Để di sản không ngủ quên: Từ giá trị văn hóa đến sức sống của công nghiệp sáng tạo

Trong nhiều năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng ghi nhận trong công tác bảo tồn di sản văn hóa. Hàng nghìn di tích lịch sử, lễ hội truyền thống, làng nghề, loại hình nghệ thuật dân gian được gìn giữ và phát huy giá trị. Tuy nhiên, trước sự vận động mạnh mẽ của đời sống hiện đại, một câu hỏi ngày càng trở nên cấp thiết: Làm thế nào để di sản không chỉ được lưu giữ mà còn tiếp tục sống trong lòng xã hội?

Không gian lễ ra mắt Bộ sưu tập Khăn di sản "Nghìn Xưa Lưu Dấu"

Câu trả lời không chỉ nằm ở những bảo tàng, phòng trưng bày hay các hồ sơ di sản được lưu trữ cẩn trọng. Điều quan trọng hơn là tạo cơ hội để di sản trở thành một phần của cuộc sống hôm nay, hiện diện trong những sản phẩm, không gian sáng tạo và trải nghiệm văn hóa mà con người có thể tiếp cận mỗi ngày.

Bởi lẽ, giá trị của di sản không chỉ được đo bằng tuổi đời hàng trăm năm, mà còn bằng khả năng truyền cảm hứng cho những thế hệ tiếp nối.

TS Nguyễn Tất Đạt - Phó viện trưởng Viện Nghệ Thuật trường ĐH Kiến Trúc Hà Nội phát biểu khai mạc Lễ ra mắt Bộ sưu tập Khăn di sản "Nghìn Xưa Lưu Dấu"

Từ suy nghĩ ấy, ngày càng nhiều nghệ sĩ và doanh nghiệp lựa chọn con đường đưa các giá trị văn hóa vào những sản phẩm mang hơi thở đương đại. Đó không phải là sự thay thế di sản, mà là cách kể lại những câu chuyện truyền thống bằng ngôn ngữ sáng tạo của hôm nay.

Bộ sưu tập khăn "Nghìn Xưa Lưu Dấu" được chuyển thể từ tác phẩm hội họa cùng tên của họa sĩ Lê Thanh là một ví dụ tiêu biểu. Thay vì dừng lại ở giá trị thưởng lãm trong không gian triển lãm, tác phẩm được tái hiện trên chất liệu thời trang, để mỗi chiếc khăn trở thành một "không gian nghệ thuật di động", nơi người sử dụng mang theo những lát cắt văn hóa trong từng bước chân của mình.

Ở đây, điều đáng nói không nằm ở chiếc khăn, mà ở tư duy sáng tạo phía sau sản phẩm. Một tác phẩm nghệ thuật tiếp tục có đời sống mới; một giá trị văn hóa tiếp tục được lan tỏa; và công chúng có thêm một cách tiếp cận di sản gần gũi hơn, tự nhiên hơn.

Đó chính là cách nghệ thuật bước ra khỏi khung tranh để hòa vào nhịp sống.

Họa sĩ Lê Thanh (Bên trái) cùng bà Phan Thu Hương – Nhà sáng lập thương hiệu RAMY chia sẻ về hành trình đưa nghệ thuật bước vào đời sống thông qua bộ sưu tập khăn đặc biệt

Nhiều quốc gia đã chứng minh rằng, văn hóa hoàn toàn có thể trở thành một nguồn lực kinh tế nếu biết kết hợp hài hòa giữa bảo tồn và sáng tạo. Nhật Bản đưa tinh thần truyền thống vào thiết kế hiện đại; Hàn Quốc lan tỏa văn hóa thông qua điện ảnh, âm nhạc và thời trang; Italy biến di sản thủ công thành những thương hiệu toàn cầu.

Việt Nam sở hữu kho tàng di sản phong phú cùng lực lượng nghệ sĩ, nhà thiết kế và doanh nghiệp sáng tạo ngày càng năng động. Điều còn thiếu không phải là nguồn tài nguyên văn hóa, mà là những mô hình đủ sức kết nối di sản với thị trường, để mỗi giá trị truyền thống không chỉ được bảo tồn mà còn tạo ra giá trị gia tăng.

Những sáng kiến như bộ sưu tập "Nghìn Xưa Lưu Dấu" cho thấy khi doanh nghiệp tham gia vào quá trình sáng tạo văn hóa với sự tôn trọng bản sắc và tinh thần gìn giữ giá trị nguyên bản, di sản có thể được tiếp cận theo một cách mới: gần gũi hơn với cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Đó cũng là một hướng đi góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển các ngành công nghiệp văn hóa, đưa văn hóa trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển bền vững.

Bộ sưu tập tái hiện nhiều hình tượng quen thuộc trong mỹ thuật truyền thống Việt Nam như hình tượng chim hạc ung dung giữa tầng mây, ngựa mây tung vó giữa trời cao. Những hình tượng dân gian và các biểu tượng văn hóa đặc sắc đã tồn tại qua nhiều thế kỷ.

Trong thời đại hội nhập, giá trị của một sản phẩm không chỉ nằm ở chất lượng hay công năng sử dụng, mà còn ở câu chuyện mà nó mang theo. Một chiếc khăn chứa đựng dấu ấn hội họa, một món quà gắn với ký ức văn hóa hay một thiết kế lấy cảm hứng từ di sản đều có thể trở thành "đại sứ mềm", giới thiệu hình ảnh Việt Nam đến bạn bè quốc tế.

Đó là lúc giá trị văn hóa được chuyển hóa thành giá trị thương hiệu; bản sắc dân tộc trở thành lợi thế cạnh tranh; và sáng tạo trở thành chiếc cầu nối giữa truyền thống với hiện đại.

Khi nghệ sĩ, doanh nghiệp và cộng đồng cùng chung tay trên hành trình ấy, mỗi sản phẩm văn hóa sẽ không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng, mà còn góp phần bồi đắp niềm tự hào dân tộc và lan tỏa những giá trị Việt Nam ra thế giới.

Có những di sản được lưu giữ bằng đá, bằng gỗ, bằng những trang sử hay trong không gian bảo tàng. Nhưng cũng có những di sản được lưu giữ bằng chính nhịp sống của con người. Mỗi khi một tác phẩm nghệ thuật được tiếp tục kể bằng một hình thức sáng tạo mới, mỗi khi một sản phẩm mang đậm bản sắc Việt được đón nhận trong đời sống, di sản lại có thêm một cơ hội để trường tồn.

Bà Phan Thu Hương – Nhà sáng lập thương hiệu RAMY chụp ảnh cùng các thành viên tham gia giới thiệu Bộ sưu tập Khăn di sản ‘Nghìn Xưa Lưu Dấu’

Bảo tồn vì thế không chỉ là giữ nguyên những gì thuộc về quá khứ, mà còn là tạo điều kiện để quá khứ tiếp tục đồng hành cùng hiện tại và mở lối cho tương lai. Khi văn hóa được nuôi dưỡng bằng sáng tạo, di sản sẽ không còn "ngủ quên" trong ký ức, mà trở thành nguồn lực phát triển, góp phần xây dựng một nền công nghiệp văn hóa giàu bản sắc, giàu sức sống và đủ năng lực tạo dấu ấn của Việt Nam trên bản đồ sáng tạo thế giới.