Tại sao việc giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu thông qua tiêu dùng có thể khó hơn tưởng tượng?

Có nhiều cách để xác định nguyên nhân gốc rễ của cuộc khủng hoảng khí hậu: Nhiên liệu hóa thạch, các nguồn phát thải lớn như Mỹ và Trung Quốc, cũng như các ngành công nghiệp có hàm lượng carbon cao như du lịch hàng không và vận chuyển thường có xu hướng bị đổ lỗi.

Nhưng vẫn còn "một con voi" đáng kể trong trò chơi đổ lỗi cho khí hậu: tiêu dùng. Tiêu dùng hộ gia đình chịu trách nhiệm cho hơn 60% lượng khí thải toàn cầu. Tuy nhiên, việc đặt ra thách thức về khí hậu xung quanh việc tiêu dùng có thể khiến nhiều bên liên quan khó chịu. Các doanh nghiệp lo ngại nói về khủng hoảng tiêu dùng có thể gây tổn hại đến triển vọng tăng trưởng. Các nhà hoạt động và xã hội dân sự lo ngại rằng việc nói sai về tiêu dùng có nguy cơ đặt trách nhiệm giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu lên người tiêu dùng.

Tại cuộc thảo luận trên TIME100 Talks ngày 3/12 bên lề cuộc đàm phán về khí hậu của Liên hợp quốc diễn ra ở Dubai, Ellen Jackowski, Giám đốc phát triển bền vững của Mastercard, cho biết: “Con người cần thực phẩm, chỗ ở, quần áo… Chúng ta phải tiêu dùng để tồn tại, nhưng việc tiêu dùng lại khác”. Tiêu dùng theo cách khác đòi hỏi phải thay đổi tư duy—cho cả người tiêu dùng và doanh nghiệp.

Về phía người tiêu dùng, nghiên cứu đã chỉ ra rằng một phần đáng kể người tiêu dùng—tỷ lệ phần trăm chính xác phụ thuộc vào người bạn hỏi—quan tâm đến việc mua các sản phẩm bền vững. Tuy nhiên, ngày nay, có rất ít thông tin công khai có thể giúp cung cấp thông tin cho họ. Điều đó đang thay đổi nhanh chóng khi các công ty tìm cách làm cho dữ liệu về tính bền vững có thể truy cập dễ dàng—hãy nghĩ đến mã QR bên cạnh sản phẩm trong cửa hàng hoặc bên cạnh các tùy chọn khác nhau trên các trang web mua sắm trực tuyến. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp thông tin này vào thị trường và tạo ra cái gọi là “cú hích xanh” sẽ định hình hành vi của người tiêu dùng. Tuy nhiên, hầu hết mọi người sẽ không coi tính bền vững của việc mua hàng là ưu tiên hàng đầu của họ. Để làm cho các sản phẩm bền vững trở nên tốt hơn, một nhóm doanh nghiệp đang phát triển cho biết họ nhấn mạnh rằng các sản phẩm bền vững có thể mang lại giá trị tốt hơn cho người mua—hãy nghĩ đến tuổi thọ dài hơn cho một bộ quần áo.

Nhưng tiêu dùng đại trà không phải là vấn đề có thể được giải quyết một mình – hay thậm chí chủ yếu là bởi người tiêu dùng. Hầu hết các công ty hướng tới người tiêu dùng đã xây dựng toàn bộ mô hình kinh doanh của họ dựa trên việc bán nhiều thứ hơn và để thực sự giải quyết vấn đề tiêu dùng đại chúng sẽ yêu cầu họ phải tìm kiếm lợi nhuận ở nơi khác. Eva Kruse, Giám đốc phụ trách hợp tác toàn cầu của công ty thời trang bền vững Pangaia, mô tả như một câu hỏi “khó” nhưng quan trọng: “Làm thế nào để bạn tạo ra các dịch vụ hoặc mô hình mới mà bạn có thể tăng trưởng về giá trị chứ không phải về số lượng?”

Ví dụ về những thay đổi ban đầu theo hướng này là vô số. Một số nhà bán lẻ hiện cung cấp dịch vụ sửa chữa hoặc cho thuê quần áo thay vì bán chúng. Tìm nguồn cung ứng vật liệu tái chế đã trở thành niềm tự hào trong mọi lĩnh vực. Và các doanh nghiệp đang ngày càng cố gắng tìm cách cung cấp dịch vụ—không chỉ các sản phẩm sử dụng nhiều carbon—để phát triển. Nhưng chắc chắn rằng những nỗ lực này là chưa đủ.

Giải quyết câu hỏi này bằng các mô hình kinh doanh mới sẽ là thước đo quan trọng để xem liệu các công ty có nghiêm túc trong việc giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu trong những năm tới hay không. Và các chính phủ sẽ phải đối mặt với một bài kiểm tra quan trọng về việc liệu họ có thể thúc đẩy – hay ép buộc – các công ty đi theo hay không.

Bình Anh/ Theo Time