độ tăng trưởng dương của nhóm này mở ra những dư địa mới. Việc đa dạng hóa rổ sản phẩm không chỉ giúp ngành hàng thích ứng linh hoạt với thị hiếu tiêu dùng chuyển dịch của quốc tế, mà còn là bước chuẩn bị dài hơi để giảm thiểu rủi ro khi thị trường cà phê robusta biến động.

Dự báo trong giai đoạn tới, thị trường cà phê sẽ tiếp tục chịu sự chi phối mạnh mẽ từ tiến độ thu hoạch tại các quốc gia Nam Mỹ như Brazil và các điều kiện khí tượng tại Đông Nam Á. Doanh nghiệp Việt Nam cần bám sát diễn biến giá thế giới, điều tiết tốc độ xuất khẩu phù hợp và tận dụng tối đa lợi thế của các chủng loại chế biến sâu để bù đắp cho sự sụt giảm về mặt giá trị tuyệt đối của cà phê nhân xanh.