Cố vấn An ninh Quốc gia Hoa Kỳ Jake Sullivan đã bắt đầu chuyến thăm kéo dài ba ngày tới Bắc Kinh vào hôm thứ Ba (27/8). Chuyến đi tới thủ đô của Trung Quốc này diễn ra sau chuyến thăm của Ngoại trưởng Antony Blinken, Bộ trưởng Tài chính Janet Yellen và các thành viên nội các khác kể từ khi Hoa Kỳ và Trung Quốc khởi động lại ngoại giao vào tháng 11 năm 2022.
Ông Sullivan cũng đã gặp Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị bốn lần vào các dịp khác nhau trên khắp thế giới. Nhưng có lẽ ông này đã bị thuyết phục thực hiện chuyến đi đến Trung Quốc sau khi chứng kiến sự đón tiếp “nồng hậu” mà các đồng nghiệp của mình nhận được. Tuy nhiên, về những nội dung có trong chương trình cho chuyến đi của ông thì vẫn khá hạn chế. Một quan chức cấp cao của Nhà Trắng đã nói với các phóng viên vào thứ Sáu tuần trước (23/8) rằng, mục tiêu của chuyến thăm là "làm rõ những hiểu lầm và tránh để cuộc cạnh tranh này chuyển thành xung đột".
Đồng thời, các quan chức Hoa Kỳ cũng đang hướng tới mục tiêu đạt được một số tiến bộ bổ sung trong các lĩnh vực hợp tác cụ thể, trước khi nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden kết thúc. Trong vài tuần qua, các quan chức Trung Quốc đã đến thăm Washington để thảo luận về fentanyl và các quan chức Bộ Tài chính Hoa Kỳ cũng đã đến Thượng Hải. Ông John Podesta, đặc phái viên về khí hậu quốc tế của chính quyền Biden, dự kiến cũng sẽ sớm có chuyến thăm Trung Quốc.
Đảng Cộng hòa đã chỉ trích các cuộc đàm phán của chính quyền Biden với Trung Quốc là một nỗ lực lãng phí – “một màn trình diễn ngoại giao không có thực chất”. Tuy nhiên, sự tham gia này đã mang lại một số thành quả nhất định cho Hoa Kỳ: Trung Quốc đã cam kết đặt ra các mục tiêu toàn diện hơn về khí hậu và giải quyết vấn đề liên quan đến khí thải không phải carbon dioxide, kiếm soát triệt để ba tiền chất của fentanyl và khôi phục liên lạc quân sự.
Ở chiều hướng ngược lại, những gì Bắc Kinh đạt được từ hoạt động ngoại giao này vẫn chưa được làm rõ. Vào năm 2022, Trung Quốc đã có động thái để tái hợp tác với Hoa Kỳ, ít nhất là một phần, với hy vọng vực dậy nền kinh tế đang gặp khó khăn của mình. Tuy nhiên, các cuộc họp với Washington không thực sự mang lại sự cứu cánh về kinh tế. Chính quyền Biden vẫn duy trì mức thuế quan được áp dụng dưới thời cựu Tổng thống Donald Trump và thậm chí áp đặt các hạn chế mới đối với hoạt động xuất khẩu công nghệ sang Trung Quốc.
Dù vậy, các chuyên gia cho biết, những cuộc họp này đã mang lại sự ổn định hơn cho mối quan hệ Mỹ - Trung, điều mà Bắc Kinh coi trọng. Bà Yun Sun, Giám đốc chương trình về Trung Quốc tại Trung tâm Stimson, cho biết: “Tôi không nghĩ họ coi đó là thất bại vì dù sao thì nó vẫn tốt hơn những năm trong nhiệm kỳ của ông Trump, đúng không? Không có sự sụp đổ nào cả”. Đồng thời bà chỉ ra rằng giao tiếp quân sự được nối lại là một ví dụ về sự ổn định được cải thiện.
Với chuyến thăm của ông Sullivan và cuộc gặp có thể diễn ra giữa ông Biden và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình vào cuối năm nay bên lề Hội nghị thượng đỉnh G-20, hoặc Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương, liệu Trung Quốc có cố gắng đạt được một số lợi ích ngoại giao trước khi phải đối mặt với nhiệm kỳ thứ hai có thể xảy ra của ông Trump không?
Trong một cuộc họp báo trước chuyến đi, một quan chức Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho biết, Bắc Kinh sẽ tiếp tục xây dựng dựa trên các cuộc họp “có ý nghĩa và mang tính xây dựng” với ông Sullivan, trong khi gây sức ép với Washington về các lĩnh vực đáng quan ngại, bao gồm cả “các biện pháp vô lý” mà chính quyền Biden đã thực hiện đối với nước này về mặt kinh tế. “Trung Quốc yêu cầu Hoa Kỳ ngừng chính trị hóa và an ninh hóa các vấn đề kinh tế và thương mại”, bản thông báo của bộ cho biết.
Tuy nhiên, tiến triển dự kiến sẽ còn hạn chế. “Tại thời điểm này, người Trung Quốc coi chính quyền Biden đang giữ vững thế trận trước cuộc bầu cử”, bà Sun cho biết. “Vì vậy, tôi nghĩ rằng người Trung Quốc sẽ ít nhiệt tình đàm phán bất kỳ thỏa thuận lớn nào với chính quyền Biden, trừ khi họ được cung cấp thứ gì đó thực sự hấp dẫn để đổi lại”.
Ít nhất, Trung Quốc có thể đặt mục tiêu duy trì động lực trong mối quan hệ song phương khi thủy triều chính trị thay đổi ở Hoa Kỳ, Da Wei, giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Thanh Hoa cho biết. Việc ứng cử viên tổng thống đảng Dân chủ Kamala Harris đang có tỷ lệ thăm dò cao hơn ông Biden trước đây “khiến việc hợp tác với chính quyền Biden trở nên có giá trị hơn… bởi vì chúng tôi tin rằng chính quyền Harris trong tương lai sẽ có sự tiếp nối mạnh mẽ hơn là thay đổi chính sách hiện tại”, ông Wei cho biết.
Mặc dù không rõ ông Sullivan sẽ đóng vai trò gì trong chính quyền tiềm năng của bà Harris, nhưng Trung Quốc có khả năng cũng vẫn quan tâm đến việc tiếp tục đầu tư vào mối quan hệ với cá nhân ông.
Ông Jing Qian, Giám đốc điều hành Trung tâm Phân tích Trung Quốc của Viện Chính sách Xã hội Châu Á, cho biết: “Theo hiểu biết của tôi, quan điểm phổ biến trong giới tinh hoa Trung Quốc là: mặc dù Tổng thống Biden có thể sắp kết thúc sự nghiệp chính trị của mình, nhưng chính sách và ảnh hưởng chính trị của ông Sullivan dự kiến sẽ còn tồn tại trong một thời gian khá dài”.
Mai Tuệ (theo FP)
