Lào Cai kiến tạo Khu hợp tác kinh tế qua biên giới: Mở không gian tăng trưởng mới cho cực phát triển Tây Bắc

Văn phòng Chính phủ vừa ban hành Văn bản số 6729 yêu cầu các bộ, ngành và địa phương liên quan khẩn trương thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc về việc hoàn thiện Đề án thí điểm xây dựng mô hình mới về Khu hợp tác kinh tế qua biên giới tại cửa khẩu quốc tế đường bộ Lào Cai.

Theo đó, Bộ Tài chính được giao chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, UBND tỉnh Lào Cai và các cơ quan liên quan nghiên cứu, rà soát toàn diện Đề án, bảo đảm tính cần thiết, tính khả thi của các nhiệm vụ, mục tiêu đề ra; đồng thời đề xuất cơ chế thí điểm, chính sách đặc thù theo đúng quy định để báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Việc Chính phủ trực tiếp chỉ đạo hoàn thiện Đề án cho thấy đây không còn là một sáng kiến phát triển riêng của Lào Cai mà đã trở thành một nhiệm vụ mang tầm chiến lược quốc gia, đòi hỏi những đột phá về thể chế để tạo ra mô hình hợp tác mới với Trung Quốc.

Trong nhiều năm qua, cửa khẩu quốc tế Lào Cai luôn là một trong những điểm thông quan hàng hóa lớn nhất trên tuyến biên giới Việt Nam - Trung Quốc. Tuy nhiên, hoạt động thương mại vẫn chủ yếu dựa trên mô hình xuất nhập khẩu truyền thống, khiến thời gian thông quan, chi phí logistics và năng lực kết nối chuỗi cung ứng còn nhiều hạn chế.

Cửa khẩu quốc tế Lào Cai (Ảnh: Minh họa)

Đề án Khu hợp tác kinh tế qua biên giới được kỳ vọng sẽ thay đổi căn bản cách thức vận hành này. Theo định hướng của UBND tỉnh Lào Cai, đến năm 2026 địa phương sẽ vận hành mô hình cửa khẩu thông minh tại cặp cửa khẩu quốc tế Lào Cai - Hà Khẩu, đồng thời hoàn thành đầu tư cầu đường bộ và cửa khẩu quốc tế Bản Vược - Bá Sái, hệ thống quốc môn, nhà làm việc liên ngành cùng các khu chức năng.

Đây không chỉ là việc mở rộng hạ tầng giao thông mà còn tạo nền tảng hình thành một hệ sinh thái logistics hiện đại, nơi hàng hóa được xử lý nhanh hơn, minh bạch hơn và giảm đáng kể chi phí lưu thông.

Điểm đặc biệt nhất của Đề án nằm ở mô hình vận hành "Hai nước, hai khu - Kết nối hạ tầng, phối hợp vận hành". Khác với các khu kinh tế cửa khẩu truyền thống, mô hình này vẫn bảo đảm nguyên tắc mỗi quốc gia quản lý lãnh thổ của mình nhưng tăng cường phối hợp về quy trình, dữ liệu và hạ tầng số.

Các cơ chế như "một cửa - một lần dừng - công nhận kết quả của nhau", "xuất tại chỗ - thông quan theo lô" nếu được triển khai sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể thời gian chờ đợi, giảm chi phí logistics và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Đây cũng là hướng đi mà nhiều khu hợp tác kinh tế xuyên biên giới trên thế giới đã áp dụng để thúc đẩy thương mại trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng đòi hỏi tốc độ và tính minh bạch cao hơn.

Nếu hạ tầng là điều kiện cần thì chuyển đổi số sẽ là điều kiện đủ để mô hình này vận hành hiệu quả. Theo Đề án, toàn bộ hoạt động sẽ được quản lý thông qua Trung tâm điều hành số (IOC), kết nối dữ liệu giữa hải quan, biên phòng, ngân hàng và doanh nghiệp hai nước.

Các công nghệ như Blockchain sẽ giúp truy xuất nguồn gốc hàng hóa; IoT hỗ trợ giám sát phương tiện và container theo thời gian thực; AI được ứng dụng để phân tích dữ liệu, đánh giá rủi ro và phân luồng thông minh.

Điều này không chỉ nâng cao hiệu quả quản lý mà còn góp phần xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Theo mục tiêu của Đề án, đến năm 2030, tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn 1.435 mm Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng sẽ được hoàn thành, tạo hành lang vận tải xuyên suốt từ cửa khẩu đến cảng biển.

Khi kết hợp với hệ thống cửa khẩu thông minh và hạ tầng logistics hiện đại, Lào Cai sẽ không chỉ là điểm trung chuyển hàng hóa mà có thể trở thành trung tâm phân phối của cả khu vực Tây Bắc.

Đề án đặt mục tiêu kim ngạch xuất nhập khẩu qua khu vực đạt 12-15 tỷ USD vào năm 2030 và 25-30 tỷ USD vào năm 2045.

Bên cạnh đó, khu hợp tác dự kiến đóng góp khoảng 10-15% GRDP của tỉnh, tạo việc làm cho trên 50.000 lao động, đồng thời thúc đẩy phát triển các ngành logistics, thương mại, tài chính, công nghiệp chế biến và du lịch biên giới.

Đáng chú ý, Đề án còn hướng đến phát triển các sản phẩm du lịch chất lượng cao như nghỉ dưỡng tại Y Tý, du lịch biên giới trên sông Hồng và sông Nậm Thi, mở rộng dư địa phát triển dịch vụ và kinh tế ban đêm.

Việc Chính phủ yêu cầu đẩy nhanh tiến độ hoàn thiện Đề án không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của Lào Cai mà còn cụ thể hóa các Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc về tăng cường kết nối hạ tầng, thương mại và hợp tác kinh tế.

Nếu được phê duyệt và triển khai thành công, Khu hợp tác kinh tế qua biên giới Lào Cai sẽ trở thành mô hình thí điểm đầu tiên của Việt Nam về hợp tác kinh tế xuyên biên giới theo hướng hiện đại, số hóa và tích hợp.

Quan trọng hơn, đây sẽ là phép thử cho những đổi mới về thể chế trong quản lý khu vực cửa khẩu, tạo kinh nghiệm để nhân rộng tại các địa bàn biên giới khác, đồng thời góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh thương mại quốc tế đang chuyển dịch mạnh mẽ.

Với vị trí là điểm đầu của hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Lào Cai đang đứng trước cơ hội chuyển mình từ một địa phương có lợi thế cửa khẩu trở thành trung tâm logistics, thương mại và kết nối quốc tế của khu vực phía Bắc. Đề án Khu hợp tác kinh tế qua biên giới, nếu được hiện thực hóa, sẽ là chìa khóa để mở ra không gian phát triển mới cho tỉnh và tạo thêm động lực tăng trưởng cho nền kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.