Dệt may Việt Nam trước phép thử chuỗi cung ứng: Tái cấu trúc để vượt “bão”

“Cú sốc” từ đứt gãy logistics và chi phí đầu vào

Theo báo cáo của Hiệp hội Dệt may Việt Nam, xung đột tại Trung Đông đã tác động trực tiếp tới hệ thống vận tải toàn cầu khi tuyến Biển Đỏ bị gián đoạn. Các tàu hàng buộc phải chuyển hướng qua Mũi Hảo Vọng, kéo dài thời gian vận chuyển thêm từ 14–20 ngày, làm đảo lộn chuỗi cung ứng, đặc biệt đối với ngành thời trang nhanh vốn phụ thuộc vào tốc độ.

Không chỉ kéo dài hải trình, chi phí logistics cũng tăng mạnh. Giá cước container đi Mỹ và châu Âu đã tăng gấp 2–3 lần, trong khi các tuyến đến Bờ Đông Hoa Kỳ phải chịu thêm phụ phí rủi ro chiến tranh từ 2.000–4.000 USD mỗi container. Tình trạng quay vòng tàu chậm còn dẫn đến thiếu hụt container rỗng tại nhiều cảng lớn như Hải Phòng, Cát Lái.

Ở chiều đầu vào, việc giá dầu vượt ngưỡng 100 USD/thùng khiến giá sợi tổng hợp và hóa chất nhuộm tăng cao, trong khi ngành dệt may Việt Nam vẫn phụ thuộc trên 70% nguyên liệu nhập khẩu. Chi phí vận hành nhà máy và vận chuyển nội địa gia tăng đang bào mòn đáng kể biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Đơn hàng dịch chuyển, mô hình “fast fashion” lung lay

Không chỉ chịu áp lực chi phí, ngành dệt may còn đối mặt với sự thay đổi mang tính chiến lược từ các nhà nhập khẩu. Báo cáo cho thấy các nhãn hàng thời trang tại Mỹ và EU đang điều chỉnh mạnh mô hình kinh doanh, giảm dần sự phụ thuộc vào “fast fashion” tại Việt Nam do không còn đáp ứng được yêu cầu về tốc độ giao hàng.

Thay vào đó, các đối tác chuyển sang chiến lược dự phòng rủi ro, yêu cầu rút ngắn thời gian sản xuất để bù đắp cho vận chuyển. Một số đơn hàng cao cấp buộc phải chuyển sang vận tải hàng không, với chi phí tăng tới 70–100% do không phận Trung Đông bị hạn chế.

Đáng chú ý, xu hướng “near-shoring” (đặt hàng gần thị trường tiêu thụ) cũng gia tăng, tạo lợi thế cho Mexico và khu vực Trung Mỹ tại thị trường Mỹ. Trong khi đó, tại châu Âu, nguy cơ cạnh tranh từ Ấn Độ gia tăng khi các hiệp định thương mại tự do mới có hiệu lực.

Các đối thủ truyền thống như Bangladesh tiếp tục củng cố vị thế với lợi thế “sản phẩm xanh giá rẻ”, còn Trung Quốc duy trì ưu thế ở khâu nguyên liệu và công nghệ, dù đã dịch chuyển một phần sản xuất sang Đông Nam Á.

Trong bối cảnh nhiều thách thức, VITAS cho rằng mục tiêu xuất khẩu 49–49,5 tỷ USD trong năm 2026 vẫn khả thi nếu ngành dệt may chủ động tái cấu trúc theo hướng linh hoạt hơn.

Trọng tâm là chiến lược “ba đa dạng hóa”: mở rộng thị trường sang các quốc gia thuộc CPTPP và ASEAN nhằm giảm phụ thuộc vào các tuyến vận tải rủi ro; chuyển dịch cơ cấu sản phẩm sang các mặt hàng có giá trị gia tăng cao như đồ bảo hộ, dệt kỹ thuật; đồng thời lựa chọn khách hàng có cam kết dài hạn, chia sẻ rủi ro vận tải.

Song song với đó, doanh nghiệp cần tái cấu trúc chuỗi cung ứng theo hướng tăng tỷ lệ nội địa hóa nguyên phụ liệu, hướng tới tự chủ 40–50% nguồn cung. Việc chuyển sang sử dụng sợi tự nhiên, sợi tái chế không chỉ giúp giảm phụ thuộc vào giá dầu mà còn đáp ứng các tiêu chuẩn “xanh” ngày càng khắt khe từ thị trường EU.

Ở khâu logistics, các giải pháp như chuyển đổi điều kiện giao hàng, đa dạng hóa phương thức vận tải (kết hợp đường sắt liên vận Á – Âu, trung chuyển đa phương thức) được xem là hướng đi cần thiết để giảm thiểu rủi ro và tối ưu chi phí.

Chính sách hỗ trợ và vai trò điều phối

Để hỗ trợ doanh nghiệp vượt qua giai đoạn khó khăn, báo cáo kiến nghị các cơ quan quản lý tăng cường cung cấp thông tin thị trường, đặc biệt là “bản đồ rủi ro” các tuyến vận tải biển, giúp doanh nghiệp chủ động phương án ứng phó.

Cùng với đó, các chính sách tín dụng xanh, hỗ trợ chi phí và đảm bảo nguồn cung nhiên liệu ổn định được kỳ vọng sẽ góp phần giảm áp lực cho doanh nghiệp trong bối cảnh chi phí đầu vào biến động mạnh.

Trong dài hạn, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ trong quản trị và sản xuất, cùng với tuân thủ các tiêu chuẩn ESG sẽ là yếu tố then chốt giúp ngành dệt may Việt Nam giữ vững vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái định hình.