Hội Nhà báo siết chặt 10 lằn ranh đỏ khi dùng AI

Sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo đã làm thay đổi hoàn toàn phương thức vận hành của các Tòa soạn, đòi hỏi phải có một bộ quy chuẩn chính thức để định hình ranh giới tác nghiệp. Phát biểu tại phiên bế mạc Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, việc ban hành bộ quy tắc nhằm giúp các Cơ quan Báo chí khai thác hiệu quả những lợi ích của AI, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc nghề nghiệp, đạo đức báo chí và trách nhiệm xã hội trong môi trường truyền thông số.

Ông Lê Quốc Minh - Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam cho biết, việc ban hành bộ quy tắc nhằm giúp các cơ quan báo chí khai thác hiệu quả những lợi ích của AI, đồng thời bảo đảm các nguyên tắc nghề nghiệp, đạo đức báo chí và trách nhiệm xã hội trong môi trường truyền thông số (Ảnh: https://thanhnien.vn).

Để đảm bảo các cơ quan truyền thông không bị phụ thuộc vào máy móc và đánh mất bản sắc độc lập, văn bản mới đã vạch rõ quy chuẩn vận hành thực chiến. Cụ thể, Bộ quy tắc gồm 10 nội dung chính:

Thứ nhất, AI chỉ là công cụ kỹ thuật hỗ trợ, không thay thế nhà báo: AI được sử dụng như một giải pháp hỗ trợ xử lý dữ liệu, sắp xếp thông tin và tối ưu hiệu suất công việc. Tư duy phản biện, sự nhạy cảm xã hội, đạo đức nghề nghiệp và góc nhìn nhân văn của con người là yếu tố độc quyền không thể thay thế. Việc thấu hiểu bản chất bổ trợ này giúp phóng viên giữ vững vị thế làm chủ công nghệ thay vì để thuật toán định hình dòng chảy thông tin.

Thứ hai, không xem AI là nguồn tin: AI chỉ tổng hợp và xử lý dữ liệu dựa trên nguồn có sẵn, không có khả năng đi thực tế, gặp gỡ nhân chứng hay xác minh nguồn gốc. Tuyệt đối không trích dẫn hay sử dụng kết quả từ AI như một nguồn tin độc lập, chính thống mà bắt buộc phải xác minh chéo. Đây là quy định sống còn để ngăn chặn tình trạng lan truyền các dữ liệu chưa qua kiểm chứng, bảo bọc uy tín cho thương hiệu cơ quan báo chí.

Thứ ba, không đăng tải nguyên bản nội dung AI tạo ra: Mọi văn bản, hình ảnh, hoặc dữ liệu do AI khởi tạo đều phải được rà soát tỉ mỉ, biên tập và kiểm chứng sự thật bởi người làm báo. Nội dung xuất bản cần mang dấu ấn cá nhân, văn phong báo chí chuẩn mực và tư duy chuyên môn của tòa soạn. Yêu cầu này ngăn ngừa tình trạng các bài viết rập khuôn, vô hồn xuất hiện tràn lan trên môi trường mạng.

Thứ tư, tuyệt đối không tạo hoặc phát tán thông tin giả: Nhà báo và Cơ quan Báo chí có nghĩa vụ bảo vệ sự thật, ngăn chặn mọi rủi ro thông tin sai lệch do hiện tượng "ảo giác" của AI. Việc lợi dụng công nghệ để bóp méo dữ liệu hoặc tạo ra tin giả là hành vi vi phạm nghiêm trọng đạo đức báo chí. Lằn ranh này buộc người làm nghề phải tỉnh táo trước xu hướng bóp méo sự thật của các công cụ tạo ảnh và chữ tự động.

Thứ năm, không sử dụng AI để tạo Deepfake hoặc giả mạo: Nghiêm cấm ứng dụng AI để làm giả hình ảnh, âm thanh, video hay nhân cách của bất kỳ cá nhân, cơ quan hay sự kiện thực tế nào. Ngăn ngừa các nguy cơ định hướng dư luận tiêu cực hoặc gây ảnh hưởng xấu đến uy tín, danh dự của các đối tượng liên quan. Điều khoản này trực tiếp bảo vệ tính chân thực tối thượng của các định dạng truyền thông đa phương tiện.

Thứ sáu, bảo vệ nguồn tin và dữ liệu cá nhân: Tuyệt đối không nạp dữ liệu mật, tài liệu chưa kiểm chứng hay thông tin cá nhân của nguồn tin vào các hệ thống AI công cộng. Đảm bảo kiểm soát chặt chẽ quy trình lưu giữ và truyền đạt dữ liệu báo chí nhằm tránh nguy cơ rò rỉ dữ liệu ngoài mong muốn. Quy định này b bịt kín các lỗ hổng an ninh thông tin khi phóng viên tương tác với các nền tảng AI trực tuyến toàn cầu.

Thứ bảy, tôn trọng bản quyền: Cẩn trọng trước các vấn đề pháp lý khi sử dụng các dữ liệu do AI khởi tạo để tránh vi phạm bản quyền của người khác. Đảm bảo sự trung thực tuyệt đối trong tác nghiệp, không dùng AI xào xáo tác phẩm, ý tưởng của đồng nghiệp hay đơn vị khác. Việc này bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ và ngăn chặn làn sóng đạo văn bằng công nghệ cao.

Thứ tư, minh bạch khi sử dụng AI: Tòa soạn cần ghi chú rõ ràng về việc sử dụng AI hỗ trợ (ví dụ ở chân bài viết hoặc hình ảnh minh họa) cho độc giả được biết. Minh bạch công nghệ là nền tảng cốt lõi giúp giữ vững và phát huy sự tin cậy lâu dài của công chúng đối với tờ báo. Sự sòng phẳng với độc giả chính là chìa khóa duy trì sợi dây liên kết bền chặt giữa tòa soạn và công chúng.

Thứ chín, nội dung nhạy cảm phải kiểm chứng nhiều lớp: Đối với chủ đề nhạy cảm như chính trị, tư pháp, xã hội, tuyệt đối không dùng kết luận từ AI để đưa tin trực tiếp. Áp dụng cơ chế kiểm chứng đa cấp qua nhiều cấp biên tập viên dày dặn kinh nghiệm để đảm bảo tính chuẩn xác trước khi đăng. Quy trình sàng lọc nghiêm ngặt này triệt tiêu hoàn toàn các sai sót mang tính hệ thống.

Thứ mười, tuân thủ pháp luật và định hướng: Đảm bảo hoạt động tác nghiệp bằng AI hoàn toàn nằm trong khuôn khổ pháp luật Việt Nam và các quy định an ninh mạng. Thông tin truyền tải phải luôn hướng tới lợi ích của xã hội, phục vụ phát triển văn hóa lành mạnh và bảo vệ Tổ quốc. Quy tắc cuối cùng khẳng định nghĩa vụ công dân và trách nhiệm xã hội cao cả của mỗi nhà báo.

Bộ khung 10 điều được kỳ vọng sẽ nhanh chóng đi vào thực tế, định hình lại cách thức các phóng viên tiếp cận công nghệ trong kỷ nguyên số.

Cũng theo Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, sự chính trực, đạo đức nghề nghiệp và niềm tin của công chúng tiếp tục là tài sản quý giá nhất của báo chí chính thống, là nền tảng để xây dựng một nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại và phát triển bền vững. Việc ban hành kịp thời bộ quy tắc giúp báo chí cách mạng Việt Nam không bị tụt hậu, đồng thời giữ vững vị thế lá chắn thông tin tin cậy trước công chúng.