Đại dịch COVID-19 đã làm gián đoạn mạnh mẽ hoạt động kinh tế ở hầu hết các quốc gia, đặt những gánh nặng chưa từng có đến nền kinh tế thế giới. Khi mức độ nghiêm trọng của đại dịch trở nên rõ ràng vào đầu năm 2020, các cơ quan chức năng trên toàn thế giới bắt đầu thực hiện một loạt phản ứng chính sách mạnh và sâu rộng trên nhiều mặt. Trong số đó bao gồm các chính sách tài khóa lớn nhất trong nhiều thập kỷ, giúp hạn chế đáng kể sự suy giảm hoạt động kinh tế.
Bằng sự chủ động, tích cực và quyết liệt, Bộ Tài chính đã tham mưu, đề xuất Quốc hội, Chính phủ ban hành các chính sách tài khóa để hỗ trợ người dân, doanh nghiệp ứng phó hiệu quả trước khó khăn bởi dịch Covid-19 giúp ổn định thị trường, kiểm soát được lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô.
Kết quả của quá trình thực hiện các chính sách tài khóa
Tiếp nối đà phục hồi và phát triển của 6 tháng đầu năm 2022, kinh tế - xã hội tiếp tục khởi sắc, đạt kết quả tích cực trên hầu hết các ngành, lĩnh vực. Kinh tế vĩ mô ổn định, lạm phát được kiểm soát trong bối cảnh chịu nhiều sức ép.
Thị trường tài chính, tiền tệ cơ bản ổn định; lãi suất, tỉ giá duy trì hợp lý; tín dụng tăng 9,42% so với cuối năm 2021 và tăng 16,6% so với cùng kỳ; các cân đối lớn được bảo đảm. Thu ngân sách nhà nước ước đạt 77,5% dự toán, tăng 18,1%.
Về chương trình phục hồi và phát triển, đến nay, 14/17 văn bản đã được ban hành, cơ bản tạo khuôn khổ pháp lý và hướng dẫn để sớm đưa các chính sách vào thực tiễn. Trong đó, nhiều nội dung lần đầu tiên triển khai nhưng đã được nhanh chóng xây dựng, đánh giá tác động và ban hành theo đúng quy định. Việc giải ngân các chính sách thuộc Chương trình đạt kết quả tốt, thống kê sơ bộ đạt khoảng 48 nghìn tỷ/301 nghìn tỷ.
Tổng số doanh nghiệp đăng ký thành lập mới và quay trở lại hoạt động tháng 10 năm 2022 tăng 38,3%. Cụ thể, trong tháng 10/2022, cả nước có hơn 13 nghìn doanh nghiệp thành lập mới với số vốn đăng ký là 106,9 nghìn tỷ đồng và số lao động đăng ký gần 76,9 nghìn lao động, tăng 13,6% về số doanh nghiệp, giảm 21,4% về vốn đăng ký và tăng 24,1% về số lao động so với tháng 9/2022. So với cùng kỳ năm trước, tăng 58,3% về số doanh nghiệp, giảm 1,5% về số vốn đăng ký và tăng 30,7% về số lao động. Vốn đăng ký bình quân một doanh nghiệp thành lập mới trong tháng đạt 8,2 tỷ đồng, giảm 30,8% so với tháng 9/2022 và giảm 37,8% so với cùng kỳ năm 2021. Bên cạnh đó, cả nước còn có 3,9 nghìn doanh nghiệp quay trở lại hoạt động, giảm 23,7% so với tháng 9/2022 và giảm 9,3% so với cùng kỳ năm 2021.
Đánh giá về tổng thể, nếu tính cả ảnh hưởng của dịch Covid-19, tình hình địa chính trị thế giới, xung đột Nga - Ukraine thì mức độ lạm phát của Việt Nam vẫn đang trong tầm kiểm soát. Đây chính là kết quả của sự điều hành vĩ mô, việc kịp thời ban hành và áp dụng các chính sách tài khóa thích ứng phù hợp trong việc ứng phó với đại dịch Covid-19, phục hồi sau đại dịch, cũng như ứng phó với ảnh hưởng của diễn biến tình hình địa chính trị hiện nay.
Chính sách tài khóa hỗ trợ trên mọi phương diện
Trong bối cảnh doanh nghiệp, người dân và cả nước đang nỗ lực phục hồi sản xuất - kinh doanh sau dịch COVID-19 dù môi trường quốc tế đang nhiều rủi ro - thách thức, các gói chính sách hỗ trợ theo kế hoạch chung và Chương trình phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội 2022-2023 mà Quốc hội và Chính phủ đã ban hành từ đầu năm đang dần lan tỏa vào cuộc sống.
