Thanh tra Chính phủ (TTCP) vừa có kết luận thanh tra về việc chấp hành chính sách pháp luật về phát hành trái phiếu doanh nghiệp (TPDN) với 5 tổ chức phát hành là Ngân hàng TMCP Quân đội (MB); Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB); Ngân hàng TMCP Quốc tế Việt Nam (VIB) và Ngân hàng TMCP Phương Đông (OCB)...
Tại OCB, sai phạm được nêu ra là ngân hàng này đã không xây dựng kế hoạch nguồn vốn và sử dụng nguồn vốn của năm tài chính đối với việc phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2019 theo quy định tại Khoản 3 Điều 1 Nghị định số 90.
Bên cạnh đó, OCB thực hiện phát hành trái phiếu doanh nghiệp không đúng phương án đã được Hội đồng quản trị OCB phê duyệt theo Nghị quyết số 04/2017 ngày 23/1/2017 và Nghị quyết số 22/2020 ngày 25/5/2020.
Thanh tra Chính phủ cho rằng, các sai phạm này cho thấy việc quản lý, sử dụng vốn huy động qua kênh trái phiếu doanh nghiệp của một số tổ chức tín dụng trong đó có OCB chưa tuân thủ nghiêm quy định pháp luật, tiềm ẩn rủi ro về minh bạch tài chính và an toàn hệ thống ngân hàng.
Thống kê từ báo cáo tài chính đã kiểm toán từ năm 2017 đến nay, quy mô dư nợ trái phiếu của OCB tăng bình quân hai chữ số. Tỷ trọng của vay nợ bằng trái phiếu chiếm khoảng 70% - 93% trong tổng giá trị phát hành giấy tờ có giá của ngân hàng này.
 |
| Nguồn: Tổng hợp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán. |
Theo số liệu mới nhất, tại ngày 30/6/2025, tổng giá trị phát hành giấy tờ có giá của OCB hơn 57.000 tỷ đồng, tăng 13.000 tỷ chỉ trong 6 tháng. Trong đó trái phiếu (hoàn toàn là kỳ hạn dưới 5 năm) là 38.900 tỷ, chiếm 68%. Con số này đã giảm nhẹ so với mức 76% tại cuối năm 2024 khi ngân hàng này đã tất toán các lô trái phiếu có kỳ hạn dài 5 năm trở lên.
 |
| Không giống như những ngân hàng quy mô lớn, OCB phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn vay trái phiếu. Nguồn: Báo cáo tài chính soát xét bán niên 2025. |
Không giống như những ngân hàng lớn khác, áp lực nguồn vốn đối với những ngân hàng nhỏ và vừa như OCB là rất lớn. Vì sao?
Thứ nhất, khả năng sinh lời hạn chế. Tỷ suất sinh lời trên tài sản bình quân (ROAA) của nhóm ngân hàng nhỏ và vừa vẫn thấp hơn so với mức trung bình toàn ngành.
Thứ hai, chất lượng tài sản ở mức thấp. Tỷ lệ nợ xấu của nhóm ngân hàng như OCB cũng ở mức cao so với trung bình ngành (Tại cuối tháng 6/2025, tỷ lệ này ở OCB là 4,2%, cao thứ hai toàn ngành chỉ sau Ngân hàng Quốc dân NCB).
Thứ ba, khó huy động vốn chủ sở hữu. Do lợi nhuận thấp và chưa đủ sức hấp dẫn nhà đầu tư nên việc huy động vốn chủ sở hữu khá hạn chế.
Thực tế cho thấy, quá trình huy động vốn cổ phần của ngân hàng ở Việt Nam có thể kéo dài hơn 2 năm, nên các ngân hàng nhỏ và vừa sẽ tiếp tục phụ thuộc nhiều vào việc phát hành trái phiếu thứ cấp. Theo Thông tư 41, loại trái phiếu này được tính vào vốn cấp 2, nhờ đó, giúp các ngân hàng đáp ứng tỷ lệ an toàn vốn (CAR) tối thiểu 8% theo quy định mà không làm pha loãng cổ phiếu hiện hữu. Đồng thời, điều này có thể hỗ trợ được ngân hàng tăng trưởng tín dụng.
