Thanh Hoá siết quản lý, ổn định giá vật liệu xây dựng

Thị trường vật liệu xây dựng tại Thanh Hóa trong năm 2025 biến động mạnh. Theo thống kê của Sở Xây dựng tỉnh Thanh Hóa, tính đến cuối năm 2025, có khoảng 150 công trình và dự án đầu tư công trên địa bàn tỉnh bị ảnh hưởng do thiếu vật liệu. Nhu cầu cụ thể rất lớn: đất san lấp khoảng 33 triệu m³/năm, cát xây dựng khoảng 5,5 triệu m³/năm, đá khoảng 8,5 triệu m³/năm. Tuy nhiên, công suất khai thác hiện tại chỉ đáp ứng 6,53% nhu cầu đất và 1,73% nhu cầu cát.

Trước thực trạng đó, tỉnh Thanh Hóa đã có những chỉ đạo rất quyết liệt, đồng bộ, nhằm nhanh chóng tháo gỡ "điểm nghẽn" về vật liệu xây dựng. Trong cuộc trao đổi với phóng viên Tạp chí Doanh nghiệp và Hội nhập, ông Mai Xuân Liêm - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa đã chỉ rõ bản chất vấn đề, các giải pháp mà tỉnh đang triển khai cũng như những hiệu quả bước đầu để giải quyết tình trạng thiếu nguyên vật liệu.

Ông Mai Xuân Liêm - Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Thanh Hóa

Phóng viên: Thưa ông, có thể thấy tình trạng khan hiếm cũng như giá vật liệu xây dựng tăng nhanh trong thời gian ngắn đã gây nhiều hệ lụy. Ông đánh giá như thế nào về mức độ ảnh hưởng của vấn đề này đối với kinh tế - xã hội của tỉnh trong năm 2025?

Ông Mai Xuân Liêm: Có thể khẳng định, đây là vấn đề tác động rộng và trực tiếp. Nguồn cung vật liệu thiếu ổn định, giá tăng cao không chỉ ảnh hưởng riêng lĩnh vực xây dựng mà còn lan sang nhiều mặt của đời sống xã hội, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các dự án và mục tiêu tăng trưởng kinh tế của tỉnh năm 2025.

Đối với người dân, nhất là các hộ đang xây dựng nhà ở tại khu vực miền núi, nông thôn, giá mỗi mét khối cát, mỗi tấn đá, sỏi tăng lên đều kéo theo chi phí đội lên đáng kể, làm đảo lộn kế hoạch tài chính của nhiều gia đình.

Đối với doanh nghiệp và nhà thầu thi công dự án đầu tư công, biến động giá mạnh gây khó khăn trong lập dự toán, ký kết hợp đồng, tổ chức thi công và thanh quyết toán. Đặc biệt, nhiều dự án trọng điểm về giao thông, đô thị, công nghiệp… buộc phải thi công cầm chừng hoặc chậm tiến độ do thiếu vật liệu. Nếu không xử lý kịp thời sẽ dẫn đến chậm tiến độ, đội vốn, giảm hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.

Dự án bảo tồn, tôn tạo di tích khu căn cứ khởi nghĩa Ba Đình được UBND tỉnh Thanh Hoá gia hạn hoàn thành vào tháng 6/2026 do thiếu nguồn nguyên vật liệu

Chính vì vậy, lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa xác định đây là vấn đề cấp bách, cần phải được theo dõi chỉ đạo sát sao, xử lý quyết liệt, không để kéo dài.

Phóng viên: Tại Đại hội đại biểu Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Thanh Hoá lần thứ IV (nhiệm kỳ 2025-2030), ông có nói đến việc giá nguyên vật liệu khan hiếm và tăng quá cao, nguyên nhân đến cả phía Nhà nước và doanh nghiệp. Xin ông chia sẻ thêm?

Ông Mai Xuân Liêm: Phải nhìn nhận thẳng thắn rằng nguyên nhân không đến từ một phía mà là tổng hợp của nhiều yếu tố.

