 |
| Phố Wall giằng co trước “ẩn số Trump”, chiến lược TACO không còn chắc thắng |
Cú bẻ lái của ông Trump khiến thị trường đảo chiều trong vài phút
Phố Wall phản ứng gần như tức thì sau khi ông Donald Trump tuyên bố hoãn kế hoạch tấn công hạ tầng năng lượng Iran trong 5 ngày, đồng thời cho biết Mỹ đã có những cuộc trao đổi “tích cực” với Tehran. Thông điệp này lập tức kéo giá dầu lao dốc, đồng USD suy yếu và lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ đi xuống, trong khi chứng khoán Mỹ đồng loạt bật tăng mạnh.
Trong phiên 23/3, chỉ số S&P 500 có lúc tăng hơn 2%, trước khi chốt phiên tăng 1,15%; Dow Jones tăng 631 điểm, tương đương 1,38%, còn Nasdaq cũng tăng 1,38%. Giá dầu Brent rơi xuống dưới mốc 100 USD một thùng sau khi từng leo lên vùng rất cao vì lo ngại chiến sự lan rộng tại Trung Đông.
Điều đáng chú ý là thị trường gần như bỏ qua việc Iran nhanh chóng phủ nhận có đàm phán với Mỹ. Phản ứng này cho thấy với giới đầu tư, điều quan trọng nhất lúc này không còn là ai đúng ai sai, mà là liệu Nhà Trắng có thực sự muốn tránh một cú sốc năng lượng đủ sức làm kinh tế toàn cầu chao đảo hay không.
Trong nhiều tháng qua, không ít nhà đầu tư Phố Wall vận hành theo một niềm tin gần như mặc định: mỗi khi ông Trump đẩy căng thẳng lên quá cao, ông cuối cùng sẽ lùi lại nếu thị trường phản ứng tiêu cực. Từ đó hình thành chiến lược TACO – viết tắt của “Trump Always Chickens Out” – tức ông Trump thường rút lui ở thời điểm quyết định.
Cách đặt cược này từng phát huy hiệu quả trong các đợt biến động liên quan tới thuế quan, phát ngôn với Fed hay những tuyên bố gây sốc về địa chính trị. Mỗi nhịp thị trường rơi mạnh vì Nhà Trắng phát tín hiệu cứng rắn lại trở thành cơ hội để bắt đáy, với giả định rằng ông Trump sớm muộn cũng sẽ đổi giọng nhằm ngăn đà bán tháo vượt tầm kiểm soát.
Nhưng cuộc chiến với Iran đang khiến công thức ấy mất dần độ tin cậy. Khác với các cuộc đấu về thuế hay ngôn từ chính trị, căng thẳng ở Trung Đông liên quan trực tiếp tới nguồn cung năng lượng, tuyến hàng hải chiến lược và rủi ro lạm phát toàn cầu. Một khi eo biển Hormuz bị siết chặt, tác động không chỉ dừng ở giá dầu mà còn lan sang chi phí logistics, vận tải, sản xuất và chính sách tiền tệ. Reuters ghi nhận trước cú đảo chiều ngày 23/3, thị trường toàn cầu đã chịu sức ép lớn vì lo ngại chiến sự Iran làm giá năng lượng tăng và kéo lạm phát quay trở lại.
Nói cách khác, TACO có thể vẫn đúng trong những “canh bạc” chính sách ngắn hạn, nhưng lại kém hiệu quả hơn nhiều trong một cuộc khủng hoảng mà chỉ một diễn biến quân sự bất ngờ cũng có thể làm đảo lộn mọi dự báo.
Dù chứng khoán Mỹ tăng mạnh khi mở cửa, diễn biến cuối phiên cho thấy sự dè dặt chưa hề biến mất. Việc S&P 500 từ mức tăng hơn 2% thu hẹp còn 1,15% phản ánh tâm lý chung: thị trường chỉ đang “thở phào”, chứ chưa tin rủi ro đã qua.
