Mỹ và Trung Quốc hiện đều đang trong một cuộc chiến công nghệ toàn diện. Cuộc chiến này bắt đầu dưới thời chính quyền Trump nhưng đang tiếp nối dưới thời của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Bide.
Trên thực tế, Biden đã coi sự cạnh tranh của Hoa Kỳ với Trung Quốc là mặt trận quan trọng nhất trong cuộc đấu tranh thế hệ giữa dân chủ và chế độ chuyên quyền.
Cuộc chiến công nghệ bắt đầu như một tranh chấp thương mại, nhưng nhanh chóng biến thành cuộc chiến giành vị trí dẫn đầu trong các công nghệ cốt lõi như 5G, trí tuệ nhân tạo (AI) và chất bán dẫn.
Mỹ, với lịch sử phát triển và phát minh lâu đời, đã là nhà lãnh đạo công nghệ toàn cầu trong nhiều thập kỷ, nhưng vị trí đó hiện đang bị thách thức bởi Trung Quốc, quốc gia đã đẩy nhanh tốc độ trong cuộc đua với hàng chục tỷ USD tài trợ từ nhà nước,.
Sau khi Washington bắt đầu ngăn chặn quyền truy cập của Trung Quốc vào các công nghệ cốt lõi do Mỹ kiểm soát như chất bán dẫn, Bắc Kinh đã tăng gấp đôi nỗ lực "vượt qua Mỹ" trong chuỗi cung ứng của mình.
Đại dịch toàn cầu góp phần gia tăng căng thẳng giữa 2 quốc gia này, khiến Biden phải ban hành lệnh hành pháp để xem xét lại chuỗi cung ứng của Mỹ đối với các sản phẩm cốt lõi như chip, pin và vật tư y tế.
Các dự luật đề xuất tăng đáng kể đầu tư của Hoa Kỳ và chi tiêu cho nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực công nghệ cốt lõi cũng đã nhận được sự ủng hộ của hệ thống lưỡng đảng ở Washington.
Điều gì đã gây ra cuộc chiến công nghệ?
Các nhà phân tích chỉ ra rằng Kế hoạch "Made in China 2025 (MIC 2025)" - kế hoạch trong vòng 10 năm của Trung Quốc để chuyển đất nước này từ "một gã khổng lồ sản xuất thành cường quốc sản xuất thế giới" đã khơi mào cho cuộc chiến công nghệ này trong lúc Mỹ còn đang bận tâm đến chiến dịch bầu cử Tổng thống năm 2016. Kế hoạch "MIC 2025" được đề ra trong năm 2015.
Sau khi Donald Trump giành được Nhà Trắng, cố vấn thương mại Peter Navarro và Thượng nghị sĩ Marco Rubio gọi MIC 2025 là một "sự trơ trẽn".
Một loạt các sự kiện liên tiếp diễn ra, bao gồm cả tiền phạt và lệnh trừng phạt áp đặt lên gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc ZTE vì che đậy vai trò của mình trong việc bán công nghệ của Mỹ cho Iran. Những lo ngại từ việc Trung Quốc đánh cắp tài sản trí tuệ của Mỹ đến việc chuyển giao công nghệ cũng như cả lo ngại về sự thống trị của Huawei Technologies trong công nghệ 5G, đã biến thành một cuộc chiến công nghệ rộng lớn.
Sự khác biệt giữa chiến tranh thương mại và chiến tranh công nghệ là gì?
Các Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung bắt đầu vào ngày 6 tháng 7 năm 2018, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt mức thuế 25% đối với 34 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu của Trung Quốc, với lý do cần phải “tái cân bằng” thâm hụt thương mại ngày càng tăng của Mỹ với Trung Quốc. Các mức thuế khác đã được áp dụng trong năm 2018 và 2019.
Tuy nhiên, cuộc chiến thương mại sớm bị lu mờ bởi cuộc chiến công nghệ do Mỹ lo ngại rằng Trung Quốc đang sử dụng các phương tiện không công bằng để gia tăng sức mạnh thống trị trong lĩnh vực công nghệ, bao gồm quyền lực nhà nước và đánh cắp quyền sở hữu trí tuệ, để đạt được mục tiêu trở thành nhà lãnh đạo toàn cầu về các lĩnh vực cốt lõi như AI, chất bán dẫn và 5G.
Giảm bớt sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng của Trung Quốc
Trong những thập kỷ sau khi Trung Quốc gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới vào năm 2001, nền kinh tế Mỹ và Trung Quốc trở nên gắn bó với nhau. Trung Quốc là xưởng sản xuất cho Mỹ với giá rẻ, từ máy tính đến đồ chơi nhồi bông.
Chính sách “Nước Mỹ trên hết” của Tổng thống Donald Trump và Chiến tranh thương mại Mỹ - Trung đã dấy lên những lời kêu gọi về một sự tách rời nhằm giảm bớt sự phụ thuộc của Mỹ vào các chuỗi cung ứng có trụ sở tại Trung Quốc.
