Định hình xuất khẩu trực tuyến thành động lực tăng trưởng mới

Tại tọa đàm “Giải pháp tăng trưởng xuất khẩu cao và bền vững” do Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) tổ chức sáng 16/12, ông Trần Văn Trọng, Tổng Thư ký Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (Vecom) nhận định, thương mại điện tử đang trở thành một phương thức tổ chức thương mại mới, tác động trực tiếp tới cách doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường trong nước và quốc tế.

Theo ông Trọng, Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2026–2030 đặt mục tiêu đến năm 2030, xuất khẩu trực tuyến trở thành kênh quan trọng để nâng cao giá trị thương hiệu Việt. Trọng tâm là gia tăng tỷ trọng thương mại điện tử B2C xuyên biên giới, tạo giá trị gia tăng cho các nhóm hàng nông sản, thủy sản, công nghiệp và sản phẩm chế biến, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa (SMEs).

Định hình xuất khẩu trực tuyến thành động lực tăng trưởng mới

Dư địa lớn cho xuất khẩu trực tuyến

Số liệu của Vecom cho thấy, năm 2024, quy mô thị trường thương mại điện tử Việt Nam đạt khoảng 32 tỷ USD, tăng trưởng 27%, thuộc nhóm cao trong khu vực. Riêng doanh thu bán lẻ hàng hóa trực tuyến đạt 22,5 tỷ USD, tăng 30% so với năm trước.

Tuy nhiên, nếu đặt trong tổng thể nền kinh tế, thương mại điện tử mới chỉ chiếm khoảng 12% tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ. “Con số này cho thấy dư địa phát triển còn rất lớn, đặc biệt khi so sánh với các nền kinh tế phát triển, nơi thương mại điện tử chiếm tới 40–50% tổng mức bán lẻ”, ông Trọng nhấn mạnh.

Ở góc độ thương mại quốc tế, hết 11 tháng năm nay, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Việt Nam đạt gần 840 tỷ USD, tăng trên 17%; dự báo cả năm có thể đạt khoảng 920 tỷ USD – mức kỷ lục mới, trong đó xuất khẩu ước vượt 470 tỷ USD. Tuy nhiên, theo đánh giá của Vecom, xuất khẩu trực tuyến hiện vẫn chiếm tỷ lệ rất nhỏ, chưa tương xứng với quy mô và tiềm năng của nền kinh tế.

Giai đoạn “bản lề” của thương mại điện tử xuyên biên giới

Ông Trần Văn Trọng cho rằng, năm 2025 là năm bản lề, đánh dấu sự chuyển tiếp từ giai đoạn khởi động sang giai đoạn tăng tốc của thương mại điện tử xuyên biên giới. Giai đoạn 2015–2025 được xem là thời kỳ tạo nền tảng, trong khi từ năm 2026 trở đi sẽ là giai đoạn thương mại điện tử xuyên biên giới “cất cánh” mạnh mẽ hơn.

Bên cạnh nỗ lực nội tại của doanh nghiệp, các nền tảng thương mại điện tử quốc tế như Amazon, Alibaba, Shopee… đang đóng vai trò hỗ trợ quan trọng. Mới đây, ngày 25/11, Bộ Công Thương và Shopee đã ký Biên bản ghi nhớ nhằm thúc đẩy và hỗ trợ doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa (MSMEs) Việt Nam mở rộng xuất khẩu thương mại điện tử sang các thị trường Đông Nam Á.

Theo thỏa thuận, Shopee sẽ triển khai các chương trình nâng cao năng lực, trang bị kỹ năng, kiến thức và công cụ cho 2.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam tham gia thương mại điện tử xuyên biên giới.

Tháo gỡ “điểm nghẽn” cho doanh nghiệp SMEs

Trong Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử giai đoạn 2026–2030, xuất khẩu trực tuyến đã được xác định rõ là một trụ cột tăng trưởng, gắn với mục tiêu nâng cao giá trị và thương hiệu hàng Việt. Đặc biệt, Luật Thương mại điện tử mới được thông qua cũng mở ra không gian chính sách mới, lần đầu tiên đặt vấn đề hỗ trợ xuất khẩu trực tuyến một cách rõ ràng trong khuôn khổ pháp luật.

Dù vậy, theo các chuyên gia, rào cản lớn nhất đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ hiện nay là thiếu nhân lực chất lượng cao, cùng với hạn chế trong hiểu biết về quy định nhập khẩu thông qua thương mại điện tử tại các thị trường nước ngoài.

“Điểm nghẽn lớn nhất không nằm ở công nghệ hay nền tảng, mà ở năng lực tổ chức thực thi của doanh nghiệp. Doanh nghiệp Việt Nam có lợi thế về sản xuất hàng hóa đạt tiêu chuẩn xuất khẩu, nhưng phần lớn chưa đủ nguồn lực để triển khai bài bản hoạt động xuất khẩu trực tuyến”, đại diện Vecom nhận định.

Theo khuyến nghị của các chuyên gia thương mại, để tham gia hiệu quả vào xuất khẩu xuyên biên giới, doanh nghiệp cần chuẩn bị kỹ lưỡng về pháp lý và quản trị rủi ro, đặc biệt là hệ thống chứng từ xuất khẩu như hóa đơn thương mại (Commercial Invoice), phiếu đóng gói (Packing List), vận đơn (Bill of Lading) và giấy chứng nhận xuất xứ (C/O).

Việc hoàn thiện năng lực nội tại, kết hợp với hành lang pháp lý ngày càng rõ ràng, được kỳ vọng sẽ giúp xuất khẩu trực tuyến thực sự trở thành trụ cột tăng trưởng mới, đóng góp bền vững cho thương mại và kinh tế Việt Nam trong giai đoạn tới.