Trọng tài thương mại là phương thức giải quyết tranh chấp do các bên thỏa thuận và được tiến hành theo quy định của Luật trọng tài thương mại năm 2010 (LTTTM). Do đề cao quyền tự thỏa thuận, tự định đoạt của các bên, minh bạch, linh hoạt, thân thiện,
aa
Việc hiểu rõ quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của các bên trong tố tụng trọng tài có ý nghĩa rất quan trọng, nhằm đảm bảo cho việc doanh nghiệp lựa chọn giải quyết bằng phương thức trọng tài được hiệu quả. Bài viết này đề cập về một số quyền của các bên trong giải quyết tranh chấp bằng trọng tài.
Quyền tự thỏa thuận, tự định đoạt của các bên xuyên suốt, chi phối trong toàn bộ quá trình giải quyết tranh chấp bằng tố tụng trọng tài, được thể hiện trong LTTTM và/hoặc trong quy tắc tố tụng trọng tài của các trung tâm trọng tài. Cụm từ “do các bên thỏa thuận”, “nếu các bên thỏa thuận”, “do các bên lựa chọn”, “trường hợp các bên đã có thỏa thuận”, “trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác”...xuất hiện trong nhiều điều khoản của LTTTM. Theo đó, các bên có quyền thỏa thuận về việc lập thỏa thuận trọng tài trước hoặc sau khi xảy tranh chấp, lựa chọn trọng tài viên, thay đổi trọng tài viên, thành phần hội đồng trọng tài, hình thức trọng tài (quy chế hoặc vụ việc), ngôn ngữ, địa điểm, luật áp dụng trong trường hợp tranh chấp có yếu tố nước ngoài, phiên họp giải quyết tranh chấp, thành phần thủ tục phiên họp giải quyết tranh chấp…. Khoản 1 Điều 4 LTTTM quy định rõ: “Trọng tài viên phải tôn trọng thỏa thuận của các bên nếu thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm và trái đạo đức xã hội”. Điều 6 LTTTM quy định: “Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thỏa thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được”.
Để được giải quyết tranh chấp bằng trọng tài, trước hết các bên phải có thỏa thuận trọng tài có hiệu lực và có thể thực hiện được. Theo đó, cần lưu ý một số nội dung sau: (1) Đối tượng giải quyết của thỏa thuận trọng tài là tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại, hoặc tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại, hoặc tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài; (2) Người xác lập thỏa thuận trọng tài phải có đủ thẩm quyền theo quy định của pháp luật. Theo quy định tại khoản 1 điều 12 Luật doanh nghiệp 2020, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền, nghĩa vụ khác theo quy định của pháp luật. Do đó để đảm bảo đủ thẩm quyền, thỏa thuận trọng tài phải do người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp hoặc người được người được người đại diện theo pháp luật ủy quyền hợp pháp xác lập; (3) Thỏa thuận trọng tài phải được xác lập dưới dạng văn bản, có thể được xác lập dưới hình thức điều khoản trọng tài trong hợp đồng hoặc dưới hình thức thỏa thuận riêng. Ngoài ra, còn có các hình thức thỏa thuận cũng được coi là xác lập bằng văn bản đã được quy định tại khoản 2 điều 16 LTTTM; (4) Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp, về việc giải quyết bằng trọng tài đối với tranh chấp có thể phát sinh hoặc đã phát sinh. Tuy nhiên các bên nên xác lập thỏa thuận trọng tài ngay từ khi xác lập giao dịch, hợp đồng, nhằm tránh trường hợp các bên không thể xác lập thỏa thuận trọng tài được sau khi xảy ra tranh chấp, nói cách khác là không được giải quyết tranh chấp bằng trọng tài khi không có thỏa thuận trọng tài, hoặc thỏa thuận trọng tài vô hiệu, hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được; (5) Xem xét áp dụng điều khoản trọng tài mẫu của các trung tâm trọng tài, nhằm tránh thỏa thuận trọng tài không thực hiện được. Khoản 5 điều 43 LTTTM quy định: “Trường hợp các bên đã có thỏa thuận trọng tài nhưng không ghi rõ hình thức trọng tài hoặc không thể xác định được tổ chức trọng tài cụ thể, thì khi có tranh chấp, các bên phải thỏa thuận lại về hình thức trọng tài hoặc tổ chức trọng tài cụ thể để giải quyết tranh chấp. Nếu không thỏa thuận được thì việc lựa chọn hình thức, tổ chức trọng tài để giải quyết tranh chấp được thực hiện theo yêu cầu của nguyên đơn”; (6) Nhận diện và loại bỏ sáu trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu quy định tại Điều 18 LTTTM khi xác lập thỏa thuận trọng tài; (7) Thỏa thuận trọng tài hoàn toàn độc lập với hợp đồng. Việc thay đổi, gia hạn, hủy bỏ hợp đồng, hợp đồng vô hiệu hoặc không thể thực hiện được không làm mất hiệu lực của thỏa thuận trọng tài (điều 19 LTTTM). Tuy nhiên, ngay từ khi đàm phán, giao kết hợp đồng, giao dịch theo hợp đồng phải hợp pháp, không vi phạm điều cấm và trái đạo đức xã hội, nhằm tránh phán quyết trọng tài bị hủy trong trường hợp hội đồng trọng tài đã giải quyết tranh chấp đối với giao dịch vi phạm điều cấm và trái đạo đức xã hội”; (8) Tố tụng trọng tài chỉ giải quyết tranh chấp giữa các bên tham gia tố tụng trọng tài với tư cách là nguyên đơn, bị đơn. Tố tụng trọng tài không có đương sự là người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan. Vì vậy thỏa thuận trọng tài không được quy định việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài đối với bên thứ ba.
