Doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh trước vận hội mới từ cải cách thể chế

Doanh nghiệp chiếm hơn 98% lực lượng trước yêu cầu chuyển đổi

TP. Hồ Chí Minh đang bước vào thời điểm quan trọng trong tiến trình hoàn thiện thể chế phát triển. Việc tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng với quá trình xây dựng cơ chế cho Luật Đô thị đặc biệt TP. Hồ Chí Minh, được kỳ vọng sẽ tạo thêm nền tảng pháp lý và động lực mới cho cộng đồng doanh nghiệp.

Đây không chỉ là một hoạt động lập pháp đơn thuần. Với một đô thị giữ vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước, những thay đổi về cơ chế, chính sách trong giai đoạn này có thể tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, năng lực cạnh tranh, phương thức quản trị đô thị và triển vọng phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Trong đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa là nhóm được quan tâm đặc biệt, bởi đây là lực lượng chiếm trên 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động, có vai trò quan trọng trong tạo việc làm, duy trì sức sống thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế địa phương.

Ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. Hồ Chí Minh.

Theo ông Phạm Văn Triêm, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. Hồ Chí Minh cho biết: “Cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa TP. Hồ Chí Minh đang đứng trước cơ hội lớn, nhưng cơ hội đó chỉ thực sự trở thành động lực nếu doanh nghiệp đủ năng lực để nắm bắt...”

Dự thảo sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được kỳ vọng sẽ khắc phục những hạn chế từng tồn tại trong quá trình triển khai chính sách hỗ trợ doanh nghiệp thời gian qua. Thực tế cho thấy, không ít chính sách hỗ trợ vẫn còn dàn trải, thiếu trọng tâm, chưa thật sự đi sâu vào nhu cầu cụ thể của từng nhóm doanh nghiệp, từng ngành nghề và từng giai đoạn phát triển.

Nếu được sửa đổi theo hướng thực chất hơn, các chính sách về tiếp cận vốn, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, đào tạo nguồn nhân lực, hỗ trợ pháp lý, xúc tiến thương mại và tham gia chuỗi cung ứng sẽ có điều kiện đi vào đời sống doanh nghiệp rõ nét hơn. Đây là những điểm nghẽn mà doanh nghiệp nhỏ và vừa thường xuyên gặp phải, đặc biệt trong bối cảnh chi phí đầu vào tăng, cạnh tranh gay gắt và tiêu chuẩn thị trường ngày càng cao.

Việc xây dựng Luật Đô thị đặc biệt TP. Hồ Chí Minh được kỳ vọng sẽ trao cho thành phố những cơ chế vượt trội hơn về quản lý, đầu tư, tài chính, hạ tầng, phân cấp, phân quyền và cải cách hành chính. Khi thành phố có thêm quyền chủ động, môi trường đầu tư kinh doanh có thể trở nên linh hoạt hơn, thủ tục hành chính được rút ngắn hơn và các nguồn lực phát triển được khai thông hiệu quả hơn.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, một đô thị có cơ chế đặc biệt không chỉ mang ý nghĩa về quản trị nhà nước, mà còn mở ra những cơ hội cụ thể về thị trường, đầu tư, thương mại, dịch vụ, logistics, công nghệ, tài chính và phát triển hạ tầng. Doanh nghiệp có thể được hưởng lợi từ một môi trường kinh doanh thông thoáng hơn, minh bạch hơn và có khả năng phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu của thực tiễn.

Đặc biệt, sau khi TP. Hồ Chí Minh mở rộng không gian phát triển và tăng cường liên kết với các vùng kinh tế năng động, cộng đồng doanh nghiệp có thêm điều kiện hình thành những chuỗi liên kết lớn hơn. Không gian thị trường rộng hơn, hệ sinh thái sản xuất – dịch vụ đa dạng hơn và khả năng kết nối vùng tốt hơn sẽ là nền tảng để doanh nghiệp nhỏ và vừa từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh.

Tuy nhiên, cơ hội lớn luôn đi kèm áp lực lớn. Khi TP. Hồ Chí Minh hướng đến mô hình đô thị đặc biệt với yêu cầu phát triển nhanh hơn, xanh hơn, thông minh hơn và bền vững hơn, các doanh nghiệp cũng buộc phải thay đổi nhanh hơn. Những phương thức quản trị cũ, cách làm dựa nhiều vào kinh nghiệm cá nhân hoặc lợi thế ngắn hạn sẽ khó còn phù hợp trong môi trường cạnh tranh mới.

Nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện vẫn đối mặt với không ít hạn chế về năng lực quản trị, khả năng tiếp cận vốn, trình độ công nghệ, chất lượng nguồn nhân lực, năng lực xây dựng thương hiệu và khả năng tham gia các chuỗi giá trị lớn. Đây là những điểm yếu không thể giải quyết chỉ bằng sự hỗ trợ từ chính sách, mà đòi hỏi sự chuyển động từ chính bên trong doanh nghiệp.

Điều đáng lo ngại nhất, theo Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. Hồ Chí Minh, không phải là doanh nghiệp thiếu cơ hội, mà là doanh nghiệp không đủ năng lực để nắm bắt cơ hội. Nếu không chuẩn bị kịp thời, khoảng cách giữa nhóm doanh nghiệp tiên phong và nhóm doanh nghiệp chậm đổi mới sẽ ngày càng lớn. Khi đó, những chính sách mới dù có mở ra không gian phát triển rộng hơn cũng khó tạo ra tác động đồng đều cho toàn bộ cộng đồng doanh nghiệp.

