Inox 201 mang mác SUS 304 và câu hỏi từ “hàng rào” chất lượng tại Bắc Ninh

Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Bắc Ninh vừa khởi tố vụ án “Sản xuất, buôn bán hàng giả” xảy ra tại Công ty TNHH Franking Việt Nam, tổ dân phố Trung Đồng, phường Nếnh. Doanh nghiệp hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh thiết bị vệ sinh như vòi cấp nước, dây dẫn nước, bát sen, chậu rửa nhà bếp, chậu sứ, bệ xí...

Theo thông tin từ cơ quan điều tra, toàn bộ hoạt động của doanh nghiệp do Nguyễn Quang Thiều, sinh năm 1979, quản lý, điều hành. Do có quan hệ với một số đối tác kinh doanh thiết bị vệ sinh có nguồn gốc Trung Quốc, Thiều trực tiếp liên hệ nhập khẩu hàng hóa, sau đó thuê vận chuyển về trụ sở công ty để sản xuất, gia công và tiêu thụ tại Việt Nam.

Thời gian đầu, Công ty TNHH Franking Việt Nam nhập khẩu chậu rửa nhà bếp bằng inox 201 rồi bán ra thị trường nhưng không ghi nhãn hiệu, xuất xứ trên sản phẩm. Đến năm 2024, nhận thấy chậu rửa inox 304 được người tiêu dùng ưa chuộng hơn do có độ bền, khả năng chống gỉ và độ cứng tốt hơn inox 201, Thiều mua máy khắc laser trên mạng để thay đổi thông tin thể hiện trên sản phẩm.

Từ đây, những chiếc chậu inox 201 được khắc dòng chữ “SUS 304”, sau đó đóng gói cùng các phụ kiện trong thùng carton mang thông tin: “Chậu rửa bát Inox; SUS 304; xuất xứ: Trung Quốc; nhà nhập khẩu: FRANKING VIETNAM CO., LTD”.

Từ vụ chậu rửa inox 201 được khắc “SUS 304” tại Bắc Ninh, một vấn đề đáng quan tâm được đặt ra: sản phẩm chưa đăng ký chứng nhận, chưa công bố hợp quy theo quy định đã được sản xuất, buôn bán như thế nào? (Ảnh minh họa do AI tạo)

Theo cơ quan điều tra, cách làm trên khiến sản phẩm inox 201 mang hình thức của chậu rửa inox 304, có thể khiến người tiêu dùng nhầm lẫn về chất liệu, chất lượng và giá trị sử dụng thực tế. Căn cứ tài liệu, chứng cứ thu thập được, cơ quan điều tra xác định quá trình sản xuất, buôn bán chậu rửa inox 201 nhưng khắc chữ “SUS 304” là hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả. Vụ án hiện tiếp tục được điều tra, làm rõ.

Nhưng bên cạnh thủ đoạn thay đổi thông tin vật liệu bằng máy khắc laser, hồ sơ vụ việc còn có một chi tiết đáng suy nghĩ hơn.

Theo thông tin cơ quan chức năng công bố, sản phẩm chậu rửa inox 201 được khắc “SUS 304” của Công ty TNHH Franking Việt Nam không đăng ký chứng nhận, không công bố hợp quy theo QCVN 16:2023/BXD đối với sản phẩm chậu rửa theo quy định tại Thông tư số 04/2023/TT-BXD của Bộ Xây dựng.

Đây chính là điểm vụ việc cần được nhìn rộng hơn phạm vi một hành vi làm giả thông tin trên sản phẩm.

Trong nhiều loại hàng hóa, người tiêu dùng còn có thể phần nào nhận biết chất lượng thông qua hình thức, màu sắc, mùi vị hoặc những biểu hiện bất thường. Với vật liệu kim loại, câu chuyện khó hơn nhiều. Không thể đòi hỏi một gia đình khi mua chậu rửa phải biết phân biệt chính xác thành phần của inox bằng mắt thường, càng không thể yêu cầu người mua mang sản phẩm tới phòng thử nghiệm trước khi sử dụng.

Người mua vì thế phải dựa vào những thông tin được thể hiện trên hàng hóa, bao bì, hồ sơ chất lượng và uy tín của nhà sản xuất, nhập khẩu, phân phối.