Bên cạnh quyền khởi kiện, quyền rút đơn khởi kiện, nguyên đơn còn có quyền sửa đổi bổ sung đơn khởi kiện, bị đơn bên cạnh quyền tự bảo vệ, quyền kiện lại, còn có quyền sửa đổi bổ sung đơn kiện lại, bản tự bảo vệ. Tuy nhiên, Hội đồng trọng tài có quyền không chấp nhận các sửa đổi, bổ sung này nếu thấy rằng việc đó có thể bị lạm dụng nhằm gây khó khăn, trì hoãn việc ra phán quyết trọng tài hoặc vượt quá phạm vi của thỏa thuận trọng tài áp dụng cho vụ tranh chấp (khoản 2 điều 37 LTTTM).
Phán quyết trọng tài là chung thẩm và có hiệu lực kể từ ngày ban hành (Khoản 5 Điều 61 LTTTM), nhưng một bên có quyền: (1) Trong thời hạn 30 ngày, kể từ ngày nhận được phán quyết, một bên có thể yêu cầu Hội đồng trọng tài ra phán quyết bổ sung đối với những yêu cầu được trình bày trong quá trình tố tụng nhưng không được ghi trong phán quyết và phải thông báo ngay cho bên kia biết. Nếu Hội đồng trọng tài cho rằng yêu cầu này là chính đáng thì ra phán quyết bổ sung trong thời hạn 45 ngày, kể từ ngày nhận được yêu cầu; hoặc (2) Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được phán quyết trọng tài, nếu một bên có đủ căn cứ để chứng minh được rằng Hội đồng trọng tài đã ra phán quyết thuộc một trong những trường hợp quy định tại khoản 2 điều 68 LTTTM, thì có quyền có đơn gửi Tòa án có thẩm quyền yêu cầu hủy phán quyết trọng tài, bên yêu cầu hủy phán quyết trọng tài có nghĩa vụ chứng minh, trừ trường hợp yêu cầu hủy phán quyết trọng tài theo điểm đ khoản 2 điều 68.
Quyền tự định đoạt vẫn được tiến hành ngay cả khi Hội đồng (của Tòa án có thẩm quyền ) xét đơn yêu cầu hủy phán quyết trọng tài trong thời gian xem xét đơn, khi có yêu cầu của một bên, có thể tạm đình chỉ việc xem xét giải quyết đơn trong thời hạn không quá 60 ngày để tạo điều kiện cho Hội đồng trọng tài khắc phục thiếu sót tố tụng trọng tài theo quan điểm của Hội đồng trọng tài nhằm loại bỏ căn cứ hủy bỏ phán quyết trọng tài.
Luật sư Bùi Văn Thành– Trưởng Văn phòng Luật sư Mặt Trời Mới
Sau gần nửa năm ròng rã kiên trì cắm chốt, bám đuổi qua hàng nghìn cây số, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an TP. Hà Nội đã triệt phá thành công một đường dây buôn lậu vàng xuyên quốc gia với quy mô đặc biệt lớn. Dưới sự chỉ đạo sát sao của Ban Giám đốc Công an Thành phố, hơn 50 cán bộ, chiến sĩ đã vạch trần thủ đoạn ngụy trang tinh vi của các đối tượng người nước ngoài, khi vận chuyển trót lọt khoảng 300kg vàng nguyên liệu (tương đương gần 8.000 lượng) từ Hồng Kông (Trung Quốc) về Việt Nam dưới danh nghĩa các lô hàng linh kiện điện tử.
