 |
| Dự thảo đề xuất 8 trường hợp không sử dụng hóa đơn điện tử: người bán cần hiểu đúng |
Thông tin về việc một số trường hợp không phải xuất hóa đơn điện tử đang được chia sẻ rộng rãi trên mạng xã hội trong những ngày gần đây. Tuy nhiên, nhiều người đang nhầm lẫn giữa quy định hiện hành và nội dung mới chỉ ở giai đoạn dự thảo, một nhầm lẫn có thể dẫn đến rủi ro pháp lý đáng kể nếu áp dụng trước khi văn bản chính thức có hiệu lực.
Để tiếp cận chủ đề này an toàn, cần làm rõ ngay từ đầu hai lớp thông tin đang bị trộn lẫn trên truyền thông.
Lớp thứ nhất - những gì đang thực sự có hiệu lực. Ngày 29/4/2026, Chính phủ ban hành Nghị định 141/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 68/2026/NĐ-CP liên quan đến chính sách thuế đối với hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh, với hiệu lực từ ngày 01/01/2026 (Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, chinhphu.vn). Theo đó, hộ, cá nhân kinh doanh có doanh thu trên 1 tỷ đồng/năm bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử có mã của cơ quan thuế hoặc hóa đơn từ máy tính tiền có kết nối dữ liệu. Đối với nhóm có doanh thu từ 1 tỷ đồng trở xuống, người nộp thuế được quyền chủ động lựa chọn sử dụng hóa đơn điện tử tùy theo nhu cầu thực tế.
Lớp thứ hai - những gì đang được đề xuất, chưa có hiệu lực. Ngày 14/4/2026, Bộ Tài chính công bố dự thảo Nghị định quy định về hóa đơn điện tử, chứng từ điện tử để lấy ý kiến rộng rãi (đăng tải tại Cổng xây dựng chính sách của Chính phủ: xaydungchinhsach.chinhphu.vn). Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất các trường hợp không phải lập hóa đơn điện tử. Dự thảo này, sau khi được ban hành chính thức, sẽ thay thế cả Nghị định 123/2020/NĐ-CP và Nghị định 70/2025/NĐ-CP.
Về thời gian, theo Quyết định số 2835/QĐ-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ, nghị định quy định hóa đơn, chứng từ được trình Chính phủ trong tháng 4/2026 và dự kiến có hiệu lực từ 01/7/2026. Tuy nhiên, đến giữa tháng 6/2026, nghị định vẫn chưa được ký ban hành chính thức. Mọi nội dung về 8 trường hợp được phân tích dưới đây là đề xuất trong dự thảo, chưa phải quy định có hiệu lực pháp lý bắt buộc thi hành. Nội dung cụ thể cũng có thể thay đổi sau quá trình lấy ý kiến.
Theo khoản 4 Điều 8 của dự thảo Nghị định, Bộ Tài chính đề xuất 8 trường hợp không bắt buộc lập hóa đơn điện tử. Việc hiểu rõ điều kiện kèm theo của từng trường hợp quan trọng hơn nhiều so với việc chỉ biết danh sách.
Trường hợp 1: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh không chịu thuế giá trị gia tăng (GTGT) theo quy định của pháp luật về thuế GTGT, đồng thời không phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN) theo quy định của pháp luật về thuế TNCN, trừ trường hợp hộ kinh doanh có bán hàng hóa thuộc đối tượng phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng. Đây là điều kiện kép: không chịu thuế GTGT và không phải nộp thuế TNCN. Một hộ có doanh thu thấp nhưng bán hàng thuộc diện chịu thuế GTGT vẫn không thuộc trường hợp này. Khi bán xe máy, xe ô tô, bất động sản, những hàng hóa phải đăng ký quyền sở hữu, vẫn phải xuất hóa đơn dù doanh thu ở mức nào.
Trường hợp 2: Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ thông qua sàn thương mại điện tử có chức năng thanh toán, đã được chủ quản sàn thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay theo từng giao dịch. Người bán vẫn phải lập hóa đơn điện tử giao cho người mua trong trường hợp người mua yêu cầu, hoặc ủy nhiệm cho bên thứ ba lập thay. Đây là trường hợp được quan tâm nhất và cũng dễ bị áp dụng sai nhất, bởi điều kiện "sàn đã nộp thuế thay theo từng giao dịch" không tự động đúng với mọi sàn và mọi hình thức kinh doanh.