Sự hoài nghi này có cơ sở. Iran đã bác bỏ thông tin đàm phán, trong khi nhiều diễn biến trên thực địa vẫn cho thấy xung đột có thể kéo dài. Reuters cho biết ngay cả sau cú hồi của phiên 23/3, giới đầu tư vẫn bám sát từng tín hiệu từ Trung Đông vì nguy cơ giá dầu bật tăng trở lại nếu căng thẳng leo thang thêm.
Với thị trường trái phiếu, tác động cũng không đơn giản là một chiều. Lợi suất giảm sau tuyên bố của ông Trump cho thấy nhà đầu tư tạm thời hạ bớt kỳ vọng về cú sốc lạm phát mới. Tuy nhiên, trước đó lợi suất đã tăng đáng kể vì lo ngại Fed có thể bị đặt vào thế khó nếu giá năng lượng tiếp tục neo cao. Điều này đồng nghĩa chỉ cần chiến sự nóng trở lại, áp lực lên lãi suất, định giá cổ phiếu và chi phí vốn của doanh nghiệp sẽ lập tức quay về.
Doanh nghiệp nên đọc gì từ những cú rung lắc mới của Phố Wall?
Với cộng đồng doanh nghiệp, thông điệp lớn nhất không nằm ở việc thị trường tăng hay giảm trong một phiên, mà ở chỗ môi trường kinh doanh toàn cầu đang trở nên khó dự báo hơn rất nhiều.
Thứ nhất, giá dầu vẫn là biến số trọng yếu. Dầu Brent có thể mất hơn 13% chỉ trong một ngày khi căng thẳng dịu xuống, nhưng chính điều đó cũng cho thấy trước đó thị trường đã tích tụ mức “phụ phí chiến tranh” rất lớn. Với doanh nghiệp sản xuất, logistics, hàng không, hóa chất hay xuất nhập khẩu, chi phí đầu vào có thể đổi chiều cực nhanh chỉ vì một phát biểu từ Nhà Trắng hoặc một động thái quân sự mới ở Trung Đông.
Thứ hai, sự bất ổn chính sách đang trở thành rủi ro ngang hàng với rủi ro kinh tế. Một thị trường bị dẫn dắt bởi các tín hiệu trái chiều từ chính trị sẽ khiến kế hoạch ngân sách, phòng hộ rủi ro tỷ giá, dự báo chi phí vốn và quản trị tồn kho của doanh nghiệp khó chính xác như trước.
Thứ ba, nhà đầu tư toàn cầu đang phản ứng ngày càng ngắn hạn. Cú bật mạnh rồi thu hẹp ngay trong cùng một phiên cho thấy dòng tiền hiện ưu tiên giao dịch theo tin tức hơn là theo triển vọng cơ bản dài hạn. Điều này có thể kéo biến động tài sản tài chính tăng cao hơn trong các quý tới, ảnh hưởng cả tới kế hoạch huy động vốn, M&A và niêm yết của doanh nghiệp.
Phiên 23/3 cho thấy thị trường vẫn còn sẵn sàng tin rằng ông Trump sẽ không để kinh tế toàn cầu rơi tự do. Tuy nhiên, mức độ tin tưởng ấy không còn tuyệt đối như trước. TACO vẫn tồn tại như một phản xạ đầu cơ, nhưng không còn là “lá bùa” đủ mạnh để xóa bỏ mọi lo ngại.
Trong bối cảnh đó, doanh nghiệp và nhà đầu tư sẽ phải làm quen với một thực tế mới: mỗi cú hạ nhiệt có thể chỉ là tạm thời, còn mỗi phát ngôn từ Nhà Trắng đều có thể lập tức trở thành biến số chi phối giá dầu, lãi suất và tâm lý thị trường toàn cầu. Khi niềm tin vào kịch bản “ông Trump rồi sẽ lùi” bắt đầu lung lay, Phố Wall có thể còn tiếp tục giằng co mạnh hơn trong những phiên tới.
