Sửa 3 luật tài chính ngân hàng thúc đẩy thị trường vốn giảm phụ thuộc tín dụng

Hoàn thiện khung pháp lý, giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng

Sáng 5/8, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, Quốc hội đã họp phiên toàn thể tại Hội trường Diên Hồng để nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của ba luật quan trọng trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng. Đây là bước đi được đánh giá có ý nghĩa lớn trong việc hoàn thiện thể chế, hướng tới mục tiêu phát triển cân bằng hơn giữa thị trường vốn và tín dụng ngân hàng.

Thừa ủy quyền của Thủ tướng, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn trình bày Tờ trình cho biết dự luật tập trung xử lý các bất cập phát sinh trong quá trình vận hành, đặc biệt là những khoảng trống pháp lý liên quan đến phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của các tổ chức quốc tế. Đồng thời, dự luật cũng nhằm tháo gỡ các khó khăn về cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, tạo điều kiện để cơ quan này thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thành viên tại các tổ chức tiền tệ quốc tế.

Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Phạm Đức Ấn trình bày Tờ trình dự án Luật.

Một điểm đáng chú ý là định hướng lớn của dự luật gắn với mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển thị trường vốn, từng bước giảm sự phụ thuộc vào hệ thống ngân hàng – vốn đang gánh phần lớn nhu cầu vốn của nền kinh tế.

Ở nội dung sửa đổi Luật Ngân hàng Nhà nước, dự luật bổ sung quy định về trạng thái đầu tư quốc tế của Việt Nam, đồng thời giao Chính phủ quy định chi tiết về đối tượng, phạm vi và phương thức cung cấp thông tin. Cách tiếp cận này được thiết kế tương tự như việc xây dựng cán cân thanh toán, nhằm nâng cao chất lượng dữ liệu và phục vụ công tác điều hành.

Bên cạnh đó, quy định về hạn chế sử dụng ngoại hối trên lãnh thổ Việt Nam cũng được sửa đổi theo hướng luật hóa, đảm bảo nguyên tắc quyền con người, quyền công dân chỉ bị hạn chế theo quy định của luật. Đây được xem là bước điều chỉnh quan trọng để tăng tính minh bạch và phù hợp với hệ thống pháp luật hiện hành.

Dự luật cũng sửa đổi cơ chế tài chính của Ngân hàng Nhà nước, trong đó chuyển thẩm quyền quy định từ Thủ tướng Chính phủ sang Chính phủ nhằm đảm bảo thống nhất với Luật Tổ chức Chính phủ. Đồng thời, Ngân hàng Nhà nước được bổ sung thẩm quyền áp dụng các tỷ lệ an toàn khác với quy định thông thường đối với tổ chức tín dụng trong những trường hợp cần thiết để phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội.

Một nội dung khác là điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của các cơ quan liên quan nhằm tránh chồng chéo. Cụ thể, dự luật bỏ trách nhiệm của Bộ Tài chính trong kiểm tra nghiệp vụ in, đúc, tiêu hủy tiền và quản lý dự trữ ngoại hối, nhưng vẫn đảm bảo quyền kiểm tra trong phạm vi quản lý nhà nước của bộ này.

Tăng cường minh bạch, siết chặt quản lý và phát triển thị trường vốn

Đối với Luật Phòng, chống rửa tiền, các sửa đổi tập trung vào việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe. Dự luật mở rộng khái niệm về chủ sở hữu hưởng lợi, bổ sung đối tượng báo cáo và các dấu hiệu giao dịch đáng ngờ, đồng thời tăng cường trách nhiệm thanh tra, giám sát trong các lĩnh vực mới như tài sản ảo.

Ngoài ra, quy định về nhận biết khách hàng, xác minh thông tin và minh bạch hóa các thỏa thuận pháp lý cũng được hoàn thiện theo hướng chặt chẽ hơn. Các tổ chức có nghĩa vụ báo cáo sẽ phải nâng cao trách nhiệm trong việc cung cấp thông tin giao dịch đáng ngờ, lưu trữ dữ liệu và phối hợp với cơ quan quản lý. Những thay đổi này được kỳ vọng sẽ nâng cao năng lực phòng, chống rửa tiền của Việt Nam, đồng thời cải thiện uy tín quốc gia trong mắt nhà đầu tư quốc tế.

Với Luật Các tổ chức tín dụng, điểm nhấn đáng chú ý là việc bổ sung quy định cho phép ngân hàng thương mại thực hiện vai trò đại lý quản lý tài sản bảo đảm cho trái phiếu doanh nghiệp. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm tháo gỡ vướng mắc trên thị trường trái phiếu, đồng thời tạo thêm kênh huy động vốn ngoài hệ thống ngân hàng.

Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành sự cần thiết của dự luật, đồng thời đề nghị tiếp tục rà soát để đảm bảo tính đồng bộ, hợp hiến và tương thích với các cam kết quốc tế. Cơ quan thẩm tra cũng nhấn mạnh yêu cầu đánh giá đầy đủ nguồn lực và điều kiện thực thi, tránh tình trạng chính sách ban hành nhưng khó triển khai trong thực tế.

Đối với Luật Ngân hàng Nhà nước, Ủy ban đề nghị làm rõ cơ chế cung cấp và khai thác dữ liệu liên quan đến trạng thái đầu tư quốc tế, đồng thời rà soát các quy định về mở tài khoản của Kho bạc Nhà nước, quản lý ngoại hối và cơ chế tài chính. Các nội dung liên quan đến kiểm toán, thanh tra và kiểm soát rủi ro cũng cần được quy định cụ thể hơn để đảm bảo tính minh bạch.

Trong lĩnh vực phòng, chống rửa tiền, cơ quan thẩm tra lưu ý cần đánh giá tính khả thi của việc xác minh thông tin chủ sở hữu hưởng lợi cũng như chi phí tuân thủ đối với doanh nghiệp. Đồng thời, cần làm rõ cơ chế phối hợp giữa các cơ quan thanh tra, giám sát nhằm tránh chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý.

Với quy định mới liên quan đến trái phiếu doanh nghiệp, Ủy ban đề nghị bổ sung chi tiết về quyền và nghĩa vụ của các bên, cũng như trách nhiệm của ngân hàng thương mại khi tham gia quản lý tài sản bảo đảm. Điều này nhằm đảm bảo tính an toàn, minh bạch và hạn chế rủi ro cho thị trường.

Có thể thấy, việc sửa đổi đồng thời ba luật quan trọng lần này không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn phản ánh một bước chuyển lớn trong tư duy điều hành: từ phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng sang phát triển cân bằng hơn giữa các kênh dẫn vốn. Nếu được triển khai hiệu quả, đây sẽ là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn tới.