Ngân hàng đề xuất nguyên tắc “giữ tiền nghi lừa đảo không hoàn trả, kể cả khi khách đóng tài khoản”

Ngân hàng đề xuất nguyên tắc “giữ tiền nghi lừa đảo không hoàn trả, kể cả khi khách đóng tài khoản”

Ngày 21/10, tại cuộc họp triển khai Sổ tay hướng dẫn phối hợp hỗ trợ xử lý rủi ro đối với tài khoản, thẻ và đơn vị chấp nhận thanh toán liên quan đến giao dịch nghi ngờ gian lận, giả mạo, lừa đảo do Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam (VNBA) tổ chức, các ngân hàng đã kiến nghị nhiều giải pháp nhằm bịt “kẽ hở” trong công tác ngăn chặn lừa đảo tài chính, trong đó đáng chú ý là đề xuất thống nhất nguyên tắc “đã giữ tiền nghi ngờ lừa đảo thì không hoàn trả, kể cả khi khách hàng yêu cầu đóng tài khoản”.

Phát biểu tại hội nghị, ông Nguyễn Quốc Hùng – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký VNBA – cho biết, trong bối cảnh ngành ngân hàng đẩy mạnh chuyển đổi số, tình trạng gian lận, giả mạo và lừa đảo qua tài khoản, thẻ diễn biến ngày càng tinh vi và phức tạp. Dù Ngân hàng Nhà nước đã ban hành nhiều quy định và các tổ chức tín dụng cũng có quy trình nội bộ riêng, nhưng hiệu quả ngăn chặn vẫn còn hạn chế do thiếu cơ chế phối hợp thống nhất.

Được Ngân hàng Nhà nước giao làm đầu mối xây dựng, VNBA đã hoàn thiện Sổ tay sau gần một năm triển khai. Tài liệu này không phải văn bản quy phạm pháp luật, song được xem là khung hướng dẫn bao quát, nhằm tạo sự đồng bộ trong phối hợp xử lý giữa các ngân hàng. “Nếu không có sự phối hợp nhanh và đúng quy định, sẽ không thể phong tỏa dòng tiền kịp thời”, ông Hùng nhấn mạnh.

Theo nội dung Sổ tay, khi phát hiện giao dịch đáng ngờ, ngân hàng khởi tạo yêu cầu hỗ trợ qua hệ thống của Công ty Cổ phần Thanh toán quốc gia Việt Nam (NAPAS). Hệ thống này sẽ tự động truy vết các tài khoản liên quan và chuyển thông tin đến ngân hàng nhận yêu cầu xử lý. Quy trình được thiết lập chặt chẽ, có nhật ký truy vết, bảo đảm tính minh bạch và khả năng kiểm soát rủi ro.

Đại diện Ngân hàng TMCP Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BIDV) đề xuất cần thống nhất nguyên tắc “đã giữ tiền nghi ngờ lừa đảo thì không hoàn trả”, kể cả khi khách hàng yêu cầu đóng tài khoản, nhằm đảm bảo sự nhất quán giữa các ngân hàng, tránh tình trạng nơi cho rút – nơi không, gây khó khăn trong xử lý rủi ro. BIDV cũng kiến nghị VNBA thành lập nhóm chuyên môn thường trực để kịp thời ứng phó với các tình huống nghiệp vụ mới, vì hành vi gian lận ngày càng đa dạng, thậm chí có những giao dịch chỉ vài trăm nghìn đồng cũng là lừa đảo.

Đại diện Ngân hàng TMCP Tiên Phong (TPBank) cho rằng quy trình phối hợp thống nhất là yếu tố sống còn. “Trước đây, khi xảy ra sự cố, mỗi ngân hàng xử lý theo cách riêng; nay, các bên buộc phải chia sẻ thông tin tức thời để phối hợp xử lý”, đại diện TPBank nói. Ngân hàng này đã tổ chức lực lượng trực 24/7, kể cả ngày nghỉ, để ứng phó kịp thời với các tình huống phát sinh.

Ở góc độ kỹ thuật, đại diện Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam (VietinBank) đề nghị kết nối trực tiếp hệ thống dữ liệu giữa Bộ Công an và các ngân hàng, coi đây là “thời điểm vàng” để tăng hiệu quả phòng chống lừa đảo. Việc chia sẻ dữ liệu tài khoản gian lận sẽ giúp phát hiện và ngăn chặn nhanh hơn, đồng thời cần mở rộng giám sát sang ví điện tử – kênh đang được tội phạm tài chính lợi dụng phổ biến để chuyển tiền hoặc mua tài sản kỹ thuật số.

Ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (Ngân hàng Nhà nước) nhận định, Việt Nam hiện là một trong những quốc gia có hệ thống chuyển tiền nhanh hàng đầu thế giới, song song với đó là thách thức lớn từ tội phạm công nghệ cao. Ông nhấn mạnh: “Tuân thủ pháp luật đã khó, nhưng đạt được sự đồng thuận và phối hợp giữa các ngân hàng để bảo vệ khách hàng còn khó hơn. Uy tín của cả hệ thống phụ thuộc vào cách chúng ta hành động cùng nhau.”

Đại diện Cục An ninh mạng và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05, Bộ Công an), ông Hoàng Ngọc Bách cho rằng việc ban hành Sổ tay là bước tiến lớn, lần đầu tiên thiết lập quy trình phối hợp thống nhất giữa các ngân hàng và cơ quan chức năng. Ông đề nghị các tổ chức tín dụng nâng cao ý thức phối hợp, vì nếu thiếu sự đồng bộ sẽ dễ trở thành mục tiêu của tội phạm. Ông cũng nhấn mạnh vai trò “thời điểm vàng” ngay sau khi người bị hại trình báo – khi ngân hàng và cơ quan công an phối hợp kịp thời, khả năng phong tỏa, thu hồi tiền là cao nhất.

Kết luận cuộc họp, ông Nguyễn Quốc Hùng cho biết Sổ tay sẽ có hiệu lực sau một tháng kể từ ngày ban hành. Ông đề nghị các ngân hàng hoàn tất rà soát và điều chỉnh quy trình nội bộ trước ngày 30/11/2025, đồng thời tập trung 5 nhiệm vụ trọng tâm: chỉ định đầu mối phối hợp 24/7; đào tạo bộ phận tuyến đầu; chuẩn hóa dữ liệu, biểu mẫu; tăng cường phối hợp với cơ quan công an; và định kỳ đánh giá hiệu quả xử lý rủi ro.

“Chúng tôi mong rằng Sổ tay sẽ thực sự đi vào cuộc sống, tạo nên sự đoàn kết, thống nhất trong toàn hệ thống ngân hàng, góp phần phòng chống tội phạm công nghệ cao và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng”, ông Hùng khẳng định.