Kinh tế tầm thấp tạo động lực chuyển đổi số tại TP.Hồ Chí Minh

Ông Nguyễn Minh Tâm - Phó phòng Văn hóa Xã hội xã Bàu Bàng (đứng giữa) cùng kỹ thuật bay xem dữ liệu do UAV ghi lại trong buổi bay thử nghiệm.

Kinh tế tầm thấp đang mở ra một không gian phát triển mới cho TP.HCM khi thành phố đẩy mạnh ứng dụng thiết bị bay không người lái (UAV) vào quản lý đô thị và chuyển đổi số. Từ những chuyến bay khảo sát tại xã Bàu Bàng, mô hình xây dựng bản đồ không gian ba chiều đang cho thấy tiềm năng hình thành nền tảng dữ liệu số phục vụ quy hoạch, quản lý đất đai, hạ tầng và môi trường.

Có một điểm chung ở hầu hết các đô thị đang phát triển nhanh là dữ liệu quản lý luôn thay đổi nhanh hơn khả năng cập nhật của con người. Một công trình mới xuất hiện, một tuyến đường được mở rộng hay một khu đất thay đổi mục đích sử dụng đều đòi hỏi chính quyền phải nắm bắt kịp thời để phục vụ công tác điều hành. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng thiết bị bay không người lái (UAV) để xây dựng bản đồ không gian ba chiều đang mở ra một phương thức quản lý hoàn toàn mới dựa trên dữ liệu số.

Những chuyến bay thử nghiệm tại xã Bàu Bàng đầu tháng 8 là một ví dụ. Chỉ trong khoảng 15 đến 20 phút, UAV có thể khảo sát từ 200 đến 250 ha, ghi nhận hình ảnh từ trên cao để xây dựng bản đồ trực ảnh, bản đồ không gian 3D và cơ sở dữ liệu số. Sau khi xử lý, toàn bộ hiện trạng khu vực được số hóa, giúp cơ quan quản lý có cái nhìn trực quan về đất đai, hạ tầng, cây xanh, hệ thống suối, môi trường và trật tự xây dựng. Điều đáng nói là giá trị của công nghệ này không nằm ở những hình ảnh thu được mà ở nguồn dữ liệu có thể cập nhật thường xuyên. Thay vì phụ thuộc vào các đợt khảo sát định kỳ hoặc báo cáo thủ công, chính quyền địa phương có thể theo dõi sự thay đổi của hiện trạng theo thời gian thực, phục vụ quy hoạch, quản lý đất đai và phát hiện sớm những biến động trong quá trình phát triển đô thị.

Đó cũng chính là lý do TP.HCM lựa chọn UAV như một trong những công cụ đầu tiên để hiện thực hóa chiến lược phát triển kinh tế tầm thấp đến năm 2030. Theo định hướng của thành phố, không gian dưới 1.000 m không còn được xem đơn thuần là vùng quản lý bay mà sẽ trở thành một nguồn lực mới phục vụ phát triển kinh tế, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Từ công nghệ khảo sát đến nền tảng của chính quyền số

Điểm khác biệt trong cách tiếp cận của TP.HCM là không xem UAV chỉ là một thiết bị bay phục vụ đo đạc hay chụp ảnh. Thành phố hướng đến xây dựng cả một hệ sinh thái dữ liệu, trong đó thông tin thu thập từ trên không được tích hợp với hệ thống thông tin địa lý (GIS), cơ sở dữ liệu đất đai và các nền tảng quản lý chuyên ngành để hình thành một "bản sao số" của địa phương. Khi đó, mỗi chuyến bay không chỉ phục vụ một nhiệm vụ trước mắt mà còn bổ sung dữ liệu cho kho dữ liệu dùng chung của chính quyền. Từ quy hoạch đô thị, quản lý xây dựng, giám sát môi trường đến phát triển hạ tầng kỹ thuật đều có thể khai thác cùng một nguồn dữ liệu thống nhất, giảm tình trạng phân tán thông tin giữa các cơ quan.