Thứ nhất, nhu cầu vật liệu trên địa bàn tăng rất mạnh trong thời gian ngắn vì tỉnh triển khai đồng loạt nhiều dự án hạ tầng giao thông, khu đô thị, khu công nghiệp và công trình dân sinh. Khi nhu cầu tăng nhanh mà khả năng cung ứng chưa điều chỉnh tương ứng sẽ gây mất cân đối cục bộ.

Thứ hai, nhiều mỏ vật liệu còn vướng thủ tục pháp lý liên quan đến thăm dò, cấp phép, gia hạn, điều chỉnh công suất và các thủ tục về đất đai, môi trường… Từ năm 2021 đến nay có khoảng 90 mỏ khoáng sản đã đấu giá nhưng mới chỉ 21 mỏ được cấp giấy phép khai thác; phần lớn còn “mắc kẹt” ở các thủ tục, dẫn đến sản lượng đưa ra thị trường chưa tương xứng với nhu cầu.

Thứ ba, có yếu tố tâm lý và hành vi thao túng thị trường. Khi giá có xu hướng tăng, xuất hiện hiện tượng điều tiết nguồn cung không hợp lý, thậm chí găm hàng, đẩy giá. Bên cạnh đó là các hành vi hợp thức hóa vật liệu không rõ nguồn gốc, mua bán hóa đơn… làm thị trường biến dạng. Ngoài ra, chi phí logistics, vận chuyển cũng là yếu tố làm giá thành tăng.

Phóng viên: Vậy trách nhiệm trong câu chuyện này thuộc về cơ quan quản lý nhà nước hay doanh nghiệp, thưa ông?

Ông Mai Xuân Liêm: Quan điểm của tỉnh là không đổ lỗi cho bất kỳ bên nào, mà nhìn nhận trách nhiệm một cách công bằng và thẳng thắn.

Về phía cơ quan quản lý nhà nước, có thời điểm công tác dự báo, điều tiết chưa theo kịp thực tiễn phát triển; việc rà soát, gia hạn một số giấy phép khoáng sản còn chậm; giải quyết các thủ tục liên quan đất đai, môi trường, chuyển mục đích sử dụng rừng kéo dài, ảnh hưởng đến nguồn cung vật liệu. Tỉnh đã chỉ đạo các sở, ngành liên quan nghiêm túc rút kinh nghiệm và đang chỉ đạo khắc phục theo hướng rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn.

Về phía doanh nghiệp, bên cạnh nhiều đơn vị chấp hành tốt, vẫn còn tình trạng có đơn vị khai thác chưa hết công suất được cấp phép, kê khai, niêm yết giá chưa minh bạch, thậm chí có biểu hiện trục lợi từ biến động thị trường; những hành vi này làm méo mó môi trường kinh doanh, gây thiệt hại cho xã hội. Tỉnh sẽ kiên quyết xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm, lập lại trật tự thị trường.

Phóng viên: Trước thực trạng đó, tỉnh Thanh Hoá đã có những chỉ đạo cụ thể, mang tính đột phá như thế nào để tháo gỡ khó khăn về thiếu hụt nguyên vật liệu xây dựng đang diễn ra?

Ông Mai Xuân Liêm: Ngay khi xuất hiện những dấu hiệu bất ổn do khan hiếm vật liệu xây dựng, Thường trực Tỉnh ủy và UBND tỉnh đã liên tục họp, chỉ đạo các sở, ngành vào cuộc với tinh thần rất rõ ràng: giải quyết nhanh, đúng trọng tâm, đúng quy định, mang lại hiệu quả thực chất.

Một là, giao Sở Xây dựng theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời công bố giá vật liệu xây dựng định kỳ; tăng cường kiểm tra việc kê khai, niêm yết giá, xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, nâng giá bất hợp lý. Công khai dữ liệu giá giúp chủ đầu tư, nhà thầu và người dân có cơ sở tham khảo, hạn chế tình trạng “thổi giá”.

Hai là, yêu cầu Sở Nông nghiệp và Môi trường rà soát toàn bộ mỏ vật liệu trên địa bàn; khẩn trương tháo gỡ các vướng mắc về gia hạn, điều chỉnh công suất, thủ tục đất đai, môi trường theo thẩm quyền; chủ động đề xuất phương án đối với các nội dung vượt thẩm quyền.

