Mở rộng dư địa chính sách, tiếp sức hộ kinh doanh tăng trưởng

Sức khỏe hộ kinh doanh còn nhiều áp lực

Tại hội thảo do Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) tổ chức ngày 21/8, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI, nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của khu vực hộ kinh doanh đối với nền kinh tế.

Ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký VCCI phát biểu tại sự kiện.

Theo VCCI, Việt Nam hiện có khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh, tạo sinh kế cho khoảng 10 triệu lao động. Đây không chỉ là khu vực đóng góp vào ngân sách và tạo việc làm mà còn giữ vai trò quan trọng trong phân phối hàng hóa, dịch vụ và duy trì hoạt động kinh tế ở nhiều địa bàn.

Tuy nhiên, kết quả khảo sát hộ kinh doanh năm 2026 của VCCI cho thấy sức chống chịu của khu vực này đang suy giảm. Có tới 81,5% hộ được khảo sát cho biết doanh thu năm 2025 giảm; 73,7% chỉ đạt mức lãi ít, trong khi 75,4% ghi nhận lượng khách hàng giảm. Đáng chú ý, chỉ 1,8% số hộ có kế hoạch mở rộng hoạt động, trong khi 33% dự kiến thu hẹp quy mô.

Những con số này cho thấy bài toán đối với hộ kinh doanh hiện nay không chỉ nằm ở sức mua hay chi phí đầu vào. Áp lực từ các quy định về thuế, kế toán, hóa đơn và yêu cầu minh bạch hoạt động kinh doanh cũng đang trở thành một yếu tố đáng kể.

Khảo sát của VCCI cho thấy 73,3% hộ kinh doanh đánh giá khó khăn pháp lý có ảnh hưởng lớn hoặc nghiêm trọng đến hoạt động. Thời gian dành cho việc tuân thủ, chi phí thuê kế toán và chi phí hóa đơn điện tử cũng là những khoản tạo sức ép đáng kể đối với các hộ có quy mô nhỏ.

Trong bối cảnh đó, những điều chỉnh chính sách thuế đang được kỳ vọng sẽ tạo thêm khoảng đệm tài chính cho khu vực này.

Hội thảo “Hộ kinh doanh và động lực tăng trưởng”

Chính sách thuế mở rộng không gian phát triển

Một thay đổi quan trọng đã được thực hiện là nâng ngưỡng doanh thu không phải chịu thuế đối với hộ, cá nhân kinh doanh lên 1 tỷ đồng/năm. Quy định này được sửa đổi tại Nghị định 141/2026/NĐ-CP, thay cho mức 500 triệu đồng trước đó.

Bên cạnh chính sách đã được ban hành, một số giải pháp mới đang được Bộ Tài chính xây dựng và lấy ý kiến.

Theo dự thảo Nghị quyết, hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh cư trú có tổng doanh thu năm 2026 hoặc năm 2027 không quá 10 tỷ đồng được đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập cá nhân phải nộp trong từng năm. Với doanh nghiệp, tổ chức có tổng doanh thu không quá 10 tỷ đồng, dự thảo cũng đề xuất giảm 30% số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong các năm 2026 và 2027.

Đây mới là đề xuất đang được hoàn thiện, chưa phải chính sách đã có hiệu lực. Chính phủ đang chuẩn bị trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI trong tháng 8/2026.

Cùng với phương án giảm thuế, Bộ Tài chính cũng đề xuất nâng mức doanh thu để lựa chọn áp dụng phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu đối với hộ, cá nhân kinh doanh từ 3 tỷ đồng lên 10 tỷ đồng/năm. Mục tiêu là đơn giản hóa phương thức tính thuế, giảm thời gian, chi phí và áp lực tuân thủ cho người kinh doanh.

Theo đại diện Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, Bộ Tài chính, các giải pháp này hướng tới hỗ trợ hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ và vừa phát triển sản xuất, kinh doanh, đồng thời giảm thời gian và chi phí thực hiện các nghĩa vụ về thuế, kế toán, hóa đơn.

Ở góc độ hộ kinh doanh, tác động của việc giảm nghĩa vụ tài chính không chỉ được tính bằng số tiền thuế tiết giảm. Trong điều kiện biên lợi nhuận còn mỏng, phần nguồn lực giữ lại có thể trở thành vốn lưu động, bổ sung hàng hóa, đầu tư máy móc, duy trì lao động hoặc mở rộng hoạt động.

Đây cũng là cách tiếp cận có ý nghĩa trong chính sách tài khóa: thay vì chỉ nhìn vào số thu ngân sách trước mắt, việc giảm hợp lý nghĩa vụ có thể góp phần giải phóng nguồn lực để tái đầu tư và tạo thêm tăng trưởng.

Giảm chi phí tuân thủ, tăng động lực chuyển đổi

Cùng với điều chỉnh chính sách thuế, quá trình số hóa quản lý thuế đang tạo ra những thay đổi căn bản đối với hoạt động của hộ kinh doanh.