Trường hợp 3: Hộ kinh doanh làm đại lý xổ số, đại lý bảo hiểm, đại lý bán hàng đa cấp mà doanh nghiệp xổ số, bảo hiểm, bán hàng đa cấp đã khấu trừ thuế. Điều kiện then chốt là đơn vị chủ quản đã thực hiện khấu trừ thuế, không phải tự động áp dụng cho mọi đại lý.
Trường hợp 4: Các khoản phí và khoản thu khác phát sinh từ hoạt động tái bảo hiểm, nhận tiền gửi, hoạt động tài chính, bán nợ, giao dịch ngoại tệ và sản phẩm phái sinh. Đây là nghiệp vụ đặc thù của ngành tài chính ngân hàng, không liên quan đến hộ kinh doanh thông thường.
Trường hợp 5: Góp vốn bằng tài sản của tổ chức, cá nhân kinh doanh vào doanh nghiệp. Cần có hồ sơ chứng minh bản chất góp vốn để phân biệt với giao dịch bán hàng thông thường.
Trường hợp 6: Tài sản điều chuyển từ công ty mẹ đến các đơn vị hạch toán phụ thuộc và ngược lại, giữa các đơn vị thành viên hạch toán phụ thuộc trong cùng cơ sở kinh doanh; tài sản điều chuyển khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp. Quyết định điều chuyển được phê duyệt đúng trình tự là chứng từ bắt buộc phải có.
Trường hợp 7: Xuất máy móc, thiết bị cho mượn là tài sản cố định và công cụ, dụng cụ phục vụ gia công hàng hóa của bên cho mượn, không thu tiền, không chuyển quyền sở hữu. Nếu có thu phí cho mượn, trường hợp này không áp dụng.
Trường hợp 8: Các trường hợp theo quy định tại Nghị định 181/2025/NĐ-CP ngày 01/7/2025 của Chính phủ gồm hàng hóa, dịch vụ sử dụng để tiếp tục quá trình sản xuất, kinh doanh nội bộ; hàng hóa, dịch vụ xuất hoặc cung cấp phục vụ hoạt động sản xuất kinh doanh; và các khoản thu không liên quan đến bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ (là văn bản đang có hiệu lực, được dự thảo mới dẫn chiếu để áp dụng kế tiếp).
Lưu ý: Tất cả 8 trường hợp nêu trên đều thuộc đề xuất trong dự thảo, chưa có hiệu lực pháp lý bắt buộc thi hành tính đến thời điểm này.
Trong pháp luật thuế Việt Nam, "không phải xuất hóa đơn điện tử" không có nghĩa là "không cần làm gì cả." Mỗi trường hợp trong số 8 trường hợp đều dựa trên điều kiện cụ thể và người kinh doanh phải có chứng từ, tài liệu để chứng minh giao dịch của mình đáp ứng đủ điều kiện đó.
Quy định mới không giảm trách nhiệm về chứng từ, nó chỉ thay thế loại chứng từ từ hóa đơn sang các hình thức phù hợp khác, tùy theo từng tình huống cụ thể.
Hiểu lầm thứ nhất: Nhầm "dự thảo" với "quy định đã có hiệu lực." Nhiều bài đăng trên mạng xã hội đang chia sẻ thông tin về 8 trường hợp này theo cách diễn đạt như thể đây là quy định đang áp dụng từ hôm nay. Nội dung dự thảo còn có thể thay đổi và chỉ có giá trị pháp lý sau khi được ký ban hành chính thức và đăng trên Công báo.
Hiểu lầm thứ hai: Bán trên sàn là tự động được miễn lập hóa đơn. Điều kiện theo dự thảo rất cụ thể: sàn phải có chức năng thanh toán và đã thực hiện khấu trừ, kê khai, nộp thuế thay theo từng giao dịch. Không phải mọi sàn và không phải mọi hình thức giao dịch đều đáp ứng điều kiện này. Hơn nữa, kể cả khi đủ điều kiện, khi người mua yêu cầu hóa đơn, người bán vẫn có nghĩa vụ phải cung cấp.