Ba là, yêu cầu các chủ đầu tư, nhà thầu phải chủ động hơn trong công tác chuẩn bị nguồn vật liệu; khi phát sinh vướng mắc phải báo cáo, đề xuất phương án với UBND tỉnh để chỉ đạo tháo gỡ kịp thời. đồng thời chuẩn bị năng lực tài chính, và kế hoạch cung ứng nguồn vật liệu nhằm hạn chế bị động trước biến động thị trường.

Bốn là, UBND tỉnh chỉ đạo tăng cường phối hợp liên ngành và chính quyền cơ sở trong công tác giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện thuận lợi trong khai thác và vận chuyển vật liệu nhưng phải gắn với an toàn lao động và bảo vệ môi trường.

Năm là, giao Công an tỉnh kiểm tra, điều tra, xử lý nghiêm các hành vi vi phạm quy định của pháp luật trong hoạt động khai thác, vận chuyển khoáng sản, như khai thác trái phép, vượt công suất, phạm vi cấp phép, mua bán hóa đơn, vận chuyển không hợp lệ...; bảo vệ an ninh trật tự tại khu vực mỏ và các tuyến vận chuyển vật liệu.

Tinh thần chỉ đạo của tỉnh là xử lý vấn đề vật liệu xây dựng trên nguyên tắc hài hòa lợi ích Nhà nước - doanh nghiệp - người dân, không chạy theo giải pháp tình thế, mà từng bước thiết lập trật tự, kỷ cương bền vững cho thị trường.

Dự án mở rộng đại lộ Nam sông Mã giai đoạn 2 có tổng mức đầu tư lên đến gần 2000 tỷ đồng đang phải thi công cầm chừng do thiếu nguồn nguyên vật liệu

Đặc biệt, ngày 21/9/2025, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 66.4/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và Khoáng sản năm 2024, là cơ sở quan trọng giúp địa phương tháo gỡ các “nút thắt” pháp lý, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, qua đó tăng nguồn cung vật liệu, phục vụ thi công và thúc đẩy giải ngân đầu tư công. Khi triển khai áp dụng các quy định, thời gian thực hiện thủ tục hành chính dự kiến được rút ngắn đáng kể: khoảng từ 90 ngày xuống 10 ngày đối với trường hợp nâng công suất khai thác; từ khoảng 560 ngày xuống khoảng 60 ngày đối với trường hợp cấp phép mới mỏ đất san lấp (nhóm IV); và khoảng 90 ngày đối với việc cấp phép mỏ đá, cát làm vật liệu xây dựng thông thường (nhóm III). Đây là những thay đổi có tính đột phá.

Phóng viên: Sau khi Chính phủ ban hành Nghị quyết số 66.4 về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm tháo gỡ khó khăn trong triển khai Luật Địa chất và khoáng sản 2024, tỉnh Thanh Hoá đã triển khai Nghị quyết này như thế nào, thưa ông?

Ông Mai Xuân Liêm: Ngay sau khi Nghị quyết 66.4/NQ-CP được ban hành, ngày 26/9/2025, tỉnh đã tổ chức Hội nghị triển khai Nghị quyết đến các sở, ngành, địa phương và cộng đồng doanh nghiệp; đồng thời giao Sở Nông nghiệp và Môi trường tham mưu kế hoạch triển khai cụ thể của tỉnh nhằm tháo gỡ khó khăn về nguồn cung vật liệu.

Tinh thần là thống nhất cao về nhận thức và hành động; mỗi sở ngành, địa phương, đơn vị phải xây dựng kế hoạch tổ chức thực hiện, trong đó phải làm rõ trách nhiệm, rõ đầu việc, rõ tiến độ, không để xảy ra đùn đẩy, né tránh. Các xã, phường được yêu cầu phối hợp chặt chẽ trong công tác giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động khai thác, vận chuyển vật liệu, nhưng phải gắn với đảm bảo thực hiện nghiêm các quy định về an toàn lao động và bảo vệ môi trường.

