Sửa quy định về hoạt động đăng ký, lưu ký chứng khoán để đồng bộ với hệ thống KRX

Khi thị trường chứng khoán Việt Nam đang tiến tới giai đoạn hiện đại hóa toàn diện, việc hoàn thiện khung pháp lý phù hợp với nền tảng công nghệ mới là điều không thể trì hoãn. Trong bối cảnh đó, Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) đang khẩn trương hoàn thiện Dự thảo Thông tư sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư số 119/2020/TT-BTC và Thông tư số 96/2020/TT-BTC, hai văn bản quan trọng điều chỉnh các hoạt động đăng ký, lưu ký, bù trừ và thanh toán giao dịch chứng khoán.

Đây là bước đi mang tính cấp thiết nhằm đồng bộ hóa với Hệ thống Công nghệ thông tin KRX – hệ thống hạ tầng giao dịch mới dự kiến sẽ chính thức được đưa vào vận hành từ ngày 5/5 tới đây. Được đánh giá là cú hích lớn cho việc nâng hạng thị trường chứng khoán Việt Nam, KRX không chỉ mang đến các tính năng mới vượt trội mà còn đòi hỏi sự thay đổi căn bản trong cách thức quản lý và xử lý nghiệp vụ.

Sửa quy định về hoạt động đăng ký, lưu ký chứng khoán để đồng bộ với hệ thống KRX

Một trong những thay đổi mang tính nền tảng là cách xác định thông tin nhà đầu tư. Trong khi hệ thống hiện tại sử dụng thông tin về số đăng ký sở hữu, ngày cấp và loại giấy tờ, thì hệ thống KRX áp dụng mã số định danh (SID) gồm 15 ký tự – được tự động tạo dựa trên loại hình và thông tin đăng ký của nhà đầu tư. Dự thảo Thông tư vì thế đã bổ sung định nghĩa mới về cách nhận diện này, nhằm đảm bảo sự thống nhất trong toàn hệ thống và phục vụ việc xử lý nghiệp vụ đăng ký, lưu ký chứng khoán một cách hiệu quả.

Đồng thời, KRX xử lý hoàn toàn bằng phương thức điện tử – một bước tiến quan trọng so với mô hình hiện hành vẫn còn sử dụng song song giấy tờ và điện tử. Điều này buộc chính sách phải đi trước một bước: Dự thảo Thông tư đã quy định rõ về việc gửi – nhận chứng từ điện tử cũng như nguyên tắc phối hợp xử lý hồ sơ giữa các thành viên thị trường và Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSDC).

Với mục tiêu hiện đại hóa toàn bộ chuỗi giao dịch, các nội dung quan trọng khác cũng được sửa đổi. Một ví dụ là cách phân bổ cổ phiếu lẻ. Trước đây, cổ phiếu lẻ được trả về tài khoản phát sinh quyền. Tuy nhiên, hệ thống KRX lại phân bổ về tài khoản chưa lưu ký tại tổ chức phát hành, trong trường hợp nhà đầu tư có nhiều tài khoản cùng sở hữu mã chứng khoán. Việc điều chỉnh quy định trong Thông tư mới nhằm đảm bảo tính chính xác, minh bạch và phù hợp với mô hình xử lý của KRX.

Tương tự, quy định về chuyển khoản quyền cũng thay đổi. Trong khi hệ thống hiện tại cho phép chuyển quyền kể cả khi nhà đầu tư đã bán hết chứng khoán, KRX chỉ cho phép thao tác này khi nhà đầu tư còn giữ chứng khoán gốc. Đây là điểm mới quan trọng nhằm tăng cường tính kỷ luật trong giao dịch, hạn chế các rủi ro liên quan đến xử lý sai lệch thông tin.

Hệ thống KRX cũng mang đến các cải tiến lớn trong công tác bù trừ, thanh toán. Cụ thể, hệ thống sẽ không cho phép lùi hoặc hủy thanh toán đối với các giao dịch thiếu tiền thanh toán đã sửa lỗi vào ngày T+1 hay còn thiếu tiền vào ngày T+2. Bên cạnh đó, KRX cho phép vay chứng khoán tự động qua cơ chế khớp lệnh – giúp đảm bảo nguồn chứng khoán cho thanh toán khi phát sinh thiếu hụt.

Một cơ chế an toàn khác là việc loại bỏ thanh toán mặc định trong các trường hợp hệ thống phát hiện không đủ dữ liệu đầu vào – giúp tăng tính minh bạch, giảm thiểu lỗi phát sinh trong xử lý. Ngoài ra, hệ thống còn tổ chức thị trường theo 4 khu vực, tương ứng với các nhóm thành viên của VSDC như thành viên lưu ký và thành viên bù trừ, qua đó hỗ trợ phân định vai trò, tăng hiệu quả phối hợp.

Việc ban hành Thông tư mới theo trình tự thủ tục rút gọn được xem là cần thiết trong bối cảnh thời gian không còn nhiều để đồng bộ với thời điểm dự kiến chính thức vận hành hệ thống KRX đầu tháng 5 tới. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà còn thể hiện quyết tâm chính trị trong việc nâng cao năng lực quản trị và chuẩn hóa thị trường theo chuẩn quốc tế.