 |
| Đề xuất quy định tịch thu tài sản số, tiền số: Bịt “kẽ hở” pháp lý với tội phạm công nghệ cao |
Theo dự thảo hồ sơ chính sách xây dựng Bộ luật Hình sự (sửa đổi), Bộ Công an cho rằng quy định hiện hành tại Điều 47 mới chỉ đề cập đến “công cụ, phương tiện”, “vật hoặc tiền”, “khoản thu lợi bất chính” và vật cấm lưu hành. Trong khi đó, sự phát triển nhanh của nền kinh tế số đã làm xuất hiện nhiều loại tài sản phi truyền thống như tiền số, tài sản số, giấy tờ có giá và quyền tài sản.
Việc bổ sung rõ các loại tài sản này vào phạm vi điều chỉnh được kỳ vọng sẽ giúp quy định pháp luật bao quát thực tiễn hơn, đồng thời nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản do phạm tội mà có.
Theo cơ quan soạn thảo, quy định mới không chỉ nhằm bịt “kẽ hở” pháp lý mà còn tăng khả năng truy vết, phong tỏa và thu hồi tài sản trong các vụ án có yếu tố công nghệ cao.
Trong bối cảnh tội phạm rửa tiền, lừa đảo xuyên biên giới hay gian lận tài chính ngày càng tinh vi, việc tài sản được chuyển hóa sang dạng kỹ thuật số khiến công tác điều tra, xử lý gặp nhiều khó khăn. Bổ sung cơ chế tịch thu đối với tiền số và tài sản số sẽ góp phần hạn chế tình trạng che giấu, tẩu tán tài sản bất hợp pháp.
Đồng thời, quy định này cũng mở rộng cơ hội thu hồi tài sản cho bị hại trong các vụ án chiếm đoạt, nâng cao hiệu quả bảo vệ quyền lợi người dân và doanh nghiệp, đặc biệt trong lĩnh vực fintech và thanh toán số.
Tuy nhiên, để quy định đi vào thực tiễn, yêu cầu đặt ra là phải hoàn thiện đồng bộ hệ thống pháp luật liên quan, bao gồm cả Bộ luật Tố tụng hình sự và các luật chuyên ngành.
Các vấn đề như định nghĩa tài sản số, cơ chế xác lập quyền sở hữu, truy vết giao dịch, phong tỏa, định giá và thi hành án đối với tài sản kỹ thuật số cần được quy định rõ ràng, thống nhất.
Song song đó, Nhà nước sẽ phải đầu tư mạnh cho hạ tầng giám định số, công nghệ truy vết blockchain, cũng như đào tạo nguồn nhân lực tư pháp có kiến thức chuyên sâu về công nghệ. Các doanh nghiệp trung gian thanh toán, nền tảng số, sàn giao dịch cũng có thể phải tăng chi phí tuân thủ, lưu trữ dữ liệu và phối hợp với cơ quan chức năng.
Bên cạnh nội dung liên quan đến tài sản số, Bộ Công an cũng đề xuất sửa đổi quy định về bắt buộc chữa bệnh theo hướng tính thời gian áp dụng biện pháp này trong giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử vào thời hạn chấp hành án phạt tù.
Hiện nay, Điều 49 Bộ luật Hình sự chỉ cho phép trừ thời gian bắt buộc chữa bệnh đối với người đang chấp hành án tù. Trong khi đó, người bị áp dụng biện pháp này ở các giai đoạn tố tụng trước đó cũng chịu sự hạn chế đáng kể về tự do cá nhân.
Việc sửa đổi được đánh giá sẽ góp phần bảo đảm tính công bằng trong hệ thống tư pháp hình sự, giảm khiếu nại và bảo vệ tốt hơn quyền con người, đặc biệt với những người bị hạn chế năng lực nhận thức do bệnh lý.
Tuy vậy, quy định này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý, theo dõi thời gian áp dụng biện pháp bắt buộc chữa bệnh, bao gồm việc xác định chính xác mốc thời gian và điều kiện khấu trừ.
