Đắk Lắk công bố ba kịch bản tiêu thụ sầu riêng

Tuy nhiên, theo các nhà tư vấn, ba kịch bản được nêu lên, thực chất chỉ là ba tình huống cần giải quyết vấn nạn ách tắc tiêu thụ sầu riêng theo thực trạng “được mùa mất giá” lâu nay. Để thực sự tháo gỡ được bài toán đầu tư nông sản một cách bền vững, địa phương cần có những giải pháp căn cơ hơn.

Ba kịch bản – ba tình huống?

Một doanh nhân đầu tư canh tác sầu riêng có diện tích lớn ở vùng Cư M’gar chia sẻ, nỗi lo ách tắc đầu ra tiêu thụ sầu riêng, cũng như các loại nông sản đặc thù khác ở Đắk Lắk, thì năm nào cũng đặt ra. Với sầu riêng, năm 2025, toàn tỉnh đạt sản lượng 446 ngàn tấn, năm nay dự báo đạt hơn 500 ngàn tấn. Diện tích trồng sầu riêng toàn tỉnh có hơn 41.000 hecta; trong đó khoảng 33 ngàn hecta đang kỳ thu hoạch. Nghĩa là, với diện tích này, năm 2027, Đắk Lắk sẽ có hơn 600 ngàn tấn sầu riêng cần tiêu thụ. Lượng sầu riêng trái tươi phục vụ tiêu thụ thương mại dự kiến dao động từ 300 – 400 ngàn tấn.

Đắk Lắk đặt ra ba kịch bản tiêu thụ 500 ngàn tấn sầu riêng mùa vụ 2026. Ảnh tư liệu.

Một sản lượng lớn như vậy, đặt trong bối cảnh cạnh tranh thị trường hiện nay thật sự là áp lực khủng khiếp. Nguồn cung dồi dào cảnh báo giá sụt giảm, và cạnh tranh với các nước xuất khẩu sầu riêng như Thái Lan, Malaysia... không ngừng tăng. Trong khi đó, chất lượng sầu riêng trong nước còn nhiều vấn đề, như hàm lượng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật, nhiễm chất Vàng O, calimi…; gian lận mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc trái tươi… và tỷ lệ ùn ứ hàng xuất khẩu tại các cửa khẩu vẫn xảy ra quá nhiều.

Bởi thế, ngành hàng sầu riêng Đắk Lắk buộc phải đưa ra các phương án tiêu thụ chủ động, làm sao đảm bảo đầu ra thông suốt, không để xảy ra tình trạng ùn ứ, bị ép giá, rớt giá diện rộng. Sở Công Thương địa phương mới đăđịnh hướng tiêu thụ 300 ngàn tấn sầu riêng, bằng 60% sản lượng dự kiến, nhằm bảo vệ giá trị hàng hóa và thương hiệu “sầu riêng Đắk Lắk” ngay từ mùa vụ 2026. Kế hoạch định rõ, cơ cấu dự kiến phải xuất khẩu chính ngạch trái tươi đạt 65 - 70%; chế biến sâu, cấp đông múi hoặc nguyên trái đạt 20 - 25%; và tiêu thụ nội địa, phục vụ du lịch từ 10 - 15%. Đồng thời, phải bảo đảm 100% lô hàng xuất khẩu tuân thủ quy định về kiểm dịch thực vật, kiểm soát tồn dư hóa chất và chuẩn mực về mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói.

Theo đó, ngành chức năng đưa ra ba kịch bản tiêu thụ sầu riêng mùa vụ 2026.

Cụ thể với kịch bản 1, khi thị trường thuận lợi, sẽ phân bổ 70% trái tươi xuất khẩu chính ngạch, 20% cấp đông – chế biến và 10% tiêu thụ nội địa. Giải pháp là đẩy mạnh cấp và quản lý chặt chẽ mã số vùng trồng, vận hành tối đa công suất các nhà máy đóng gói đạt chuẩn xuất khẩu.

Sầu riêng vẫn là ngành hàng nông sản xuất khẩu chủ lực của Đắk Lắk - Tây Nguyên. Ảnh tư liệu.

Kịch bản 2, khi thị trường gặp khó, giá cả sụt giảm, sẽ cố trí 60% xuất khẩu, 25% chế biến – cấp đông và 15% tiêu thụ nội địa. Giải pháp chính là tăng các kênh tiêu thụ nội địa, kích cầu thị trường tiêu thụ tại chỗ; đẩy mạnh phát triển hoạt động hệ thống kho lạnh và các cơ sở bóc múi cấp đông.

