PGS. TS Nguyễn Quốc Thịnh: Xây niềm tin, kiến tạo tiêu dùng bền vững

Tại "Diễn đàn Tiếp thị và Tiêu dùng Việt Nam" do Viện Nghiên cứu Chiến lược Thương hiệu và Cạnh tranh tổ chức ngày 11/9/2025, PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh, chuyên gia xây dựng thương hiệu - Trường Đại học Thương mại , cho rằng những thách thức và cơ hội trong bối cảnh tiêu dùng hiện tại của Việt Nam. Theo đó, cần phải có cách tiếp cận toàn diện và bền vững hơn đối với các hoạt động tiếp thị, tiêu dùng và quản lý tài sản trí tuệ.

Theo PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh định nghĩa thực sự của "tiêu dùng" trong bối cảnh hiện nay, phân biệt giữa "tiêu dùng thật" của người dân và "tiêu dùng của doanh nghiệp". Ông chỉ ra rằng, tiêu dùng của doanh nghiệp không chỉ đơn thuần là việc mua sắm nguyên vật liệu hay sử dụng phần mềm, mà còn phải đảm bảo tính hợp pháp, nguồn gốc xuất xứ rõ ràng và không vi phạm bản quyền. Nếu không, đó không phải là một loại "tiêu dùng tốt" và sẽ không thể tạo ra giá trị bền vững cho xã hội. Điều này đặt ra một yêu cầu cao hơn cho các doanh nghiệp, buộc họ phải xem xét lại toàn bộ chuỗi giá trị của mình, từ khâu sản xuất đến tiêu thụ, để đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm.

PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh, chuyên gia xây dựng thương hiệu - Trường Đại học Thương mại (Ảnh: Phan Chính)

Một trong những trọng tâm trong bài nói chuyện của ông là phê phán gay gắt những chiến lược tiếp thị và xây dựng thương hiệu thiếu chiều sâu, chỉ chú trọng vào bề nổi. Ông Thịnh khẳng định nhiều doanh nghiệp và cả chương trình của chính phủ vẫn còn "chỉ nghĩ đến chuyện người Việt tiêu dùng", mà chưa thực sự quan tâm đến việc tạo ra giá trị bền vững và niềm tin lâu dài. "Nhiều chiến dịch, chương trình chỉ đơn thuần là đánh bóng thương hiệu, nhưng không tạo ra giá trị thực sự," ông nói.

PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh nhấn mạnh, chúng ta cần đặt ra câu hỏi tại sao chúng ta không kích hoạt được nhiều người lao động tạo ra sản phẩm, dịch vụ tốt hơn, thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp ngắn hạn.

PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh đặc biệt nhấn mạnh yếu tố "niềm tin" và "chất lượng" là chìa khóa để thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Ông còn cho rằng, việc người dân vẫn gửi tiền tiết kiệm rất nhiều dù lãi suất thấp, hoặc việc người dân quan tâm đến các kênh đầu tư tài chính để bảo toàn vốn, là minh chứng cho sự thiếu hụt niềm tin vào thị trường và sự ổn định thu nhập trong tương lai. Sau những biến động của đại dịch, tâm lý "tiền phòng thủ" (defensive money) trở nên rõ nét, khi người dân ưu tiên tích lũy và bảo toàn tài sản thay vì chi tiêu. Sự dịch chuyển này, tuy có lợi cho việc tích lũy vốn đầu tư dài hạn của nền kinh tế, nhưng lại ảnh hưởng trực tiếp đến tổng cầu và sức mua trong ngắn hạn. Để giải quyết vấn đề này, ông kêu gọi các doanh nghiệp cần chú trọng đến các yếu tố như nguồn gốc xuất xứ, chất lượng sản phẩm, và xây dựng thương hiệu dựa trên giá trị thật. Chỉ khi niềm tin được củng cố, người dân mới sẵn sàng chi tiêu một cách thường xuyên và bền vững.

Toàn cảnh diễn đàn Tiếp thị và Tiêu dùng Việt Nam (Ảnh: Phan Chính)

Một khía cạnh quan trọng khác được PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh đề cập là sự cần thiết phải quản lý tốt tài sản trí tuệ và phát triển kinh tế sáng tạo. Ông thẳng thắn chỉ ra rằng, dù Việt Nam có nhiều con người sáng tạo, có nguồn "vốn trí tuệ" dồi dào, nhưng vấn đề quản lý tài sản trí tuệ trong các tổ chức vẫn chưa được quan tâm đúng mức. "Từ tư duy, từ con người, từ cả cộng đồng, từ cái nguồn vốn trí tuệ như vậy nó hình thành rất nhiều cái tài sản trí tuệ," ông chia sẻ và nhấn mạnh thêm đây là nguồn lực khổng lồ có thể đóng góp vào sự phát triển bền vững. Việc khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ không chỉ là câu chuyện pháp lý mà còn là nền tảng để xây dựng một nền kinh tế dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo, từ đó tạo ra những sản phẩm và dịch vụ có giá trị cao, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Về phía chính phủ và doanh nghiệp, Vị chuyên gia này khuyến nghị cần có sự phối hợp đồng bộ và tầm nhìn dài hạn hơn. Chính phủ cần có những chính sách thực chất, không chỉ là giảm thuế hay các chương trình kích cầu ngắn hạn, mà phải hướng tới việc xây dựng niềm tin và tạo động lực để người dân chi tiêu thường xuyên, bền vững. Đối với doanh nghiệp, cần chuyển hướng từ việc chỉ tập trung vào bán hàng và "đánh bóng sản phẩm" sang việc xây dựng giá trị cốt lõi, tạo ra những cảm xúc tích cực cho người tiêu dùng và xây dựng một thương hiệu có sức sống lâu dài. Ông nhấn mạnh rằng điều này đòi hỏi sự đồng hành của cả cộng đồng, của chính phủ và các doanh nghiệp, để cùng nhau tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững cho tương lai.

PGS. TS. Nguyễn Quốc Thịnh kêu gọi các bên liên quan, từ chính phủ, doanh nghiệp đến người dân, cùng nhau suy nghĩ và hành động để xây dựng một nền kinh tế tiêu dùng dựa trên niềm tin, chất lượng, và sự đổi mới sáng tạo, thay vì chỉ tập trung vào các mục tiêu ngắn hạn.

“Việc này đòi hỏi sự đồng hành của cả cộng đồng, của chính phủ và các doanh nghiệp, để cùng nhau tạo ra một môi trường kinh doanh minh bạch và bền vững cho tương lai. Những thông điệp và giải pháp được đưa ra tại sự kiện sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường tiêu dùng, tạo động lực mạnh mẽ cho tăng trưởng kinh tế của đất nước”, ông Thịnh chia sẻ.