Hàng hóa Việt Nam trước làn sóng bảo hộ thương mại toàn cầu: Đối mặt 312 vụ điều tra từ 27 thị trường

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu ngày càng xuất hiện nhiều rào cản, các biện pháp phòng vệ thương mại đang được nhiều quốc gia sử dụng như một công cụ để bảo vệ ngành sản xuất trong nước. Điều này khiến hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn tại các thị trường quốc tế.

Theo Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương), tính đến hết tháng 4/2026, hàng hóa Việt Nam đã đối mặt với 312 vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ 27 thị trường. Riêng trong 4 tháng đầu năm nay, đã có thêm 12 vụ việc mới được khởi xướng, tăng 50% so với cùng kỳ năm 2025.

Các vụ việc điều tra tập trung vào nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực của Việt Nam như thép, thủy sản, nhựa, gỗ, nông sản và các sản phẩm công nghiệp chế biến. Đây đều là những lĩnh vực có kim ngạch xuất khẩu lớn, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu và đang mở rộng thị phần tại nhiều thị trường trọng điểm.

Song song với việc hỗ trợ doanh nghiệp ứng phó các vụ việc điều tra từ nước ngoài, Bộ Công Thương cũng tiếp tục triển khai các biện pháp phòng vệ thương mại nhằm bảo vệ sản xuất trong nước trước sức ép cạnh tranh từ hàng nhập khẩu.

Đến nay, Bộ Công Thương đã áp dụng tổng cộng 48 biện pháp phòng vệ thương mại và đang duy trì hiệu lực đối với 35 biện pháp. Trong 5 tháng đầu năm 2026, Cục Phòng vệ thương mại tiếp tục xử lý 15 vụ việc, bao gồm điều tra mới, rà soát và tiếp nhận hồ sơ yêu cầu áp dụng biện pháp phòng vệ thương mại.

Nhiều vụ việc có quy mô lớn đã được triển khai trong thời gian qua. Đáng chú ý, cơ quan điều tra đã hoàn tất điều tra và kiến nghị áp dụng thuế chống bán phá giá đối với sản phẩm ván sợi MDF nhập khẩu từ Trung Quốc và Thái Lan với mức thuế từ 2,59% đến 39,88%, nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước có quy mô doanh thu khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi năm.

Đối với mặt hàng kính nổi nhập khẩu từ Malaysia và Indonesia, cơ quan chức năng cũng đã hoàn tất điều tra sơ bộ và kiến nghị áp dụng thuế chống bán phá giá tạm thời từ 15,17% đến 63,39%. Bên cạnh đó, Bộ Công Thương đã ban hành kết luận điều tra sơ bộ vụ việc chống lẩn tránh biện pháp chống bán phá giá đối với thép cán nóng (HRC) có xuất xứ từ Trung Quốc, liên quan đến ngành sản xuất trong nước có doanh thu gần 120.000 tỷ đồng mỗi năm.

Không chỉ bảo vệ các ngành sản xuất quy mô lớn, các biện pháp phòng vệ thương mại còn góp phần duy trì việc làm và ổn định sinh kế cho người lao động. Mới đây, cơ quan quản lý đã hoàn tất rà soát cuối kỳ và kiến nghị gia hạn áp dụng các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp đối với đường mía nhập khẩu từ Thái Lan, đồng thời tiếp tục áp dụng biện pháp chống lẩn tránh đối với đường nhập khẩu từ 5 nước ASEAN. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm bảo vệ ngành mía đường trong nước và sinh kế của hàng trăm nghìn hộ nông dân.

Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý cũng chủ động chấm dứt những biện pháp phòng vệ thương mại không còn cần thiết nhằm bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh và hài hòa lợi ích của nền kinh tế. Theo đó, Bộ Công Thương đã chấm dứt biện pháp tự vệ toàn cầu đối với phôi thép và thép dài sau 10 năm áp dụng, đồng thời kết thúc biện pháp chống bán phá giá đối với thép hình chữ H nhập khẩu từ Malaysia sau 5 năm khi ngành sản xuất trong nước đã phục hồi và nâng cao năng lực cạnh tranh.

Theo thống kê của Cục Phòng vệ thương mại, các biện pháp đang được áp dụng hiện nay góp phần bảo vệ các ngành sản xuất có tổng doanh thu khoảng 600.000 tỷ đồng mỗi năm, duy trì việc làm cho gần 96.000 lao động trực tiếp và khoảng 220.000 lao động gián tiếp. Riêng năm 2025, nguồn thu từ các biện pháp phòng vệ thương mại đạt gần 2.500 tỷ đồng, tương đương khoảng 4,5% tổng thu thuế nhập khẩu của cả nước.

Bên cạnh việc bảo vệ thị trường trong nước, công tác ứng phó với các vụ việc điều tra phòng vệ thương mại từ nước ngoài cũng ghi nhận nhiều kết quả tích cực. Trong thời gian qua, cơ quan chức năng đã phối hợp với các bộ, ngành và cộng đồng doanh nghiệp xử lý nhiều vụ việc phức tạp tại các thị trường xuất khẩu lớn.

Đáng chú ý, Mexico đã bãi bỏ lệnh tạm dừng nhập khẩu đối với hai nhà máy thép lớn của Việt Nam cùng các doanh nghiệp hạ nguồn, giúp thông quan các lô hàng trị giá khoảng 73 triệu USD đang bị ách tắc tại cảng.

Nhiều ngành hàng xuất khẩu chủ lực cũng đạt được kết quả thuận lợi trong các vụ việc điều tra. Tại Hoa Kỳ, cá tra - basa của Việt Nam tiếp tục được hưởng mức thuế chống bán phá giá 0% trong kỳ rà soát hành chính lần thứ 20. Mặt hàng mật ong cũng được điều chỉnh giảm mạnh thuế chống bán phá giá từ mức trên 100% xuống còn 6,72% - 21,55%.

Tại thị trường châu Âu, Liên minh châu Âu (EU) quyết định không áp dụng biện pháp tự vệ đối với hợp kim mangan silicon của Việt Nam, đồng thời chấm dứt điều tra chống bán phá giá đối với sản phẩm nhựa PET và sơ bộ không áp thuế chống bán phá giá đối với thép cán nguội. Ngoài ra, các thị trường như Canada, Australia, Malaysia, Indonesia, Nam Phi và Liên minh Kinh tế Á - Âu (EAEU) cũng đã đưa ra nhiều kết luận theo hướng có lợi cho doanh nghiệp Việt Nam.

Trong bối cảnh các biện pháp bảo hộ thương mại tiếp tục gia tăng trên phạm vi toàn cầu, việc nâng cao năng lực ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ thị phần xuất khẩu trước các rào cản thương mại ngày càng phức tạp, mà còn góp phần duy trì đà tăng trưởng bền vững cho hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.