Kịch bản 3, bối cảnh thị trường chiến lược Trung Quốc tụt giảm, sẽ phải bố trí 50% trái tươi xuất khẩu, tăng 25% chế biến – cấp đông và 25% nội địa. Giải pháp chuyển sang trạng thái chế biến và lưu trữ, vận động xây dựng các kho lạnh, kho cấp đông đạt chuẩn, tổ chức chế biến sâu về sầu riêng.

Cần những chỉ số lường đoán!

Tuy nhiên, theo các doanh nghiệp địa phương, ba kịch bản đưa ra chỉ mới là tình huống cần xử lý, chưa thực sự đặt ra kế hoạch đầu tư dài hạn, bền vững cho ngành hàng sầu riêng Đắk Lắk cũng như cả nước.

Phải thấy rằng, qua ba kịch bản, Sở Công Thương địa phương cũng đặt rõ 6 vấn đề nội dung cần làm, để thúc đẩy khả năng tiêu thụ sầu riêng. Đó là kiểm soát tốt nguồn hàng xuất khẩu chính ngạch; thúc đẩy và đa dạng hóa các kênh xuất khẩu, không chỉ dựa một thị trường lớn; mở rộng thị trường nội địa qua các chuỗi bán lẻ và chợ đầu mối, các sự kiện lễ hội và cộng đồng tiêu dùng, số hóa thông tin truyền thông; đổi mới các phương thức giao dịch; thúc đẩy chế biến chuyên sâu – cấp đông, đa dạng hóa sản phẩm từ sầu riêng; và có các giải pháp dự phòng rủi ro khi tắc nghẽn luồng hàng, bị giảm giá…

Đắk Lắk tăng cường các giải pháp truyền thông, số hóa về tiêu thụ sầu riêng nội địa. Ảnh tư liệu.

Doanh nghiệp canh tác nhìn nhận: Những vấn đề cần giải đáp như vậy là hợp lý, song trong kế hoạch địa phương vẫn thiếu các chỉ số lường đoán. Đó là các phép tính cụ thể về mức độ tính toán rủi ro, giá trị cần đầu tư để thu hút, kêu gọi các nguồn lực xã hội. Đây là định hướng có tính chiến lược của tỉnh, không chỉ nhìn giải pháp cụ thể, ngắn hạn để thấy được. Trái lại, các bước đi chiến lược cần tầm nhìn xa và dám đặt vấn đề phát triển.

Đơn cử về năng lực xuất khẩu chính ngạch, báo cáo địa phương đang chú ý đến con số các mã vùng trồng, cơ sở đạt chuẩn đóng gói. Nhưng thực chất ở người nông dân, việc hướng dẫn họ canh tác đúng các quy trình, tiêu chuẩn để đảm bảo năng suất, chất lượng cây trồng là quan trọng hơn. Sự thật người nông dân xem mã vùng trồng không phải giúp kiểm soát chất lượng, mà là “giấy phép con làm khó cho họ”. Thực chất một số vi phạm hiện nay liên quan vấn đề này. Do đó, cần xác định tinh thần hành động, tuân thủ các quy trình sản xuất khoa học, truy xuất đúng nguồn gốc hàng hóa… mới là chứng thư an toàn, bền vững để xuất khẩu nông sản sầu riêng. Hướng dẫn nông dân trồng đúng, trồng tốt, kiểm soát hiệu quả diện tích canh tác mới là vấn đề.

Tương tự, về năng lực chế biến, cấp đông, ngành quản lý cần định rõ con số cần thiết để thu hút, vận động đầu tư, và tạo điều kiện hình thành những cơ sở cấp đông, nhà máy chế biến thực phẩm từ sầu riêng… Tỉnh cần có danh mục các nhóm nhà máy chế biến, sản phẩm hàng hóa gia tăng… để kêu gọi đầu tư. Các doanh nghiệp cần được tạo điều kiện, cơ chế hoạt động sản xuất, vốn đầu tư… Tất cả, đều phải được tính toán, thiết kế rõ ràng, minh bạch dữ liệu, mới thực sự cuốn hút được các nguồn lực đầu tư, từng bước mở rộng lối tiêu thụ sầu riêng Đắk Lắk dài lâu và ổn định giá trị.