Hải quan gỡ “nút thắt” kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu

Ngày 31/1/2026, Cục Hải quan đã ban hành Công văn hỏa tốc số 8012/CHQ-GSQL gửi Bộ Y tế, Bộ Công Thương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kiến nghị sớm có hướng dẫn cụ thể nhằm tháo gỡ những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện các quy định mới về kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu.

Theo Cục Hải quan, trong quá trình triển khai Nghị định số 46/2026/NĐ-CP ngày 26/1/2026 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP ngày 27/1/2026 về công bố, đăng ký sản phẩm thực phẩm, nhiều chi cục hải quan khu vực và doanh nghiệp đã phản ánh những khó khăn phát sinh tại cửa khẩu.

Cụ thể, tại nhiều cửa khẩu, các đơn vị thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định tại Nghị định số 46/2026/NĐ-CP đã tạm ngưng cấp giấy chứng nhận kiểm dịch và giấy xác nhận kiểm tra an toàn thực phẩm đối với các lô hàng thực phẩm nhập khẩu có nguồn gốc từ thực vật và động vật.

Hải quan gỡ “nút thắt” kiểm tra an toàn thực phẩm tại cửa khẩu

Nguyên nhân được xác định là dù Nghị định số 46/2026/NĐ-CP và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP có quy định chuyển tiếp đối với việc tự công bố, đăng ký bản công bố sản phẩm và cơ quan kiểm tra nhà nước đối với thực phẩm nhập khẩu, song chưa có điều khoản chuyển tiếp đối với trình tự, thủ tục kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm làm căn cứ ban hành thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu.

Hệ quả là hàng hóa không đủ điều kiện hoàn tất thủ tục thông quan, gây ùn ứ nghiêm trọng tại nhiều cửa khẩu.

Thống kê nhanh của Cục Hải quan cho thấy, trong ngày 30/1/2026, tại cửa khẩu quốc tế Kim Thành (Lào Cai) có khoảng 300 xe chở nông sản tươi sống như rau, củ, quả và hàng bánh kẹo chưa có kết quả kiểm tra an toàn thực phẩm. Tại cửa khẩu Hoa Lư (Đồng Nai), có 251 xe chở sắn lát, chuối đang chờ kết quả kiểm tra.

Tình trạng ùn ứ cũng ghi nhận tại nhiều cửa khẩu khác như: Lao Bảo (Quảng Trị) khoảng 50 xe; Dinh Bà (Đồng Tháp) 100 xe; Vĩnh Xương (An Giang) khoảng 200 ghe, thuyền; Thường Phước (Đồng Tháp) 200 ghe, thuyền; Tịnh Biên (An Giang) khoảng 200 xe hàng thực phẩm các loại.

Theo Cục Hải quan, phần lớn hàng hóa bị ùn tắc là nông sản, hoa quả tươi sống hoặc các mặt hàng thực phẩm có thời hạn sử dụng ngắn. Việc không được thông quan kịp thời không chỉ gây thiệt hại lớn cho doanh nghiệp do hư hỏng hàng hóa, phát sinh chi phí lưu kho, lưu bãi, phạt chậm giao hàng, mà còn tạo áp lực lớn lên hoạt động logistics tại khu vực cửa khẩu.

Đáng chú ý, trong bối cảnh cao điểm Tết Nguyên đán đang cận kề, tình trạng ùn ứ phương tiện kéo dài còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, an ninh trật tự và an toàn khu vực biên giới.

Trước thực tế trên, Cục Hải quan kiến nghị các bộ quản lý chuyên ngành sớm có hướng dẫn cụ thể, thống nhất về trình tự kiểm tra nhà nước đối với an toàn thực phẩm nhập khẩu trong giai đoạn chuyển tiếp, qua đó tạo cơ sở pháp lý để các đơn vị kiểm tra tiếp tục thực hiện cấp giấy chứng nhận, giải phóng hàng hóa.

Đồng thời, Cục Hải quan cũng chỉ đạo các chi cục hải quan khu vực tăng cường ứng trực, sẵn sàng giải quyết thủ tục thông quan ngay khi các vướng mắc được tháo gỡ, nhằm bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu thông suốt, giảm thiểu tối đa thiệt hại cho doanh nghiệp.