Làng dệt Mỹ Nghiệp tọa lạc tại Khu phố Mỹ Nghiệp, Phước Dân, Ninh Phước, là một làng nghề với hơn 90% dân số sống bằng nghề dệt. Đến với vùng đất thổ cẩm người Chăm du khách như bị cuốn hút bởi sức hấp dẫn về sự độc đáo của nền văn hóa Chăm Pa, Khánh Hòa.
Bức tranh du lịch văn hóa đa sắc màu của vùng đất chính là các làng nghề. Cùng với Làng gốm Bàu Trúc, Làng dệt Mỹ Nghiệp là một trong ba làng nghề Chăm nổi tiếng nhất ở khu vực miền Trung. Không giống với những làng dệt khác, Làng dệt Mỹ Nghiệp nổi tiếng bởi vẫn lưu giữ phong cách dệt vải của người Chăm cổ xưa.
Làng Chăm Mỹ Nghiệp, hay làng Chăm Irahani là làng nghề cách phường Phan Rang - Tháp Chàm 10km về phía Nam theo Quốc lộ 1A. Cùng với làng gốm Bàu Trúc, nơi đây được xem là một trong những làng nghề cổ nhất Đông Nam Á. Nét độc đáo của làng nghề cổ này chính là việc người dân dệt vải theo cách thủ công truyền thống, không hề sử dụng máy móc, bảo lưu gần như nguyên vẹn các công đoạn ông bà để lại như: Chất liệu, hoa văn, bí quyết phối màu hay màu nhuộm. Điều đặc biệt, truyền thống của người Chăm theo chế độ mẫu hệ nên nghề dệt này cũng được giữ gìn theo cách riêng, đó là “mẹ truyền con nối”.
Những người phụ nữ đảm nhiệm những khâu quan trọng nhất của nghề có được "đặc quyền" dệt những tấm vải dùng vào nghi lễ thiêng liêng, trang trọng nhất của cộng đồng và trao truyền tri thức cho con cái.
 |
| Truyền thống của người Chăm theo chế độ mẫu hệ nên nghề dệt này cũng được giữ gìn theo cách riêng, đó là “mẹ truyền con nối”. |
 |
| Sản phẩm từ làng dệt Mỹ Nghiệp. |
Ở làng Mỹ Nghiệp có 700 hộ với khoảng 4.000 nhân khẩu thì đã có tới 500 nghệ nhân dệt thổ cẩm. Trong đó, hầu hết là phụ nữ, đầy kinh nghiệm gắn bó lâu năm với khung dệt. Sản phẩm vải dệt thổ cẩm được may thành nhiều đồ tiêu dùng như: tấm drap, chăn, túi sách, ví, khăn, áo, nón, quà lưu niệm; tiêu thụ mạnh tại các thành phố lớn phát triển về du lịch như TP Hồ Chí Minh, Đà Lạt, Nha Trang, Đà Nẵng. Để dệt được một tấm vải thổ cẩm phải qua nhiều công đoạn như: Tách hạt lấy bông, cuộn, ngâm dập, nhuộm, hồ, chải, đánh ống rất vất vả.
Công đoạn chọn màu đã khó, nhưng công đoạn phối màu còn khó hơn. Để tạo được những hoa văn tinh xảo, độc đáo, người thợ dệt phải có hoa tay, óc thẩm mỹ cùng sự am tường về đường nét, màu sắc, hình khối… như những họa sĩ thực thụ, có như vậy mới tạo nên sự hài hòa, cân đối cho tấm vải. Mỗi nghệ nhân lại sáng tạo theo một phong cách khác nhau, tạo nên những sản phẩm thổ cẩm Chăm vô cùng phong phú.
Làng dệt Mỹ Nghiệp được hình thành từ thế kỷ VI, với tổ nghề là nữ thần Po Yang Inư Nagar (mẹ xứ sở) của người dân Chăm Pa. Vị thần này còn có tên gọi khác là thần Muk Juk (tiếng Việt gọi là Bà Đen), riêng người Chăm hay gọi thần là Patao Kumay (nghĩa là vua của đàn bà) hay Stri Ratjnhi (nghĩa là chúa của phụ nữ). làng dệt Mỹ Nghiệp là một trong những ngôi làng nghề cổ của người Chăm, đến nay nơi đây vẫn giữ được những giá trị văn hóa truyền thống và hấp dẫn rất nhiều du khách ghé thăm.
 |
| Nghệ nhân dệt vải thổ cẩm ở làng nghề truyền thống Mỹ Nghiệp. |
Đến làng dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp trong không khí của lễ hội truyền thống Katê, sẽ tận mắt nhìn thấy từng ngõ nhỏ, con đường đến làng, những ngôi đền tháp được trang trí rực rỡ sắc màu, tạo nên một bức tranh thổ cẩm khổng lồ. Đây là lễ hội lớn nhất của người Chăm, được tổ chức hàng năm tại phía Nam Khánh Hòa.
Trong phần nghi thức lễ của mùa lễ hội, người dân Chăm tại làng dệt Mỹ Nghiệp sẽ mang những vật phẩm, thông thường là các sản phẩm hoặc vải dệt thổ cẩm dâng lên tại các đền tháp. Ý nghĩa của hành động này thể hiện sự ghi nhớ công ơn của người xưa, cầu mong sự hòa hợp giữa con người và vạn vật, cầu mong một năm bội thu cho toàn bộ làng nghề dệt thổ cẩm Mỹ Nghiệp.
 |
| Lễ hội Katê nét đẹp của nền văn hóa Chămpa một trong những lễ hội tồn tại lâu đời trong lịch sử của người Chăm, hiện nay thu hút nhiều người dân và du khách thập phương (Ảnh: PQV). |
Vào mùa lễ hội Kate, du khách sẽ được hòa mình vào không khí tưng bừng của phần hội trong lễ hội lớn nhất của người Chăm theo đạo Bà La Môn. Với các hạng mục thi đua hấp dẫn thi dệt thổ cẩm, thi trình diễn thời trang, hoặc các trò chơi truyền thống điển hình như kéo co, đội nước, các điệu nhảy truyền thống của người phụ nữ Chăm trong sắc màu của ánh đèn sân khấu. Ngoài ra, làng dệt Mỹ Nghiệp còn có tiết mục múa tập thể với số lượng dân làng tham gia lên đến 300 người.
