 |
| Ông Lê Văn Tuyên, Phó Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) |
Thưa ông, trước tình trạng lừa đảo công nghệ cao ngày càng gia tăng, Ngân hàng Nhà nước đang triển khai những giải pháp gì để bảo vệ khách hàng khi thực hiện giao dịch thanh toán?
Ông Lê Văn Tuyên: Trong bối cảnh các hành vi gian lận, lừa đảo trong giao dịch ngân hàng trên không gian mạng có xu hướng gia tăng, Ngân hàng Nhà nước đang triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp trọng tâm để tăng cường quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán.
Trước hết, chúng tôi tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về an ninh, an toàn trong hoạt động thanh toán, tạo nền tảng pháp lý chặt chẽ hơn cho thanh toán không dùng tiền mặt, đồng thời bổ sung các cơ chế kiểm soát rủi ro phù hợp với bối cảnh số hóa ngày càng sâu rộng.
Ngân hàng Nhà nước đã nghiên cứu, tham mưu và trình cấp có thẩm quyền ban hành nhiều văn bản pháp luật quan trọng, trong đó có Nghị định về thanh toán không dùng tiền mặt, Nghị định về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng, Nghị định về tiền di động (Mobile Money), cùng nhiều thông tư hướng dẫn chi tiết liên quan đến hoạt động cung ứng dịch vụ thanh toán, mở và sử dụng tài khoản thanh toán, hoạt động thẻ ngân hàng, trung gian thanh toán và giám sát các hệ thống thanh toán quan trọng. Song song với đó là Chiến lược phát triển các hệ thống thanh toán Việt Nam đến năm 2030, đóng vai trò định hướng dài hạn cho thanh toán số an toàn và bền vững.
Một trong những vấn đề được người dùng quan tâm là việc mạo danh, sử dụng tài khoản không chính chủ. NHNN đã có biện pháp nào để kiểm soát rủi ro này?
Ông Lê Văn Tuyên: Điểm rất quan trọng trong các quy định mới là siết chặt yêu cầu định danh chính chủ khi thực hiện giao dịch thanh toán trực tuyến.
Theo đó, khách hàng chỉ được thực hiện rút tiền hoặc thanh toán điện tử trên tài khoản thanh toán sau khi đã đối chiếu, khớp đúng giấy tờ tùy thân và thông tin sinh trắc học của chủ tài khoản hoặc người đại diện hợp pháp. Với nhiều trường hợp, khách hàng phải gặp mặt trực tiếp và xác thực sinh trắc học, trừ một số ngoại lệ theo quy định. Đây là lớp bảo vệ quan trọng nhằm hạn chế tình trạng sử dụng giấy tờ giả, giả mạo danh tính để mở và sử dụng tài khoản cho mục đích vi phạm pháp luật.
Cùng với đó, quy định mới cũng yêu cầu áp dụng xác thực sinh trắc học đối với các giao dịch trực tuyến có giá trị lớn hoặc có dấu hiệu rủi ro, như đăng nhập lần đầu trên thiết bị lạ, giao dịch sau khi đổi hoặc quên mật khẩu, hay các khoản chuyển tiền vượt ngưỡng theo quy định đối với cá nhân và tổ chức. Việc bổ sung yêu cầu xác thực nhiều lớp giúp tăng khả năng nhận diện đúng người thực hiện giao dịch, từ đó giảm đáng kể nguy cơ bị lợi dụng tài khoản.
Không chỉ dừng ở yêu cầu kỹ thuật, quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng cũng đã bổ sung chế tài đối với hành vi lợi dụng tài khoản thanh toán hoặc ví điện tử để thực hiện hành vi trái pháp luật. Điều này cho thấy định hướng của cơ quan quản lý không chỉ là phòng ngừa từ sớm mà còn xử lý nghiêm các vi phạm phát sinh.
Ngoài hành lang pháp lý, ngành ngân hàng đang phối hợp ra sao với các bộ, ngành để ngăn ngừa lừa đảo hiệu quả hơn?
Ông Lê Văn Tuyên: Một trụ cột rất quan trọng khác là hợp tác liên ngành để làm sạch dữ liệu và phòng, chống gian lận từ gốc.