Nghị định 70/2025/NĐ-CP đã mở rộng đối tượng áp dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền có kết nối chuyển dữ liệu điện tử với cơ quan thuế, tạo bước chuyển mạnh hơn trong quản lý doanh thu và minh bạch hoạt động kinh doanh.

Về lâu dài, dữ liệu số giúp cơ quan quản lý có cơ sở đầy đủ hơn để xây dựng chính sách sát với thực tế. Tuy nhiên, với những hộ kinh doanh nhỏ, mỗi yêu cầu mới cũng có thể kéo theo chi phí về thiết bị, phần mềm, nhân lực và thời gian thích ứng.

Đây là vấn đề được bà Nguyễn Thị Thu Hà, Phó Tổng Thư ký Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, lưu ý. Theo bà, phần lớn hộ kinh doanh không có tâm lý né tránh nghĩa vụ thuế mà mong muốn thực hiện đúng quy định. Vướng mắc chủ yếu nằm ở việc hệ thống quy định ngày càng nhiều và phức tạp, trong khi khả năng tiếp cận, hiểu và thực hiện của các hộ còn hạn chế.

Khảo sát của VCCI cũng cho thấy mức độ nắm bắt chính sách mới của hộ kinh doanh chưa cao: gần một nửa số hộ chỉ hiểu chính sách ở mức cơ bản, trong khi 33,9% mới dừng ở mức nghe nói về chính sách.

Do đó, bên cạnh việc giảm thuế, yêu cầu đặt ra là tiếp tục đơn giản hóa quy định về kế toán, hóa đơn và kê khai thuế; thiết kế các công cụ hỗ trợ dễ sử dụng, chi phí thấp; đồng thời có giai đoạn chuyển tiếp phù hợp để hộ kinh doanh có thời gian thích ứng.

Một trong những điểm đáng chú ý là từ ngày 1/7/2026, Thông tư 58/2026/TT-BTC cho phép hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nếu có nhu cầu được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán dành cho doanh nghiệp siêu nhỏ. Đây cũng là một bước theo hướng đơn giản hóa và tạo thêm lựa chọn cho khu vực kinh doanh quy mô nhỏ.

Theo các chuyên gia, cách tiếp cận trong giai đoạn chuyển đổi cần đặt trọng tâm vào hướng dẫn và hỗ trợ để người kinh doanh hiểu và thực hiện đúng, thay vì tạo tâm lý lo ngại trước các quy định mới.

Không chỉ giảm thuế, mà phải tạo động lực để “lớn lên”

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương, cho rằng chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và thúc đẩy hộ kinh doanh chuyển đổi thành doanh nghiệp là phù hợp với định hướng phát triển kinh tế hiện nay.

TS Nguyễn Đình Cung, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương

Tuy nhiên, quá trình này cần được thúc đẩy bằng một môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch và có chi phí tuân thủ hợp lý. Khi việc mở rộng quy mô đem lại lợi ích rõ ràng và rủi ro pháp lý được kiểm soát, động lực chuyển đổi sẽ đến từ chính nhu cầu phát triển của hộ kinh doanh.

Thực tế khảo sát của VCCI cho thấy tỷ lệ hộ kinh doanh có ý định chính thức hóa thành doanh nghiệp còn thấp. Báo cáo Kinh tế tư nhân Việt Nam 2025 ghi nhận chỉ 15,6% số hộ được khảo sát có ý định chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Điều này đặt ra yêu cầu chính sách rộng hơn. Hỗ trợ hộ kinh doanh không thể chỉ dừng ở việc giảm một khoản thuế, mà cần đồng thời giảm chi phí gia nhập thị trường, chi phí kế toán, hóa đơn, tiếp cận vốn và các chi phí tuân thủ khác.

Nếu các nguồn lực được giải phóng từ chính sách tài khóa được tiếp tục hỗ trợ bởi môi trường kinh doanh thuận lợi, khu vực hộ kinh doanh có thể chuyển từ trạng thái phòng thủ sang tích lũy và mở rộng.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng kinh tế từ 10% trở lên, khu vực khoảng 6,1 triệu hộ kinh doanh và 10 triệu lao động là một nguồn lực đáng kể.

Vì vậy, câu chuyện chính sách đối với hộ kinh doanh không chỉ nằm ở việc “giảm bao nhiêu thuế”, mà quan trọng hơn là làm thế nào để phần nguồn lực được giữ lại thực sự trở thành vốn cho sản xuất, hàng hóa, việc làm và đầu tư.

Một môi trường chính sách ổn định, thủ tục đơn giản, chuyển đổi số thuận lợi và chi phí tuân thủ hợp lý sẽ là nền tảng để hàng triệu hộ kinh doanh không chỉ duy trì sinh kế mà còn có thêm động lực mở rộng quy mô, nâng cao năng lực cạnh tranh và từng bước chuyển lên mô hình doanh nghiệp khi đủ điều kiện.