Ban đầu, việc phân tách bị bác bỏ là không thực tế vì thị trường Trung Quốc quá lớn khiến các công ty Mỹ không thể bỏ qua, và nền kinh tế của nước này đã quá gắn bó với nền kinh tế toàn cầu nên khó có thể tách rời.
Tuy nhiên, một hình thức tách biệt hạn chế này đã nhận được sự ủng hộ của lưỡng đảng, ngay cả từ các nhà lãnh đạo công nghệ như cựu Giám đốc điều hành Google Eric Schmidt, ông cho rằng điều này sẽ có lợi cho Hoa Kỳ.
Những căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc đã tác động lớn trong không gian internet, với việc Facebook và Google không được phép vận hành mạng xã hội và công cụ tìm kiếm của họ ở Trung Quốc và những nỗ lực dưới thời Chính quyền Trump để cấm hoặc hạn chế sự hiện diện của Hoa Kỳ trên các phương tiện truyền thông xã hội Trung Quốc như TikTok và WeChat .
Đại dịch toàn cầu, làm nổi bật sự phụ thuộc của thế giới vào Trung Quốc đối với các nguồn cung cấp y tế quan trọng như khẩu trang, đã thúc đẩy các lời kêu gọi đưa chuỗi cung ứng trở lại Mỹ. Vào tháng 2, Tổng thống Joe Biden đã ký một pháp lệnh kêu gọi xem xét lại các chuỗi cung ứng sản phẩm quan trọng đối với chip, pin, thành phần dược phẩm.
Trung Quốc đang làm gì để cải thiện tác động của các hành động từ Mỹ?
Mặc dù lúc đầu, Trung Quốc áp đặt thuế quan trả đũa, nhưng phản ứng chính là lời kêu gọi hành động của giới lãnh đạo cao nhất về khả năng tự cung cấp công nghệ. Vào mùa hè năm 2018, Chủ tịch Tập Cận Bình nói "Trung Quốc phải kiên định con đường tự cường trong bối cảnh chủ nghĩa đơn phương và chủ nghĩa bảo hộ đang gia tăng trong thế giới hiện nay”.
Sau khi Huawei bị chặn mua chip của Mỹ và tập đoàn sản xuất chất bán dẫn (SMIC) có trụ sở tại Thượng Hải bị hạn chế mua công nghệ của Mỹ vì cáo buộc liên kết với quân đội Trung Quốc - một cáo buộc mà họ phủ nhận, Bắc Kinh đã tăng cường tập trung vào việc đạt được khả năng tự cung cấp chất bán dẫn.
Chính phủ Trung Quốc đã hỗ trợ ngành chip trong nước chính sách thuận lợi, từ các khoản giảm thuế đến trợ cấp của nhà nước, cho bất kỳ nhà máy mới nào có khả năng sản xuất chip ở 28nm hoặc thấp hơn nhằm thúc đẩy sự phát triển ngành công nghiệp bán dẫn.
Công nghệ cũng là một trọng tâm chính của Trung Quốc Kế hoạch 5 năm lần thứ 14 (2021-2025) được công bố vào tháng 3, kêu gọi tiếp tục nuôi dưỡng các ngành công nghiệp kỹ thuật số mới, bao gồm AI, dữ liệu lớn, blockchain và điện toán đám mây, cùng với việc mở rộng việc sử dụng 5G cho nhiều ngành khác như vận tải thông minh và logistic.
Tại sao Mỹ lại nhắm mục tiêu cụ thể vào Huawei bằng các lệnh trừng phạt thương mại?
Mối quan tâm của Washington đối với Huawei có từ đầu những năm 2000, và phần lớn được thúc đẩy bởi niềm tin rằng công ty Trung Quốc có quan hệ chặt chẽ với chính quyền nước này. Nhiều năm sau, sự nổi lên của Huawei với tư cách là công ty dẫn đầu toàn cầu về công nghệ 5G đã gióng lên hồi chuông cảnh báo ở Washington.
Một trong những động thái công khai đầu tiên chống lại công ty diễn ra vào tháng 1 năm 2018 khi các nhà lập pháp Mỹ gây áp lực buộc tập đoàn viễn thông khổng lồ AT&T của Mỹ rút khỏi thỏa thuận phân phối điện thoại thông minh Huawei cho người tiêu dùng Mỹ. Bảy tháng sau quyết định của AT&T, Washington đã cấm các cơ quan chính phủ mua thiết bị và dịch vụ từ công ty Trung Quốc.
Khi Huawei được thêm vào Danh sách pháp nhân của Washington vào tháng 5 năm 2019, cấm Huawei mua các sản phẩm và dịch vụ từ các công ty Hoa Kỳ mà không có sự chấp thuận của chính phủ Hoa Kỳ, Bộ Thương mại Hoa Kỳ cho biết Huawei và các chi nhánh của nó “bị coi là tham gia vào các hoạt động… trái với quốc lợi ích an ninh hoặc chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ".
Các biện pháp trừng phạt có tác động gì đến Huawei?
Ban đầu, các lệnh trừng phạt của danh sách pháp nhân dường như không ảnh hưởng nhiều đến Huawei, công ty đã báo cáo doanh thu kỷ lục 858,8 tỷ nhân dân tệ trong năm 2019, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm ngoái.