Thực hiện chỉ đạo tại Công điện 38/CĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, việc bảo vệ tài sản trí tuệ trong kỷ nguyên số đã trở thành trách nhiệm chủ động của chính các pháp nhân thương mại. Theo các sửa đổi mới nhất tại Luật Sở hữu trí tuệ 2025, bên cạnh quyền tự bảo vệ bằng công nghệ và pháp lý, doanh nghiệp có nghĩa vụ tuân thủ nghiêm ngặt quyền sở hữu của các bên liên quan, đồng thời thích ứng với các hành lang pháp lý mới về dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI).
Công an tỉnh Phú Thọ đang mở rộng điều tra vụ án sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm xảy ra tại nhiều địa phương, đồng thời đề nghị người dân phối hợp cung cấp thông tin trước ngày 29/5/2026.
Cơ quan điều tra cho biết ông Dương Sơn Bá, Tổng Giám đốc Công ty Nhiệt điện Hải Phòng bị bắt tạm giam để điều tra về hành vi “Làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức”.
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 180, quy định cụ thể cơ chế tạo lập, quản lý và giao dịch tín chỉ carbon rừng. Theo đó, từ ngày 1/7, việc mua bán kết quả giảm phát thải và tín chỉ carbon rừng chỉ được thực hiện thông qua hợp đồng hoặc sàn giao dịch, đồng thời phải có xác nhận của Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước khi chuyển nhượng.
Trước áp lực chi phí đầu vào tăng cao và sức mua phục hồi chậm, Viện Kinh tế Tài nguyên và Môi trường TP.HCM đề xuất tiếp tục áp dụng thuế khoán với hộ kinh doanh có doanh thu dưới 5 tỷ đồng/năm nhằm hỗ trợ khu vực kinh doanh nhỏ duy trì hoạt động và thích ứng dần với cơ chế quản lý thuế mới.
Bộ Xây dựng vừa ban hành Thông tư quy định Chương trình an toàn hàng không dân dụng Việt Nam, trong đó lần đầu thiết lập Bộ chỉ số thực hiện an toàn hàng không dân dụng nhằm tăng cường giám sát rủi ro, chuẩn hóa công tác đánh giá an toàn và tiệm cận các tiêu chuẩn quốc tế.
Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa vừa triệt phá đường dây vận chuyển xe điện ba bánh nhập lậu xuyên biên giới, bóc gỡ mắt xích trung chuyển xe điện từ Trung Quốc qua Hà Nội về Thanh Hóa tiêu thụ, thu giữ hơn 500 xe điện không rõ nguồn gốc, giá trị tang vật thu giữ trên 4 tỷ đồng.
Bộ Tài chính đang lấy ý kiến đối với dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi), trong đó đề xuất điều chỉnh tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa theo hướng tinh gọn, dễ áp dụng và phù hợp hơn với thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp.
Lợi dụng quyền hạn kiểm tra, cán bộ thuế đã tự ý giữ biên bản, dọa phạt tiền tỷ nhằm ép chủ doanh nghiệp phải chi hàng trăm triệu đồng "bôi trơn". Hành vi nhũng nhiễu trắng trợn này đã bị lực lượng công an mật phục, bắt quả tang ngay tại trận khi đối tượng đang nhận cọc tiền trong ô tô. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an thành phố Cần Thơ đã chính thức khởi tố bị can, bắt tạm giam đối tượng này để làm rõ hành vi chiếm đoạt tài sản.
Nghị định số 181/2026/NĐ-CP vừa được Chính phủ ban hành đã quy định chặt chẽ hơn về quản lý, sử dụng người quản lý doanh nghiệp nhà nước và người đại diện phần vốn nhà nước, trong đó giới hạn một cá nhân chỉ được giữ chức Chủ tịch Hội đồng thành viên, thành viên Hội đồng thành viên hoặc Chủ tịch công ty tối đa 2 nhiệm kỳ tại cùng một doanh nghiệp.
Liên quan đến vụ việc nữ sinh bị đánh hội đồng dã man tại nhà vệ sinh trường học gây bức xúc dư luận, ngày 22/5/2026, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã chính thức ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và khởi tố các bị can có liên quan.
UBND TP Đồng Nai vừa ban hành các quyết định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư đối với 3 doanh nghiệp trên địa bàn, với tổng số tiền phạt 255 triệu đồng.
Lực lượng Hải quan Lạng Sơn liên tiếp phát hiện 4 lô hàng quá cảnh nghi giả mạo nhiều thương hiệu nổi tiếng với tổng trị giá gần 1,5 tỷ đồng. Vụ việc đã được chuyển cơ quan điều tra, khởi tố theo quy định của Bộ luật Hình sự.
17 dự án nằm trong diện thanh tra của TP Huế thuộc nhiều lĩnh vực như du lịch, đô thị, công nghiệp, hạ tầng tái định cư, y tế và môi trường. Những dự án này được triển khai qua nhiều năm nhưng đến nay vẫn chậm tiến độ hoặc tồn tại vướng mắc kéo dài.