Kênh huy động trái phiếu này đang nhắm chủ yếu đến các nhà đầu tư cá nhân. Thống kê đến cuối năm 2024 cho thấy, nhà đầu tư cá nhân nắm giữ hầu hết lượng trái phiếu thứ cấp do các ngân hàng nhỏ phát hành.
Sức hấp dẫn của loại trái phiếu này đến từ mức lợi suất cao hơn so với tiền gửi tiết kiệm và trái phiếu ngân hàng thông thường. Đáng chú ý, cho đến nay, chưa có trường hợp trái phiếu ngân hàng nào bị chậm trả gốc hoặc lãi, kể cả trái phiếu thứ cấp.
Nhiều ngân hàng đẩy mạnh huy động vốn qua kênh trái phiếu như một chiến lược tài chính chủ động và bền vững. Vì thế, ngành ngân hàng luôn chiếm tỷ trọng áp đảo trong phát hành trái phiếu doanh nghiệp trong thời gian gần đây. 9 tháng đầu năm, nhóm ngân hàng đã phát hành tổng cộng hơn 290.000 tỷ đồng, chiếm 73% tổng giá trị phát hành toàn thị trường.
Các chuyên gia dự báo nhiều nhà băng sẽ tiếp tục tận dụng mặt bằng lãi suất thấp để tăng tốc phát hành trái phiếu doanh nghiệp riêng lẻ, bổ sung nguồn lực trung dài hạn và tăng vốn bổ sung, trong lúc mục tiêu tăng trưởng tín dụng duy trì ở mức cao còn tốc độ huy động tiền gửi có dấu hiệu chậm lại.
Theo thông tin công bố trên Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), từ đầu năm đến cuối tháng 9/2025, Ngân hàng OCB đã phát hành 24 lô trái phiếu với tổng giá trị hơn 30.100 tỷ đồng. Nhờ đó, OCB đang nằm trong nhóm ngân hàng thương mại cổ phần huy động vốn qua kênh trái phiếu sôi nổi trên thị trường.
Lãi suất phát hành của OCB có xu hướng tăng nhẹ trong quý III/2025, khi các lô phát hành cuối quý đạt mức 6% đến 6,3%/năm, cao hơn so với mức bình quân 5,3% - 5,4% ở các tháng trước đó. Việc này cho thấy OCB đang dần tăng mức lãi suất để hấp dẫn cho nhà đầu tư trong bối cảnh nguồn vốn dài hạn trên thị trường đang trở nên cạnh tranh hơn.
 |
| Song song với hoạt động phát hành trái phiếu, OCB cũng đã thực hiện mua lại 18 lô trái phiếu trước hạn với tổng giá trị 22.500 tỷ đồng tính từ đầu năm đến nay, nhằm tối ưu chi phí vốn và cân đối thanh khoản. Ảnh minh họa: OCB. |
Song song với hoạt động phát hành, OCB cũng tích cực cơ cấu lại danh mục nợ thông qua việc mua lại nhiều lô trái phiếu trước hạn.
Gần đây nhất, vào ngày 26/9/2025, ngân hàng đã chi 3.900 tỷ đồng để tất toán trước hạn 2 năm cho ba lô trái phiếu phát hành năm 2024.
Tính từ đầu năm đến nay, OCB đã thực hiện mua lại 18 lô trái phiếu trước hạn với tổng giá trị 22.500 tỷ đồng nhằm tối ưu chi phí vốn và cân đối thanh khoản. Việc mua lại này cho thấy ngân hàng đang kiểm soát tốt nguồn vốn huy động, đồng thời chủ động ứng phó với biến động lãi suất trên thị trường.
Theo các chuyên gia tài chính, việc OCB duy trì hoạt động phát hành trái phiếu đều đặn trong suốt năm 2025 là dấu hiệu cho thấy ngân hàng đang tăng cường nguồn vốn trung và dài hạn để đáp ứng các chuẩn mực an toàn vốn theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Với kế hoạch tăng vốn điều lệ lên hơn 26.630 tỷ đồng trong năm nay, OCB đang hướng đến việc củng cố năng lực tài chính, mở rộng hoạt động tín dụng và đầu tư.