Nhờ đó, trong các tháng quý IV/2025, Tỉnh đã ban hành quyết định phê duyệt 10 khu vực mỏ đất không đấu giá quyền khai thác, chấp thuận nâng công suất cho 2 mỏ và đưa thêm 3 mỏ mới vào hoạt động với trữ lượng gần 4 triệu m³; đồng thời tiếp tục chỉ đạo rà soát, bổ sung, hoàn thiện thủ tục đối với các mỏ, khu vực mỏ theo cơ chế đặc thù của Chính phủ. Đây là minh chứng thể hiện sự phản ứng linh hoạt và quyết liệt của chính quyền tỉnh.

Một yêu cầu xuyên suốt khi triển khai Nghị quyết 66.4 là phải quản lý chặt hoạt động khai thác: đúng quy hoạch, đúng khối lượng, đúng thời hạn; thực hiện nghiêm quy định về bảo vệ môi trường, hoàn thổ, phục hồi sau khai thác; công khai, minh bạch thông tin cấp phép và tăng cường giám sát xã hội để ngăn chặn khai thác vượt phép, trái quy định.

Phóng viên: Với vai trò trực tiếp theo dõi lĩnh vực này, ông đặt mục tiêu và kỳ vọng gì trong ngắn hạn và trung hạn?

Ông Mai Xuân Liêm: Trước mắt, mục tiêu là ổn định và mở rộng nguồn cung, không để các dự án trọng điểm, nhất là dự án đầu tư công bị đình trệ; đồng thời tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, thao túng giá.

Về trung hạn, tỉnh tập trung tối ưu hóa công suất mỏ hiện hữu, nhất là các mỏ được nâng công suất theo cơ chế đặc thù tại Nghị quyết số 66.4/NQ-CP; hoàn thiện mạng lưới cung ứng và giảm chi phí logistics; thúc đẩy phát triển cát nhân tạo để giảm phụ thuộc vào cát tự nhiên và nguồn ngoài tỉnh.

Về dài hạn, tỉnh định hướng quy hoạch khai thác khoáng sản gắn với bảo vệ môi trường, phục hồi sau khai thác và sử dụng tiết kiệm tài nguyên; khuyến khích vật liệu thay thế, vật liệu mới như cát nhân tạo, vật liệu tái chế, tro, xỉ nhiệt điện, gạch không nung…; đồng thời tiếp tục nâng cao chất lượng quản lý nhà nước theo hướng minh bạch, dự báo tốt, điều tiết hiệu quả.

Phóng viên: Ông có thể chia sẻ thông điệp mà lãnh đạo tỉnh muốn gửi tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp trong giai đoạn hiện nay là gì?

Ông Mai Xuân Liêm: Thông điệp xuyên suốt của tỉnh là ổn định thị trường, bảo vệ lợi ích chính đáng của người dân và doanh nghiệp, đồng thời gắn chặt với bảo đảm kỷ cương pháp luật.

Tỉnh cam kết đồng hành với doanh nghiệp, người dân để giải quyết, tháo gỡ khó khăn một cách thực chất, không hình thức, để khắc phục tình trạng khan hiếm, đội giá nguồn vật liệu xây dựng. Chúng tôi sẽ rút ngắn thủ tục, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp có năng lực nhanh chóng tổ chức khai thác, cung ứng vật liệu theo đúng quy định; đồng thời đề nghị cộng đồng doanh nghiệp phát huy trách nhiệm xã hội, kinh doanh minh bạch, không lợi dụng tình hình để trục lợi. Tỉnh sẽ kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi đầu cơ, găm hàng, vi phạm pháp luật.

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa lần thứ XX đã đặt ra mục tiêu tổng quát là đến năm 2030, Thanh Hóa sẽ trở thành tỉnh trong nhóm dẫn đầu cả nước và đến năm 2045 là tỉnh giàu đẹp, văn minh, hạnh phúc. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, tỉnh xác định xây dựng và hoàn thiện hệ thống kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội đồng bộ, hiện đại, trong đó hạ tầng giao thông, hạ tầng khu kinh tế, khu công nghiệp, hạ tầng đô thị và các công trình trọng điểm được coi là một trong những đột phá chiến lược.

Sự ổn định của thị trường vật liệu xây dựng chính là thước đo năng lực quản lý của chính quyền, nền tảng quan trọng để thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh trong thời gian tới.

Trân trọng cảm ơn ông!