Hiểu lầm thứ ba: Nhầm "không bắt buộc xuất hóa đơn" với "không phải nộp thuế." Đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập. Dù không phải xuất hóa đơn, hộ kinh doanh vẫn phải ghi chép doanh thu, theo dõi ngưỡng chịu thuế và thực hiện kê khai khi vượt ngưỡng.
Rủi ro thực tiễn: Người bán vội thông báo với khách hàng rằng "tôi không cần xuất hóa đơn nữa" trong khi quy định chưa có hiệu lực. Nếu khách hàng là doanh nghiệp cần hóa đơn để hạch toán chi phí, việc từ chối sẽ dẫn đến mất đơn hàng, tranh chấp hợp đồng và tổn hại uy tín kinh doanh.
Câu trả lời thực tiễn là: tiếp tục tuân thủ đúng quy định đang có hiệu lực, đồng thời chuẩn bị sẵn để thích nghi khi nghị định mới được ban hành.
Theo Nghị định 141/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 01/01/2026, không bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử. Khi khách hàng yêu cầu hóa đơn, nộp Mẫu số 06/ĐN-PSĐT đề nghị cơ quan thuế cấp hóa đơn điện tử có mã theo từng lần phát sinh, tại Chi cục Thuế quản lý trực tiếp hoặc qua Cổng thông tin điện tử của Cục Thuế.
Bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định hiện hành, không có ngoại lệ nào từ dự thảo mới thay đổi nghĩa vụ này cho đến khi nghị định mới chính thức có hiệu lực.
Cần liên hệ trực tiếp với bộ phận hỗ trợ bán hàng của sàn, Shopee qua Seller Center, Lazada qua Seller Center, TikTok Shop qua TikTok Seller, để xác nhận bằng văn bản: sàn đó có đang thực hiện khấu trừ, kê khai và nộp thuế thay theo từng giao dịch hay không. Văn bản xác nhận này sẽ là chứng cứ quan trọng khi nghị định mới có hiệu lực.
Cần lưu ý thêm: hiện tại, dự thảo chưa quy định cụ thể cơ chế nào để người bán chính thức xác nhận điều kiện "sàn đã nộp thuế thay." Đây là khoảng trống pháp lý có thể sẽ được làm rõ trong thông tư hướng dẫn hoặc văn bản bổ sung sau khi nghị định chính thức có hiệu lực. Vì vậy, ngay cả khi nghị định được ban hành, người bán cần tiếp tục theo dõi hướng dẫn cụ thể từ cơ quan thuế trước khi áp dụng.
Hiện vẫn cần tuân thủ Nghị định 123/2020 và Nghị định 70/2025. Để chuẩn bị cho quy định mới, cần xây dựng sẵn hệ thống hồ sơ chứng từ, hợp đồng góp vốn, biên bản bàn giao tài sản, quyết định điều chuyển được phê duyệt đúng trình tự, để chứng minh bản chất giao dịch khi cần.
Nên theo dõi qua ba kênh chính thống và đáng tin cậy nhất:
Cổng xây dựng chính sách của Chính phủ: xaydungchinhsach.chinhphu.vn
Cổng Thông tin điện tử Bộ Tài chính: mof.gov.vn
Cổng thuế điện tử: thuedientu.gdt.gov.vn
Chỉ khi nghị định được ký ban hành và đăng trên Công báo, đó mới là thời điểm các trường hợp được miễn lập hóa đơn chính thức có hiệu lực pháp lý bắt buộc.Đối với những tình huống cụ thể chưa rõ ràng như xác định liệu giao dịch có thuộc diện được miễn hay không, hay cách xử lý hóa đơn trong thời gian chuyển tiếp, người dân và doanh nghiệp hoàn toàn có quyền yêu cầu hướng dẫn trực tiếp và miễn phí từ Chi cục Thuế quận/huyện nơi đăng ký kinh doanh, hoặc đặt câu hỏi qua tính năng hỏi đáp của ứng dụng eTax Mobile. Đây là cách chủ động và an toàn nhất, thay vì áp dụng theo thông tin chưa được xác minh từ mạng xã hội.
