 |
| Trong khi số hóa mang lại hiệu quả và tiện ích, quá trình này cũng đồng thời làm gia tăng nguy cơ gian lận, lừa đảo và các rủi ro an ninh mạng. |
Việt Nam: 87% người dân đã có tài khoản ngân hàng
Theo Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, tính đến cuối năm 2025, số lượng tài khoản thanh toán cá nhân tại Việt Nam đã vượt mốc 232 triệu, toàn hệ thống có trên 164 triệu thẻ ngân hàng đang lưu hành.
Gần 87% người Việt Nam từ 15 tuổi trở lên đã sở hữu tài khoản ngân hàng, với mạng lưới hơn 443.000 điểm chấp nhận thanh toán số trên toàn quốc, đã giúp cho tỷ lệ thanh toán không dùng tiền mặt trong thương mại điện tử đến cuối năm 2025 đạt gần 67%. Tổng giá trị thanh toán không dùng tiền mặt trong năm 2025 ước gấp khoảng 28 lần GDP, vượt xa kế hoạch ban đầu.
Trong giai đoạn 2021 - 2025, các kênh thanh toán điện tử duy trì tốc độ tăng trưởng cao. Giao dịch qua Internet tăng bình quân 60,6% về số lượng và 31,92% về giá trị mỗi năm; giao dịch qua điện thoại di động tăng tương ứng 73,32% và 52,55%. Thanh toán qua mã QR ghi nhận mức tăng vượt trội, với số lượng giao dịch tăng bình quân 106,24% và giá trị giao dịch tăng tới 128,15% mỗi năm.
Điều này cho thấy, thanh toán số tại Việt Nam đã vượt ra khỏi giai đoạn thử nghiệm, và trở thành một phần cốt lõi của hạ tầng kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thách thức đặt ra là làm sao đảm bảo an toàn hệ thống và sự tích hợp hiệu quả với hệ sinh thái thanh toán toàn cầu.
Trong khi số hóa mang lại hiệu quả và tiện ích, quá trình này cũng đồng thời làm gia tăng nguy cơ gian lận, lừa đảo và các rủi ro an ninh mạng.
Những mối đe dọa này không chỉ ảnh hưởng đến người tiêu dùng mà còn tác động trực tiếp đến ngân hàng và các tổ chức tài chính, nơi các sự cố an ninh có thể làm suy giảm tính ổn định vận hành và niềm tin của thị trường.
Theo ông Sharad Jain, Giám đốc Quốc gia phụ trách khu vực Việt Nam, Campuchia và Lào của Mastercard, token hóa là một trụ cột trung tâm trong cách tiếp cận bảo mật đó. Việc thay thế thông tin thẻ hoặc tài khoản nhạy cảm bằng các mã token động giúp giảm đáng kể nguy cơ bị xâm phạm dữ liệu.
Các nỗ lực này tập trung vào xác thực danh tính, phân tích hành vi, học máy (machine learning) và trí tuệ nhân tạo (AI), nhằm hỗ trợ phát hiện rủi ro theo thời gian thực và phòng chống gian lận xuyên suốt toàn bộ vòng đời của giao dịch.
Trên phạm vi toàn cầu, hiện có hơn 4 tỷ giao dịch Mastercard mỗi tháng đã được token hóa, chiếm khoảng 30% tổng số giao dịch. Toàn ngành thanh toán đang hướng tới mục tiêu token hóa toàn bộ giao dịch trực tuyến vào năm 2030.
Tăng cường kết nối thanh toán toàn cầu cần an toàn, bảo mật
Tại Việt Nam, theo ông Sharad Jain, dù tỷ lệ sở hữu tài khoản ngân hàng tăng nhanh, vẫn còn những bộ phận trong xã hội, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, cùng người dân tại các khu vực nông thôn, chưa được thụ hưởng đầy đủ các dịch vụ tài chính số.
Việc thu hẹp khoảng cách này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, ngân hàng, tổ chức tài chính và các đối tác công nghệ thanh toán trong phát triển các giải pháp thanh toán đơn giản, chi phí hợp lý.
 |
Những giải pháp thanh toán nền tảng như mã QR, thẻ và ví điện tử, cùng các mô hình thanh toán open-loop, đang góp phần hạ thấp rào cản cho cả người tiêu dùng và đơn vị chấp nhận thanh toán.
Một dấu mốc đáng chú ý là việc đưa thanh toán không dùng tiền mặt vào hệ thống giao thông công cộng. Trong giai đoạn cuối năm 2024 và đầu năm 2025, mô hình thanh toán open-loop đã được triển khai thông qua hợp tác công - tư, với sự tham gia của cơ quan quản lý, đơn vị vận hành giao thông, các ngân hàng trong nước và Mastercard nhằm bảo đảm tính liên thông và an toàn.
“Việc cho phép hành khách thanh toán bằng thẻ, ví điện tử hoặc thiết bị thông minh không chỉ giúp giảm bớt bất tiện trong quá trình di chuyển, mà còn góp phần đưa thanh toán số trở thành một phần thiết yếu trong sinh hoạt hằng ngày”, ông ông Sharad Jain nói.
Hiện giải pháp Pay by Account của Mastercard cho phép người dùng chạm để thanh toán trực tiếp từ tài khoản ngân hàng là một ví dụ tiêu biểu cho xu hướng này.
Trong bối cảnh du lịch và thương mại xuyên biên giới ngày càng sôi động, khả năng tương thích với các hệ thống thanh toán quốc tế trở nên quan trọng hơn bao giờ hết, tạo điều kiện để người tiêu dùng và doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào các dòng chảy thương mại khu vực và thế giới.
Thực tiễn quốc tế cho thấy, một hệ sinh thái thanh toán bền vững cần được xây dựng trên nền tảng bảo mật vững chắc, bao gồm token hóa, xác thực giao dịch, kiểm soát gian lận đối với các mô hình thanh toán theo thời gian thực, cũng như quản lý có trách nhiệm các luồng dữ liệu xuyên biên giới.
Khi Việt Nam tiến vào giai đoạn chuyển đổi số chuyên sâu, việc áp dụng các chuẩn toàn cầu như ISO 20022, cùng với AI và các công nghệ thanh toán thế hệ mới, đã giúp nhiều thị trường nâng cao hiệu quả vận hành, giảm rủi ro và tăng cường khả năng kết nối.
