Thị trường năng lượng tăng nhiệt do gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông

Giá dầu tăng mạnh do gián đoạn nguồn cung tại Saudi Arabia và lưu lượng qua eo biển Hormuz sụt giảm

Đợt bùng nổ giá này xuất phát từ chuỗi gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng tại Saudi Arabia và sự sụt giảm lưu lượng vận tải qua eo biển Hormuz. Khi các quốc gia nhập khẩu ráo riết cạnh tranh để tìm nguồn cung thay thế, phí rủi ro trên thị trường hàng hóa đã bị đẩy lên mức cao kỷ lục.

Sự cố đối với hạ tầng năng lượng của Saudi Arabia đang là tâm điểm chú ý của giới phân tích. Tuyến đường ống vận chuyển dầu từ khu vực phía Đông Saudi Arabia tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ tiếp tục phải ngừng hoạt động sau các cuộc tấn công quân sự. Trước tình hình này, Tập đoàn Saudi Aramco đã tạm dừng bốc hàng tại Yanbu và buộc phải hủy một số chuyến hàng đã cam kết giao cho các đối tác châu Âu. Nhằm bù đắp lượng dầu thô bị thiếu hụt từ quốc gia Trung Đông này, các tập đoàn năng lượng lớn như Orlen của Ba Lan đã phải chủ động tìm kiếm thêm nguồn cung từ khu vực Bắc Hải, Mỹ và Kazakhstan. Nguồn tin quốc tế xác nhận Saudi Arabia đã chính thức đình chỉ nhiều chuyến hàng giao ngay tới thị trường châu Âu.

Theo đánh giá từ tổ chức định giá năng lượng Argus, thời gian phục hồi của tuyến đường ống East-West vẫn chưa được xác định và có thể kéo dài tùy thuộc vào mức độ hư hại thực tế. Điều này khiến năng lực duy trì sản lượng xuất khẩu của Saudi Arabia trong ngắn hạn trở thành một bài toán đầy thách thức. Mất đi tuyến East-West Pipeline đồng nghĩa với việc Saudi Arabia mất đi hành lang an toàn quan trọng nhất để đưa dầu ra thị trường quốc tế qua Biển Đỏ mà không phải đi qua vùng biển rủi ro Hormuz.

Cùng thời điểm, hoạt động hàng hải qua tuyến hàng hải chiến lược Hormuz ghi nhận mức sụt giảm nghiêm trọng. Dữ liệu theo dõi tàu biển từ Kpler cho thấy, trong ngày 14/9 chỉ có 4 tàu hàng hóa di chuyển qua eo biển này, giảm đáng kể so với 10 tàu của ngày trước đó và thấp hơn rất nhiều so với lưu lượng trung bình khoảng 125 lượt/ngày ở thời điểm trước khi xung đột bùng phát. Đáng chú ý, trong 4 tàu này chỉ có hai tàu chở dầu đi vào eo biển và đều trong tình trạng rỗng hàng. Lưu lượng qua eo biển Bab el-Mandeb cũng sụt giảm mạnh từ 28 xuống còn 21 lượt tàu.

Tình trạng nghẽn tuyến vận tải đã tác động ngay lập tức đến cả thị trường hợp đồng tương lai lẫn thị trường dầu giao ngay. Tại thị trường vật chất, sự phân hóa giá diễn ra sâu sắc: những dòng dầu bắt buộc phải đi qua Hormuz chịu áp lực chiết khấu lớn, trong khi các loại dầu có thể vận chuyển qua các tuyến đường biển an toàn khác lại được thu mua với mức giá đẩy lên rất cao.

Số liệu từ Argus cho thấy, dầu Basrah Medium của Iraq - mặt hàng phụ thuộc hoàn toàn vào tuyến Hormuz - hiện được chào bán với mức chiết khấu kỷ lục lên tới 43,06 USD/thùng so với dầu Murban. Ngược lại, dòng dầu Murban nhờ lợi thế có thể xuất khẩu trực tiếp qua cảng Fujairah mà không cần qua Hormuz đã được giao dịch ở mức trên 127 USD/thùng. Tương tự, dầu Crude Pyrenees của Australia, một mặt hàng nằm ngoài khu vực ảnh hưởng của xung đột, đã chạm mốc 138,04 USD/thùng vào ngày 11/9, tăng vọt so với mức 70,59 USD/thùng ghi nhận hồi cuối tháng 2. Chênh lệch giá kỷ lục này thể hiện rõ chi phí rủi ro vận chuyển đã được tích hợp trực tiếp vào giá bán lẻ thô.

Áp lực thiếu hụt nguồn cung tại Trung Đông nhanh chóng lan rộng sang thị trường châu Á. Các nhà máy lọc dầu tại Trung Quốc buộc phải tăng cường thu mua các loại dầu thô không nằm trong danh sách trừng phạt để bù đắp cho lượng dầu nhập khẩu sụt giảm từ Iran. Dữ liệu thực tế cho thấy, tổng tồn kho dầu thô của Trung Quốc đã giảm từ mức đỉnh lịch sử khoảng 1,382 tỷ thùng vào cuối tháng 5 xuống còn 1,295 tỷ thùng tính đến ngày 10/9. Giới quan sát nhận định Chính phủ Trung Quốc có thể sẽ nới lỏng quy định, cho phép các doanh nghiệp lọc dầu quốc doanh xả dự trữ quốc gia nếu mặt bằng giá tiếp tục leo thang.

Ngoài ra, chỉ số thị trường Dubai cũng ghi nhận trạng thái backwardation (giá giao ngay cao hơn giá giao tương lai) diễn ra vô cùng gay gắt. Chênh lệch giữa giá dầu Dubai giao ngay và hợp đồng hoán đổi Dubai cùng tháng bình quân đạt tới 10,16 USD/thùng tính đến ngày 10/9. Diễn biến này là bằng chứng cho thấy nguồn cung vật chất tại khu vực châu Á đang chịu căng thẳng cực độ, làm chấn động từ sự cố tại Saudi Arabia và nguy cơ gián đoạn tuyến hàng hải Hormuz trở nên rõ nét hơn bao giờ hết.