Từ tư duy “xin hỗ trợ” sang tâm thế “sẵn sàng phát triển”

Từ thực tiễn đó, ông Phạm Văn Triêm cho rằng doanh nghiệp nhỏ và vừa cần thay đổi tư duy từ “xin hỗ trợ” sang “sẵn sàng phát triển”. Nhà nước có thể tạo hành lang pháp lý, mở cơ chế và hỗ trợ nguồn lực, nhưng chính doanh nghiệp phải là chủ thể quyết định tốc độ phát triển của mình. Chính sách chỉ thật sự phát huy hiệu quả khi doanh nghiệp có năng lực hấp thụ, có khát vọng đổi mới và có kế hoạch phát triển dài hạn.

Theo ông Phạm Văn Triêm, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ dừng lại ở mục tiêu tồn tại, mà phải vươn lên trở thành lực lượng nòng cốt trong khu vực kinh tế tư nhân, phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân.

Trước hết, doanh nghiệp cần chuyển đổi tư duy quản trị. Sự cần cù, linh hoạt và kinh nghiệm của người chủ doanh nghiệp vẫn là những giá trị quan trọng, nhưng trong bối cảnh mới, từng đó là chưa đủ. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống quản trị hiện đại, minh bạch tài chính, chuẩn hóa quy trình vận hành, quản trị rủi ro và quản trị nhân sự theo các chuẩn mực mới. Đây là nền tảng để doanh nghiệp tiếp cận vốn, mở rộng quy mô, hợp tác với đối tác lớn và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.

Bên cạnh đó, chuyển đổi số phải được xem là điều kiện tồn tại, không còn là lựa chọn mang tính phong trào. Từ kế toán, bán hàng, marketing, chăm sóc khách hàng đến quản trị sản xuất, kho vận, dữ liệu và vận hành nội bộ, doanh nghiệp đều cần ứng dụng công nghệ ở mức độ phù hợp. Doanh nghiệp nhỏ có thể đi từng bước, lựa chọn giải pháp phù hợp với nguồn lực, nhưng không thể đứng ngoài xu thế này.

Trong bối cảnh tiêu dùng xanh, sản xuất xanh, tài chính xanh và các tiêu chuẩn phát triển bền vững ngày càng trở thành xu hướng toàn cầu, doanh nghiệp nào chuẩn bị sớm sẽ có lợi thế cạnh tranh tốt hơn. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển đổi xanh không nhất thiết bắt đầu từ những khoản đầu tư quá lớn, mà có thể bắt đầu từ tiết kiệm năng lượng, tối ưu nguyên vật liệu, giảm phát thải, minh bạch nguồn gốc sản phẩm và tuân thủ tốt hơn các tiêu chuẩn môi trường.

Doanh nghiệp nhỏ muốn đi xa phải liên kết và chuyên nghiệp hóa

Cùng với chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, tăng cường liên kết là yêu cầu có tính sống còn. Một doanh nghiệp nhỏ có thể hạn chế về vốn, nhân lực, công nghệ và thị trường, nhưng khi nhiều doanh nghiệp biết liên kết, chia sẻ thông tin, hợp tác trong chuỗi cung ứng và cùng nhau mở rộng thị trường, sức mạnh cộng đồng sẽ được nhân lên. Đây cũng là vai trò mà Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. Hồ Chí Minh xác định cần đẩy mạnh trong thời gian tới: kết nối doanh nghiệp với doanh nghiệp, doanh nghiệp với chính quyền và doanh nghiệp với các đối tác trong nước, quốc tế.

Không chỉ đổi mới về công nghệ hay quản trị, cộng đồng doanh nghiệp cũng cần xây dựng văn hóa kinh doanh chuyên nghiệp hơn. Uy tín, chất lượng, tuân thủ pháp luật, minh bạch tài chính và trách nhiệm xã hội sẽ là những giá trị quyết định sự phát triển bền vững. Trong một thị trường ngày càng minh bạch, doanh nghiệp muốn đi xa buộc phải xây dựng niềm tin dài hạn với khách hàng, đối tác, người lao động và xã hội.

Hiệp hội Doanh nghiệp Nhỏ và Vừa TP. Hồ Chí Minh kỳ vọng các luật mới sẽ được xây dựng theo hướng lấy doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, giảm tối đa chi phí tuân thủ, đơn giản hóa thủ tục hành chính, bảo đảm quyền tự do kinh doanh và khuyến khích đổi mới sáng tạo. Đồng thời, chính sách cần tạo điều kiện thuận lợi hơn để doanh nghiệp tiếp cận vốn, đất đai, công nghệ, thị trường và các nguồn lực phát triển.

Hiệp hội cũng mong muốn được tham gia sâu hơn vào quá trình phản biện chính sách, để tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp được lắng nghe ngay từ khâu xây dựng luật đến tổ chức thực thi. Bởi một chính sách tốt không chỉ nằm ở nội dung văn bản, mà còn được đo bằng khả năng đi vào thực tế, giải quyết đúng điểm nghẽn và tạo ra động lực phát triển thực chất cho doanh nghiệp.

Thực tiễn phát triển kinh tế cho thấy, không có đạo luật nào có thể làm thay doanh nghiệp. Luật pháp có thể mở đường, chính sách có thể tạo điều kiện, nhưng đi nhanh hay chậm, đi xa hay không vẫn phụ thuộc vào nội lực, tầm nhìn và khả năng hành động của từng doanh nghiệp.

Nếu các luật mới được thông qua với tinh thần đổi mới mạnh mẽ, TP. Hồ Chí Minh sẽ bước vào một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới với nhiều cơ hội hơn, nhưng cũng nhiều yêu cầu khắt khe hơn. Trong bối cảnh đó, cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa không thể đứng ngoài cuộc. Sự chủ động thay đổi, chủ động liên kết, chủ động nâng cao năng lực cạnh tranh và nuôi dưỡng khát vọng vươn lên sẽ quyết định vị thế của doanh nghiệp trong chu kỳ phát triển mới.