Thái Nguyên: Liên kết đào tạo doanh nghiệp tạo thế nhân lực bền vững

Những năm gần đây, bức tranh công nghiệp của Thái Nguyên đổi màu rất nhanh. Nhà máy mọc lên dày đặc, dây chuyền sản xuất ngày càng tự động hóa, máy móc hiện đại tiệm cận chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, phía sau tốc độ đầu tư là một khoảng trống đáng lo ngại: nhân lực đủ năng lực vận hành, làm chủ và tối ưu công nghệ chưa theo kịp nhịp phát triển. Khi lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư không còn nằm ở ưu đãi hay quỹ đất, mà chuyển sang chất lượng lao động, bài toán nhân lực trở thành “điểm nghẽn” chiến lược của địa phương.

Tại nhiều doanh nghiệp cơ khí, điện tử, chế tạo trên địa bàn, tình trạng “không thiếu người, thiếu người làm được việc” đang diễn ra phổ biến. Lao động có bằng cấp không ít, nhưng để đáp ứng yêu cầu vận hành CNC, xử lý nhiệt, điều khiển hệ thống truyền dữ liệu công nghiệp hay kiểm soát chất lượng theo chuẩn quốc tế lại rất khan hiếm. Không ít doanh nghiệp phải mất hàng tháng đào tạo lại, vừa tốn chi phí, vừa ảnh hưởng tiến độ đơn hàng và năng suất.

Ở góc độ quản lý khu công nghiệp, nhu cầu lao động kỹ thuật chất lượng cao ngày càng tăng cùng với làn sóng FDI. Các doanh nghiệp điện tử, cơ khí chính xác, công nghiệp hỗ trợ đòi hỏi kỷ luật sản xuất cao, kỹ năng thao tác chuẩn xác và khả năng thích ứng nhanh với công nghệ mới. Trong khi đó, nhiều sinh viên, lao động trẻ vẫn quen môi trường học tập mô phỏng, thiếu va chạm thực tế, chưa quen áp lực dây chuyền. Khoảng cách từ giảng đường tới nhà máy vì vậy trở thành một “độ trễ” đáng kể trong năng lực cạnh tranh.

Thái Nguyên mở rộng liên kết đào tạo doanh nghiệp tạo thế nhân lực bền vững.

Thực tế này đặt ra yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc mô hình đào tạo. Nếu trước đây, mối liên kết giữa nhà trường và doanh nghiệp chủ yếu dừng ở thực tập, tham quan, thì nay cần tiến tới hợp tác thực chất hơn: doanh nghiệp tham gia xây dựng chương trình, góp ý chuẩn đầu ra, đầu tư thiết bị thực hành, cử kỹ sư trực tiếp hướng dẫn, thậm chí đặt hàng đào tạo theo nhu cầu cụ thể. Chỉ khi người học được “nhúng” vào môi trường sản xuất thật, kiến thức mới chuyển hóa thành năng lực nghề nghiệp.

Một số cơ sở đào tạo tại Thái Nguyên đã bắt đầu chuyển động theo hướng này, tăng mạnh thời lượng thực hành, cập nhật chương trình theo công nghệ mới, mở rộng hợp tác quốc tế với Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc để tiếp cận chuẩn đào tạo tiên tiến. Tuy nhiên, nỗ lực riêng lẻ là chưa đủ. Liên kết đào tạo muốn đi vào chiều sâu cần cơ chế linh hoạt hơn về tài chính, thủ tục, chia sẻ trách nhiệm và lợi ích giữa nhà trường – doanh nghiệp – Nhà nước, đặc biệt trong hợp tác với khối FDI và chuyên gia nước ngoài.

Về phía doanh nghiệp, kỳ vọng không chỉ dừng ở việc tuyển được lao động, mà là xây dựng được nguồn nhân lực “đo ni đóng giày” cho chiến lược phát triển dài hạn. Lao động kỹ thuật trung và trung cao, kỹ sư công nghệ, đội ngũ quản lý sản xuất là những mắt xích quyết định năng suất và chất lượng. Khi quy mô sản xuất mở rộng, nếu nguồn cung nhân lực không tương ứng, doanh nghiệp sẽ khó nâng cấp công nghệ, khó tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Ở tầm địa phương, nhân lực không chỉ là vấn đề giáo dục, mà là nền tảng của năng lực cạnh tranh tỉnh. Hạ tầng có thể đầu tư nhanh, chính sách có thể điều chỉnh kịp thời, nhưng con người cần thời gian để đào tạo, tích lũy kỹ năng và văn hóa công nghiệp. Nếu không giải quyết được bài toán gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn, nguy cơ “lạc nhịp” công nghệ là hoàn toàn hiện hữu, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số, tự động hóa và trí tuệ nhân tạo đang làm thay đổi cấu trúc việc làm.

Ngược lại, nếu làm tốt, liên kết đào tạo sẽ trở thành lợi thế dài hạn của Thái Nguyên. Doanh nghiệp có nguồn lao động phù hợp, giảm chi phí đào tạo lại, nâng cao năng suất. Người học ra trường có việc làm thực chất, thu nhập ổn định, giảm lãng phí xã hội. Địa phương giữ được sức hút đầu tư, nâng cấp vị thế trong chuỗi sản xuất khu vực và quốc tế. Quan trọng hơn, một hệ sinh thái đào tạo – sản xuất – đổi mới sáng tạo sẽ hình thành, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững.

Liên kết, vì thế, không còn là khẩu hiệu, mà là yêu cầu bắt buộc. Chủ động từ nhà trường, tích cực từ doanh nghiệp, trách nhiệm từ cơ quan quản lý và hiệu quả trong triển khai là bốn trụ cột để mô hình này vận hành thực chất. Đầu tư cho liên kết hôm nay chính là đầu tư cho năng lực cạnh tranh của ngày mai. Với Thái Nguyên, nơi đang định hình vai trò trung tâm công nghiệp của vùng trung du miền núi phía Bắc, bài toán nhân lực không chỉ là câu chuyện hiện tại, mà là chìa khóa mở ra tương lai phát triển dài hạn, bền vững và có chiều sâu công nghệ.