Chính vì vậy, câu chuyện tại Franking Việt Nam không chỉ nằm ở khoảng cách giữa “201” và “304”. Đáng quan tâm hơn là khoảng cách giữa những quy định về quản lý chất lượng hàng hóa với sản phẩm thực tế được sản xuất, buôn bán.

QCVN 16:2023/BXD được Bộ Xây dựng ban hành kèm Thông tư số 04/2023/TT-BXD, có hiệu lực từ ngày 1/1/2024. Quy chuẩn quy định các yêu cầu kỹ thuật và quản lý chất lượng đối với các sản phẩm, hàng hóa vật liệu xây dựng thuộc phạm vi điều chỉnh. Bộ Xây dựng cũng đã có hướng dẫn việc chứng nhận, công bố hợp quy đối với các sản phẩm thuộc quy chuẩn.

Nếu đặt quy định ấy cạnh thông tin do cơ quan điều tra công bố, một câu hỏi tự nhiên xuất hiện: sản phẩm chưa đăng ký chứng nhận, chưa công bố hợp quy đã được sản xuất, buôn bán qua những khâu nào trước khi vụ việc bị phát hiện? Đây là câu hỏi cần được làm rõ, chứ chưa phải căn cứ để quy trách nhiệm cho một cơ quan quản lý cụ thể.

Trách nhiệm tuân thủ quy định về chất lượng hàng hóa trước hết thuộc về tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu, kinh doanh. Điều đó cần được xác định rõ để tránh biến câu chuyện hậu kiểm thành việc chuyển nghĩa vụ của doanh nghiệp sang cơ quan nhà nước. Nhưng thị trường cũng không thể chỉ vận hành bằng sự tự giác.

Hệ thống quy chuẩn, chứng nhận, công bố hợp quy, kiểm tra và hậu kiểm được thiết lập chính để tạo thêm những lớp bảo vệ cho người tiêu dùng, đồng thời bảo đảm doanh nghiệp tuân thủ pháp luật không phải cạnh tranh với hàng hóa có thông tin sai lệch về chất lượng.

Bởi vậy, vụ việc tại Franking Việt Nam còn để lại hàng loạt vấn đề cần tiếp tục được cơ quan chức năng làm rõ: những sản phẩm này được nhập khẩu dưới tên hàng hóa nào; việc gia công và khắc “SUS 304” diễn ra sau khi nhập khẩu ra sao; số lượng đã sản xuất và tiêu thụ là bao nhiêu; hàng hóa đã đi qua những kênh phân phối nào; trong thời gian hoạt động, sản phẩm và doanh nghiệp đã từng được kiểm tra về chất lượng hay chưa? Chỉ khi có những dữ liệu ấy mới có thể nhìn đầy đủ đường đi của sản phẩm và xác định chính xác vấn đề phát sinh ở khâu nào.

Phát hiện và xử lý một vụ sản xuất, buôn bán hàng giả là cần thiết. Nhưng dưới góc nhìn quản trị thị trường, giá trị lớn hơn còn nằm ở khả năng nhận diện những khoảng trống để những trường hợp tương tự được phát hiện sớm.

Bởi cuối cùng, người tiêu dùng chính là mắt xích có ít khả năng tự bảo vệ nhất trước những sai lệch nằm bên trong vật liệu.

Một chiếc máy laser chỉ cần vài giây để khắc dòng chữ “SUS 304” lên bề mặt sản phẩm. Người mua lại có thể sử dụng chiếc chậu ấy trong nhiều năm mà không biết chính xác thứ mình đã trả tiền để sở hữu là vật liệu gì.

Vụ án tại Công ty TNHH Franking Việt Nam đang tiếp tục được điều tra, vì vậy chưa thể đưa ra kết luận về phạm vi hàng hóa đã lưu thông cũng như trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân khác nếu có.

Nhưng những dữ kiện đã được công bố đủ để đặt ra một vấn đề đáng quan tâm: làm thế nào để “hàng rào” kiểm soát chất lượng phát hiện được những sản phẩm chưa đáp ứng yêu cầu bắt buộc sớm hơn, thay vì để người tiêu dùng trở thành chốt kiểm tra cuối cùng của thị trường?