Thị trường năng lượng căng thẳng: Giá dầu bứt phá mạnh vì rủi ro nguồn cung

Giá dầu tăng mạnh trong phiên giao dịch ngày 10/9 khi rủi ro gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông gia tăng

Thị trường năng lượng vừa chứng kiến một phiên giao dịch đầy biến động với đà bứt phá mạnh mẽ của các mặt hàng dầu thô cốt lõi. Kết thúc phiên giao dịch ngày 10/9/2026, giá dầu Brent ghi nhận mức tăng 6,34%, vọt lên mốc 107,63 USD/thùng. Cùng chung xu hướng, giá dầu WTI cũng ghi nhận mức tăng 6,69%, chốt phiên ở mức 102,48 USD/thùng. Đáng chú ý, trong suốt diễn biến của phiên, có những thời điểm biên độ tăng của cả hai mặt hàng này đã vượt ngưỡng 7%. Sự bùng nổ này xuất phát từ mối lo ngại sâu sắc về khả năng đứt gãy nguồn cung thực tế tại các vùng lãnh thổ trọng điểm, trong bối cảnh lực cầu ngắn hạn vẫn duy trì ở mức cao.

Tâm điểm của đợt đứt gãy nguồn cung lần này nằm ở sự leo thang căng thẳng hàng hải tại khu vực Trung Đông. Những xung đột vũ lực trực tiếp giữa Mỹ và Iran đã nhanh chóng lan rộng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự an toàn của các tuyến vận tải quốc tế. Động thái đáp trả từ phía Iran sau sự cố Mỹ phá hủy tàu chở dầu đã đẩy mức độ nguy hiểm lên cao đỉnh điểm. Theo dữ liệu giám sát giao thông hàng hải tính đến ngày 10/9/2026, số lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz – yếu đạo vận chuyển năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới đã sụt giảm nghiêm trọng xuống chỉ còn 7 lượt tàu. Con số này thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 14 lượt tàu mỗi ngày trong chuỗi 10 ngày trước đó. Để đối phó với rủi ro bị tấn công, nhiều chủ tàu đã chủ động tắt hệ thống nhận dạng tự động (AIS). Hành động này không những làm gián đoạn tính minh bạch của luồng luân chuyển hàng hóa mà còn đẩy phần bù rủi ro địa chính trị tích tụ sâu vào cấu trúc giá dầu.

Sức ép lên nguồn cung càng trở nên nghiêm trọng hơn khi bức tranh sản lượng và dữ liệu tồn kho toàn cầu liên tục phát đi những tín hiệu tiêu cực. Báo cáo mới nhất cho thấy sản lượng của Khối các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) trong tháng 8/2026 đã sụt giảm 640.000 thùng/ngày, xuống còn 19,71 triệu thùng/ngày. Sự sụt giảm này xuất phát từ việc hoạt động xuất khẩu của Saudi Arabia bị gián đoạn cục bộ, cộng hưởng với việc kế hoạch nới lỏng sản lượng của 7 thành viên thuộc liên minh OPEC+ không thể triển khai một cách trọn vẹn.

Tại thị trường Mỹ, bức tranh tồn kho cũng ghi nhận sự sụt giảm đồng loạt. Báo cáo tuần kết thúc ngày 4/9/2026 xác nhận tồn kho dầu thô thương mại của Mỹ giảm nhẹ 391.000 thùng xuống mức 424,1 triệu thùng. Tại trung tâm lưu trữ Cushing, lượng tồn kho giảm 684.000 thùng, xuống ngưỡng 21,8 triệu thùng. Dù sản lượng khai thác nội địa của Mỹ đạt mức kỷ lục 13,9 triệu thùng/ngày, nhưng khối lượng dầu thô xuất khẩu lại giảm 1,1 triệu thùng/ngày (chỉ còn 3,4 triệu thùng/ngày). Điều này vô hình trung khiến lượng dầu bổ sung từ Mỹ vào thị trường quốc tế bị bó hẹp đáng kể.

Trái ngược với sự thắt chặt từ phía nguồn cung, nhu cầu tiêu thụ dầu thô đầu vào vẫn tỏ ra vô cùng kiên cường nhờ hoạt động lọc dầu được đẩy mạnh. Biên lợi nhuận chế biến các sản phẩm chưng cất, đặc biệt là mặt hàng dầu diesel, đang ghi nhận mức gia tăng rất cao. Tại Mỹ, công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu trong tuần qua đã chạm mức 97,8%, trong khi lượng tồn kho diesel nội địa vẫn duy trì ở mức thấp hơn 13% so với trung bình 5 năm. Lợi nhuận hấp dẫn kết hợp với nguồn hàng trữ vắng bóng đã thúc đẩy các đơn vị lọc dầu duy trì công suất tối đa.

Làn sóng thu mua nguyên liệu còn mở rộng sang khu vực châu Á và châu Phi. Tại Trung Quốc, các nhà máy lọc dầu độc lập (teapot) đang ráo riết tìm kiếm các nguồn cung thay thế khi luồng dầu nhập khẩu giá rẻ từ Iran và Nga suy giảm. Tổng lượng dầu thô mà khối tư nhân này vừa thu gom đã vượt mốc 20 triệu thùng nhằm tận dụng hạn ngạch nhập khẩu còn lại của năm 2026. Tương tự, siêu nhà máy lọc dầu Dangote tại Nigeria cũng đã hoàn tất các hợp đồng mua ít nhất 16 triệu thùng dầu thô cho lịch giao hàng tháng 10/2026 (tương đương khoảng 520.000 thùng/ngày) để đảm bảo nguyên liệu vận hành liên tục.

Đánh giá về xu hướng thị trường trong giai đoạn tới, ông Ngô Việt Hùng - Trưởng phòng Tư vấn đầu tư Công ty Cổ phần Giao dịch Hàng hóa Thành phố Hồ Chí Minh (HCT - TVKD số 012 của MXV) - cho rằng, giá dầu trong ngắn hạn vẫn giữ đà tăng nhưng sẽ đi kèm với sự chao đảo biên độ lớn. "Nếu căng thẳng địa chính trị tiếp tục leo thang và nguồn cung thực tế bị gián đoạn, giá Brent hoàn toàn có thể duy trì vững chắc trên ngưỡng 100 USD/thùng và chinh phục các mốc giá cao hơn", ông Hùng phân tích.

Tuy nhiên, ông Ngô Việt Hùng cũng đưa ra cảnh báo về những lực cản dài hạn đang chực chờ. Tổ chức OPEC vừa hạ dự báo tăng trưởng nhu cầu dầu toàn cầu năm 2026 xuống chỉ còn khoảng 380.000 thùng/ngày, trong khi nguồn cung từ các quốc gia ngoài liên minh OPEC+ tiếp tục gia tăng. Bên cạnh đó, việc mặt bằng giá năng lượng duy trì ở mức cao có nguy cơ kích hoạt trở lại áp lực lạm phát, làm khó các quyết định nới lỏng tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Nếu những lo ngại về địa chính trị hạ nhiệt, giá dầu có thể sẽ trải qua một nhịp điều chỉnh giảm rất mạnh khi phần bù rủi ro bị giải tỏa.