Để giải quyết tận gốc các điểm nghẽn hạ tầng, giảm áp lực cho khu vực nội đô lịch sử và tạo dư địa phát triển dài hạn, Hà Nội đề xuất trong giai đoạn 2026–2045 sẽ di dời hơn 860.000 người dân sinh sống trong phạm vi Vành đai 3 trở vào. Đây là một trong những nội dung đáng chú ý tại báo cáo về Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn 100 năm vừa được UBND TP Hà Nội trình HĐND thành phố xem xét tại kỳ họp thứ 31.
Theo UBND TP Hà Nội, việc điều chỉnh Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch chung Thủ đô đến năm 2045, tầm nhìn đến năm 2065 là cần thiết, bởi hai quy hoạch hiện hành đã bộc lộ nhiều bất cập, không còn phù hợp với yêu cầu phát triển mới và cần được rà soát để thống nhất với Quy hoạch tổng thể quốc gia.
Chuyển từ “bảo tồn – cải tạo” sang “tái thiết giá trị”
Một điểm nhấn quan trọng trong định hướng mới là sự chuyển dịch tư duy phát triển đô thị. Thay vì cách tiếp cận “bảo tồn – cải tạo” mang tính cục bộ, Hà Nội định hướng “tái thiết giá trị” trên quy mô toàn diện, kết hợp bảo tồn di sản với tái cấu trúc không gian đô thị, hạ tầng và dân cư.
 |
| Hiện trạng phố Tràng Tiền (P.Hoàn Kiếm), nơi nằm trong khu vực phố cũ có kiến trúc đô thị đặc trưng thời kỳ Pháp thuộc |
Thành phố đề xuất xây dựng cấu trúc không gian và hạ tầng chiến lược, đồng thời xác định rõ các không gian di sản văn hóa, lịch sử và cảnh quan đặc thù dọc sông Đà, sông Hồng, sông Đuống. Trên cơ sở đó, Hà Nội đặt mục tiêu giải quyết căn cơ các tồn tại kéo dài nhiều năm như ngập úng, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường và quá tải hạ tầng xã hội.
Để lập lại trật tự, văn minh đô thị và tạo không gian phát triển bền vững, Hà Nội đề xuất tái cấu trúc mô hình phát triển theo hướng đô thị đa cực – đa trung tâm, gắn với cấu trúc đô thị đa tầng – đa lớp. Cách tiếp cận này nhằm phân bố lại hợp lý dân cư, không gian sản xuất – dịch vụ và hệ thống hạ tầng, từng bước giảm áp lực cho khu vực đô thị lõi.
Theo UBND TP Hà Nội, quá trình tái cấu trúc sẽ hướng tới “một cuộc cách mạng” về kiến trúc cảnh quan đô thị, nhà ở và di sản. Các giá trị lịch sử – văn hóa không chỉ được bảo tồn nguyên trạng mà còn được tái thiết để thích ứng với đời sống đô thị hiện đại, tạo ra giá trị mới về kinh tế, văn hóa và xã hội.
Phạm vi tái cấu trúc dự kiến tập trung từ Vành đai 3 trở vào, ưu tiên triển khai trước tại khu vực Vành đai 1 và Vành đai 2 – nơi đang chịu áp lực dân cư và hạ tầng lớn nhất.
Trong lộ trình này, Hà Nội xác định rõ các khu vực cần tái cấu trúc kết hợp bảo tồn, tôn tạo, bao gồm: trung tâm chính trị – hành chính Ba Đình; khu vực hồ Gươm và phụ cận; khu phố cổ, phố cũ; khu vực hồ Tây và vùng phụ cận; khu vực hai bên sông Hồng với trục cảnh quan trung tâm.
Việc tái cấu trúc tại các khu vực này không chỉ nhằm giảm mật độ dân cư mà còn tạo điều kiện chỉnh trang kiến trúc, mở rộng không gian công cộng, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, qua đó nâng cao chất lượng sống cho người dân.
Song song với tái cấu trúc không gian, Hà Nội đề xuất tái cấu trúc dân cư thông qua chủ trương giãn dân nội đô. Người dân thuộc diện giải tỏa, di dời sẽ được bố trí tái định cư linh hoạt: một phần tại chỗ, phần còn lại tại các khu đô thị mới gắn với các cực tăng trưởng như Đông Anh, Gia Lâm, Hòa Lạc.
Các khu vực này được định hướng đầu tư đồng bộ về hạ tầng kỹ thuật và xã hội, bao gồm hệ thống trường học, bệnh viện, công viên, không gian xanh và dịch vụ công cộng, nhằm đảm bảo người dân có điều kiện sống tốt hơn so với nơi ở cũ.
Nhu cầu vốn lớn, huy động đa dạng nguồn lực
Theo UBND TP Hà Nội, tổng nguồn lực cần huy động để thực hiện điều chỉnh tổng thể hai quy hoạch trong giai đoạn 2026–2045 ước khoảng 64,84 triệu tỷ đồng.
Trong giai đoạn 2026–2035, nhu cầu vốn khoảng 14,5 triệu tỷ đồng. Trong đó, ngân sách thành phố dự kiến đầu tư công 1,97 triệu tỷ đồng để phát triển hạ tầng và giải quyết các vấn đề dân sinh cấp bách; khu vực doanh nghiệp tư nhân và người dân đầu tư khoảng 8,8 triệu tỷ đồng cho phát triển hạ tầng, đô thị mới, khu – cụm công nghiệp, khoa học công nghệ, y tế, giáo dục, văn hóa và tái cấu trúc đô thị.
Ở giai đoạn này, Hà Nội đề xuất di dời khoảng 200.000 người tại khu vực sông Hồng; 200.000 người tại hồ Tây và vùng phụ cận; 42.000 người tại một số tuyến phố trong phạm vi Vành đai 3.
Giai đoạn 2036–2045, nhu cầu vốn tăng lên 50,34 triệu tỷ đồng. Trong đó, đầu tư công khoảng 5,05 triệu tỷ đồng, còn lại chủ yếu đến từ khu vực tư nhân và dân cư, với khoảng 31,1 triệu tỷ đồng dành cho phát triển hạ tầng, đô thị mới và tái cấu trúc không gian đô thị.
Trong giai đoạn này, Hà Nội dự kiến di dời 26.730 người tại khu phố cổ, 23.000 người tại khu phố cũ và khoảng 370.000 người tại các khu vực còn lại trong Vành đai 3.
Tính chung trong giai đoạn 2026–2045, Hà Nội đề xuất di dời hơn 860.000 người dân để phục vụ quá trình tái cấu trúc đô thị. Đây được xem là một trong những chương trình chỉnh trang và tái thiết đô thị có quy mô lớn nhất từ trước đến nay, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về thể chế, nguồn lực và đồng thuận xã hội.
Theo lãnh đạo thành phố, nếu được triển khai bài bản, lộ trình tái cấu trúc này sẽ tạo nền tảng để Hà Nội phát triển theo hướng xanh, thông minh, bền vững, vừa bảo tồn được các giá trị lịch sử – văn hóa đặc sắc, vừa đáp ứng yêu cầu của một đô thị hiện đại trong dài hạn.