Tuy nhiên, sau khi Washington mở rộng phạm vi trừng phạt vào tháng 5 năm 2020, yêu cầu các nhà sản xuất chip nước ngoài sử dụng công nghệ của Mỹ phải xin giấy phép nếu bán chip cho Huawei, gã khổng lồ viễn thông Trung Quốc dường như đã rơi vào tình thế khó khăn.
Huawei sau đó đã tụt hạng trong bảng xếp hạng các thương hiệu điện thoại thông minh toàn cầu trong quý 4 năm ngoái, xuống vị trí thứ 6, theo công ty nghiên cứu Counterpoint.
Năm 2020, tốc độ tăng trưởng doanh thu hàng năm của Huawei đã giảm xuống mức thấp nhất trong một thập kỷ, chỉ tăng 3,8% lên 891,4 tỷ nhân dân tệ.
Bryan Ma, Phó Chủ tịch bộ phận nghiên cứu thiết bị khách hàng của IDC, cho biết, chắc chắn kinh doanh tiêu dùng của Huawei sẽ giảm trong năm nay, do nguồn dự trữ linh kiện điện thoại thông minh ngày càng cạn kiệt.
Những công ty Trung Quốc khác đã bị nhắm mục tiêu
Vào tháng 10 năm 2019, Bộ Thương mại Hoa Kỳ thêm 28 cơ quan công an và công ty khác của Trung Quốc vào danh sách đen thương mại, về việc Bắc Kinh bị cáo buộc vi phạm nhân quyền đối với người Hồi giáo Uygur và các dân tộc thiểu số.
Các công ty được bổ sung bao gồm các công ty khởi nghiệp nhận dạng khuôn mặt SenseTime, Megvii và Yitu, các chuyên gia giám sát video Hikvision và Dahua Technology, nhà đi đầu lĩnh vực AI iFlyTek, Xiamen Meiya Pico Information và Yixin Science and Technology trong việc vi phạm nhân quyền.
Vào tháng 5 năm 2020, hai chục tổ chức chính phủ và các công ty Trung Quốc, bao gồm cả công nghệ phần mềm khổng lồ Qihoo 360, đã bị xử phạt vì “hỗ trợ mua sắm các mặt hàng cho mục đích quân sự ở Trung Quốc”.
Các biện pháp trừng phạt gần đây nhất của Hoa Kỳ, được áp đặt vào tháng Tư, liên quan đến bảy thực thể siêu máy tính của Trung Quốc bị đưa vào danh sách đen vì lo ngại về an ninh quốc gia.
Liệu cuộc chiến công nghệ sẽ có gì khác biệt dưới thời chính quyền Biden?
Nói một cách ngắn gọn là hầu như không có gì khác. Ngoài việc trì hoãn các nỗ lực của chính quyền Trump trong việc nền tảng video ngắn TikTok và ứng dụng truyền thông xã hội WeChat ở Mỹ, Biden đã tiếp tục gây áp lực lên công nghệ Trung Quốc và trong trường hợp của Huawei, đã gia tăng áp lực đó.
Vào tháng 3, Bộ Thương mại Mỹ đã hạn chế hơn nữa việc các công ty Mỹ có thể bán cho Huawei, với các lệnh cấm rõ ràng hơn đối với việc xuất khẩu các thành phần như chất bán dẫn, ăng-ten và pin có thể được sử dụng trong thiết bị Huawei 5G.
Ủy ban Truyền thông Liên bang Hoa Kỳ cũng đã chỉ định 5 công ty công nghệ Trung Quốc, bao gồm Huawei, ZTE, Hytera Communications, Hikvision và Dahua, coi đây là “rủi ro không thể chấp nhận được” đối với an ninh quốc gia.
Đối với Huawei, các nhà phân tích tin rằng Biden có thể hiệu quả hơn Trump trong việc hạn chế tham vọng 5G toàn cầu bằng cách tiếp cận thân thiện hơn với các đối tác quốc tế ở châu Âu và các nơi khác. Điều đó có thể làm hiệu quả hơn trong việc cô lập công ty Trung Quốc.
Bên cạnh các biện pháp trừng phạt đối với các công ty công nghệ riêng lẻ của Trung Quốc, Biden đã coi sự cạnh tranh của Mỹ với Trung Quốc là mặt trận quan trọng nhất trong cuộc đấu tranh thế hệ giữa dân chủ và chuyên quyền. Ông cũng đã cam kết tăng hơn gấp đôi số tiền đầu tư vào khoa học và công nghệ tính theo tỷ lệ phần trăm GDP, tập trung vào các lĩnh vực như AI và điện toán lượng tử.
Kế hoạch trị giá 2 nghìn tỷ USD đầy tham vọng của Biden nhằm cải thiện cơ sở hạ tầng của Mỹ bao gồm khoản đầu tư ước tính 50 tỷ USD để giúp nước này bớt phụ thuộc vào chip sản xuất ở nước ngoài.
Bảo Bảo (Theo SCMP)