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, việc kiểm tra hiện trạng bằng phương pháp truyền thống thường tiêu tốn nhiều thời gian, nhân lực và khó bao quát trên diện tích lớn. Đối với những xã có tốc độ đô thị hóa nhanh hoặc đang phát triển công nghiệp, việc cập nhật hiện trạng theo cách thủ công càng trở nên khó khăn. Trong khi đó, UAV có thể khảo sát nhanh, tiếp cận các khu vực khó quan sát trực tiếp và tạo ra dữ liệu có độ chính xác cao, giúp việc quản lý trở nên chủ động hơn. Không chỉ phục vụ công tác quản lý nhà nước, cơ sở dữ liệu không gian còn là nền tảng để phát triển các ứng dụng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Khi dữ liệu được số hóa và cập nhật liên tục, quá trình lập quy hoạch, cấp phép xây dựng, quản lý hạ tầng hay cung cấp dịch vụ công cũng có điều kiện để rút ngắn thời gian xử lý, nâng cao tính minh bạch và hiệu quả điều hành.

Kinh tế tầm thấp: Động lực tăng trưởng mới của TP.HCM

Việc triển khai UAV tại các xã, phường không phải là những hoạt động riêng lẻ mà là bước khởi đầu trong lộ trình thực hiện Kế hoạch phát triển kinh tế tầm thấp của TP.HCM đến năm 2030. Theo định hướng này, thành phố đặt mục tiêu hình thành một ngành kinh tế mới dựa trên khai thác hiệu quả không gian dưới 1.000 m bằng các công nghệ như UAV, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) và mạng viễn thông thế hệ mới. Điểm đáng chú ý trong chiến lược của TP.HCM là chuyển từ tư duy "quản lý không phận" sang "khai thác không gian tầm thấp như một nguồn tài nguyên kinh tế". Đây là sự thay đổi mang tính nền tảng, bởi vùng trời dưới 1.000 m trước đây chủ yếu được nhìn nhận dưới góc độ quản lý an toàn bay, nay được xem là không gian để phát triển các dịch vụ mới, tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

Trong bối cảnh thành phố đang đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng đô thị thông minh, dữ liệu trở thành "tài nguyên" không kém phần quan trọng so với đất đai hay hạ tầng giao thông. Những chuyến bay khảo sát bằng UAV vì thế không chỉ tạo ra bản đồ số mà còn góp phần hình thành kho dữ liệu không gian thống nhất, phục vụ công tác dự báo, phân tích và ra quyết định. Đây cũng là lý do thành phố xác định việc xây dựng cơ sở dữ liệu không gian là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của phát triển kinh tế tầm thấp. Khi toàn bộ hiện trạng đất đai, hạ tầng, môi trường, cây xanh, hệ thống giao thông hay công trình xây dựng được số hóa và cập nhật thường xuyên, việc điều hành sẽ chuyển dần từ xử lý theo vụ việc sang quản trị dựa trên dữ liệu.

Không chỉ mang ý nghĩa đối với quản lý nhà nước, nền tảng dữ liệu này còn mở ra nhiều cơ hội cho cộng đồng doanh nghiệp. Trong lĩnh vực logistics, UAV có thể hỗ trợ khảo sát tuyến vận chuyển, quản lý kho bãi và từng bước hướng tới giao nhận hàng hóa ở những khu vực phù hợp. Trong nông nghiệp công nghệ cao, dữ liệu từ trên không giúp theo dõi cây trồng, đánh giá sinh trưởng, giám sát nguồn nước và tối ưu hóa quy trình sản xuất. Đối với quản lý đô thị, công nghệ này hỗ trợ phát hiện sớm các trường hợp xây dựng không phép, lấn chiếm đất đai, biến động hạ tầng hoặc nguy cơ ô nhiễm môi trường. Ở góc độ phát triển kinh tế, việc hình thành hệ sinh thái kinh tế tầm thấp còn tạo điều kiện thúc đẩy các ngành công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ số và đổi mới sáng tạo. Khi nhu cầu về thiết bị bay, phần mềm quản lý, phân tích dữ liệu, bản đồ số và các dịch vụ vận hành ngày càng tăng, nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước sẽ có cơ hội tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị mới.