Ngân hàng Nhà nước đã phối hợp với Bộ Công an triển khai kế hoạch khai thác, kết nối Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, căn cước công dân gắn chip và ứng dụng định danh điện tử VNeID. Mục tiêu là nâng cao khả năng nhận biết, xác minh chính xác thông tin khách hàng, từ đó ngăn chặn việc tội phạm sử dụng giấy tờ giả mạo hoặc mạo danh người khác để đăng ký dịch vụ ngân hàng, mở tài khoản và thực hiện hành vi bất hợp pháp.
Bên cạnh đó, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ về tăng cường phòng ngừa, xử lý tội phạm lừa đảo công nghệ cao, Ngân hàng Nhà nước đang phối hợp với Bộ Công an, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các đơn vị liên quan để đối chiếu thông tin chủ thuê bao di động sử dụng Mobile Banking với thông tin chủ tài khoản thanh toán. Đồng thời, toàn ngành cũng triển khai tổng rà soát tài khoản thanh toán và SIM điện thoại nhằm tăng cường quản lý nhà nước và giảm nguy cơ phát sinh lừa đảo trực tuyến.
Kết quả bước đầu cho thấy hiệu quả rõ rệt. Tính đến ngày 20/3/2026, toàn ngành ngân hàng đã có hơn 151,4 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 1,82 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức được đối chiếu thông tin sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID. Đây là nền tảng rất quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý, bảo đảm an toàn giao dịch và thu hẹp khoảng trống mà tội phạm công nghệ cao có thể lợi dụng.
Một giải pháp công nghệ cụ thể nào đang được triển khai để kịp thời cảnh báo khách hàng trước các giao dịch nghi ngờ?
Ông Lê Văn Tuyên: Hiện nay, ngành ngân hàng đang triển khai Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán, gọi tắt là SIMO.
Hệ thống này cho phép các tổ chức thành viên báo cáo thông tin về những tài khoản đáng ngờ khi phát hiện dấu hiệu bất thường, đồng thời chia sẻ thông tin đó tới các thành viên khác trong hệ thống. Trên cơ sở nguồn dữ liệu tập trung từ SIMO, các tổ chức tín dụng có thể đưa ra quyết định ngăn chặn giao dịch ngay lập tức hoặc yêu cầu khách hàng xác thực, định danh lại tài khoản trước khi giao dịch được thực hiện. Đây là cơ chế cảnh báo sớm có ý nghĩa rất lớn trong bối cảnh tốc độ giao dịch điện tử ngày càng nhanh và thủ đoạn lừa đảo ngày càng tinh vi.
 |
| Hệ thống thông tin hỗ trợ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận trong hoạt động thanh toán, gọi tắt là SIMO. |
Hiệu quả của hệ thống đã bước đầu được ghi nhận. Tính đến 12/4/2026, theo báo cáo của các đơn vị sử dụng dịch vụ SIMO, đã có hơn 3,7 triệu lượt khách hàng nhận được cảnh báo. Trong số đó, hơn 1,2 triệu lượt khách hàng đã tạm dừng hoặc hủy bỏ giao dịch sau khi nhận cảnh báo, với tổng số tiền giao dịch gần 4,17 nghìn tỷ đồng. Con số này cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của công nghệ giám sát và chia sẻ dữ liệu trong việc bảo vệ tài sản của người dân và doanh nghiệp.
Thông điệp gì tới người dân và cộng đồng doanh nghiệp trong bối cảnh thanh toán số phát triển rất nhanh nhưng rủi ro cũng gia tăng đó là thanh toán số là xu hướng tất yếu và mang lại nhiều lợi ích cho nền kinh tế, cho doanh nghiệp và cho người dân. Tuy nhiên, đi cùng với đó là yêu cầu rất cao về an toàn, bảo mật và ý thức phòng ngừa rủi ro.
Về phía cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh kết nối dữ liệu, tăng cường giám sát và ứng dụng công nghệ để phòng chống gian lận hiệu quả hơn. Nhưng để bảo vệ tài khoản một cách toàn diện, rất cần sự phối hợp từ phía các tổ chức tín dụng, doanh nghiệp cung ứng dịch vụ thanh toán và chính khách hàng. Khi mỗi mắt xích trong hệ sinh thái thanh toán đều nâng cao cảnh giác, chủ động xác minh thông tin và tuân thủ quy trình bảo mật, hiệu quả phòng chống lừa đảo sẽ được nâng lên rõ rệt.