Theo TS. Cấn Văn Lực (Giám đốc Trường đào tạo BIDV), có được những thành tựu như hiện nay thì vai trò của các chính sách tài khóa là rất quan trọng, sức lan tỏa của các chính sách tài khóa hiện hành được thể hiện rõ nét qua 4 phương diện:
Một là, sản xuất công nghiệp phục hồi nhờ dịch bệnh được kiểm soát và các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp được ban hành và triển khai. Nhờ các chính sách kiểm soát dịch bệnh linh hoạt, chính sách tài khóa với giảm, giãn hoãn thuế, tiền thuê đất, ổn định chi phí đầu vào cho doanh nghiệp (như giảm thuế, phí đối với xăng dầu) đã giúp hoạt động sản xuất - kinh doanh phục hồi tích cực
Hai là, tiêu dùng trong nước phục hồi nhờ môi trường vĩ mô được duy trì ổn định và các chính sách giảm thuế (giảm thuế GTGT, thuế xuất nhập khẩu, thuế tiêu thụ đặc biệt và bảo vệ môi trường
Ba là, chính sách tài khóa đã góp phần kiểm soát giá cả, lạm phát trong bối cảnh đang tăng cao thông qua việc: Giảm thuế phí (nhất là đối với mặt hàng xăng dầu, thuế VAT…), qua đó, hỗ trợ kiểm soát giá cả; Phối hợp với chính sách tiền tệ, giá cả ngày càng hiệu quả, góp phần tích cực kiểm soát lạm phát.
Bốn là, đời sống xã hội được đảm bảo, tiến bộ xã hội tại Việt Nam được nhiều tổ chức quốc tế đánh giá cao. Chỉ số phục hồi COVID-19 do Nikkei công bố tháng 7/2022 đánh giá Việt Nam xếp thứ 2/121 quốc gia, tăng 88 bậc so với tháng 1/2022 cho thấy mức độ hồi phục các hoạt động kinh tế - xã hội của Việt Nam sau khi Chính phủ chuyển trạng thái chống dịch từ “Không có COVID” sang “phòng chống dịch bệnh linh hoạt, thích ứng và hiệu quả”. Các tổ chức xếp hạng tín nhiệm S&P, Moody’s và Fitch đều nâng hạng tín nhiệm quốc gia dài hạn của Việt Nam lên mức “tích cực” nhờ kiểm soát tốt dịch bệnh, ổn định môi trường vĩ mô và kiểm soát giá cả, lạm phát.
Ngay từ cuối năm ngoái và đầu năm 2022, Quốc hội, Chính phủ đều đánh giá chính sách tài khóa là chính sách trọng tâm trong quá trình phục hồi kinh tế - xã hội như: Nghị quyết số 43/2022/QH15 ngày 11/1/2022 của Quốc hội và Nghị quyết 11/NQ-CP ngày 30/1/2022 của Chính phủ về Chương trình phục hồi.
Chương trình phục hồi đó tập trung triển khai các chính sách tài khóa là chủ yếu, chiếm khoảng 81% tổng giá trị chương trình bao gồm các cấu phần hỗ trợ về an sinh xã hội, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi, đầu tư cơ sở hạ tầng và nâng cao năng lực y tế, chuyển đổi số doanh nghiệp.
Trong đó, một số chính sách quan trọng như: Giảm 2% thuế giá trị gia tăng để thúc đẩy cả sản xuất và tiêu dùng, góp phần kiểm soát lạm phát; Gia hạn thời hạn nộp thuế, tiền thuê đất quy mô 135 nghìn tỷ đồng; Hỗ trợ lãi suất từ tiền NSNN với giá trị 40 nghìn tỷ đồng; Hỗ trợ tiền thuê nhà cho người lao động quy mô 6,6 nghìn tỷ đồng; và Chính sách tăng đầu tư phát triển kết cấu hạ tầng với quy mô 113,85 nghìn tỷ đồng dành cho đầu tư hạ tầng giao thông chiến lược là chính sách được kỳ vọng tạo cú hích cho phục hồi kinh tế khi được triển khai hiệu quả.
Tiếp tục phát huy hiệu quả chính sách tài khóa
Trong thời điểm hiện nay, ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất kinh doanh của cộng đồng DN Việt Nam không chỉ có các yếu tố của dịch Covid-19 mà còn có các yếu tố khác như diễn biến của tình hình địa chính trị thế giới, xung đột tại Ukraine, khủng hoảng năng lượng tại châu Âu… Có thể nói rằng, các chính sách tài khóa cơ bản sẽ thay đổi để phù hợp và thích ứng với bối cảnh trên, không chỉ dừng lại ở việc ứng phó với đại dịch và hỗ trợ DN mà sẽ hướng đến mục tiêu dài hạn là phục hồi nền kinh tế. Do đó, các chính sách tài khóa hỗ trợ DN đã được áp dụng tốt trong thời gian qua nên được tiếp tục thực hiện, cùng với đó xem xét mở rộng thêm các đối tượng, cũng như bố trí thời gian hỗ trợ phù hợp.
Đồng thời, các cơ chế hỗ trợ thông qua công cụ tài khóa trong thời gian tới tiếp tục cần được củng cố, bổ sung nhằm nâng cao khả năng tiếp cận cũng như hỗ trợ các DN một cách hiệu quả và phù hợp hơn. Ngoài ra, cũng cần tập trung cải thiện, đơn giản hóa các thủ tục hành chính, tập trung vào chính sách hậu kiểm và thực hiện nghiêm các chế tài xử phạt đối với các hành vi vi phạm.
Ngoài ra, cần tiếp tục phát huy phối hợp hiệu quả chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và chính sách giá cả, qua đó góp phần quan trọng kiểm soát lạm phát khoảng 4% năm nay và ổn định tỷ giá, lãi suất trong tầm kiểm soát, cũng là để ổn định kinh tế vĩ mô và vẫn đảm bảo phục hồi, phát triển kinh tế - xã hội như đã đề ra.
D.A (Tổng hợp)
